القالى جيىنعا عالىمنىڭ ءومىر جولى مەن بىرەگەي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى ارقاۋ بولدى.
جيىن تىزگىنىن ءتىل عىلىمى زەرتتەۋلەرىن ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك كارىمبەك قۇرماناليەۆ ۇستادى. ول بيىل ەلىمىزدە عاسىرلىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ جاتقان, سانالى عۇمىرىن قازاق ءتىل ءبىلىمى عىلىمىنىڭ دامۋىنا ارناعان اكادەميكتەر ءابدۋالي قايدار, رابيعا سىزدىق جانە كەلەسى جىلى تۋعانىنا 100 جىل تولاتىن شورا سارىباي ۇلىنىڭ مۇرالارىن وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا دارىپتەۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا سويلەگەن سوزىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ۇلكەن ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىن. بۇل جاڭا تۇرپاتتى جاستار تاربيەلەۋ, وتانشىلدىقتى, تىلگە, تاۋەلسىزدىككە دەگەن قۇرمەتتى جاس ۇرپاق بويىندا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى. اكادەميك رابيعا سىزدىق قازاق ءتىل ءبىلىمىن تۇركى الەمىنە تانىتتى. تۇركى الەمىنىڭ اكادەميگى اتاندى. ءوزى تۇلەپ ۇشقان قارا شاڭىراقتا عالىمنىڭ عاسىرلىق تويىن اتاپ وتۋدە ۇلكەن ءمان جاتىر. وسى ماقساتتاعى جيىندار ءالى جالعاسا تۇسسە دەيمىن. ويتكەنى ەلىمىزدەگى جۇزدەن استام جوعارى وقۋ ورىندارىندا اكادەميك رابيعا سىزدىقتىڭ ەڭبەكتەرى ناسيحاتتالۋى قاجەت», دەدى ك.قۇرماناليەۆ.
باسقوسۋدا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەربول تىلەشوۆ وقىپ بەردى. وندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ جانە دامىتۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتقان يگى باستامالارعا اكادەميك رابيعا سىزدىق ەڭبەكتەرى نەگىز بولعانى جازىلعان. كوميتەت توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, وركەنيەتتى ەلدەردە ورفوگرافيالىق ەملە, ەرەجەلەر بەس جىلدا جاڭارتىلادى. بۇعان دەيىن ازەربايجاندا جەتى رەت, تاتارستاندا ءۇش مارتە, رەسەيدە بەس-التى رەت جاڭارتىلعان. ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن 1983 جىلى قازاق كسر جوعارى كەڭەسى بەكىتكەن ورفوگرافيالىق ەرەجەنى قولدانىپ ءجۇرمىز. سونداي-اق ە.تىلەشوۆ سويلەۋ, جازۋ مادەنيەتىندەگى وزگەرىستەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى جينالىپ, بىرقاتار ەلدىڭ تاجىريبەسىندەگى ورفوگرافيالىق ەملە-ەرەجەنى جاڭارتۋعا بايلانىستى قولعا الىنعان جۇمىستار تۋرالى از-كەم توقتالىپ ءوتتى.
بيىل اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اكادەميك رابيعا سىزدىقتىڭ ەڭبەكتەرىن جاستار اراسىندا دارىپتەۋگە باعىتتالعان كوپتەگەن ءىس-شارا اتقارىلدى. سوعان وراي اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى بولات تىلەپ قازاق ءتىل ءبىلىمىن جاڭا بەلەسكە كوتەرگەن اكادەميك شىعارماشىلىعىنا كەڭىرەك توقتالدى. ول ءوز سوزىندە ارداقتى تۇلعا ەڭبەكتەرىنىڭ جاس ۇرپاققا ءبىلىم ازىعى عانا ەمەس, تاربيەلىك قۇندىلىعى مول ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇگىندە ر.سىزدىقتىڭ شاكىرتتەرى ەلىمىزدە عانا ەمەس, شەتەلدە دە تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. وسى ورايدا عالىم ەڭبەكتەرىمەن عانا ەمەس, شاكىرتتەرىمەن ۇزاق جاسايتىنىن ايتقان «ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى» رقب پرەزيدەنتى, اكادەميك مۇرات جۇرىنوۆ: «رابيعا سىزدىق ءتىل ءبىلىمى عىلىمىندا ءتىلدىڭ دامۋى, ادەبي ءتىلدى, كوركەم ءسوز ونەرىن, اۋدارما ءىسىن دامىتۋعا بايلانىستى مول مۇرا قالدىردى. وسى قارا شاڭىراقتى ءتامامداپ, ءوز مەكتەبىن قالىپتاستىردى. كوپتەگەن شاكىرت تاربيەلەدى. بۇگىندە ولاردىڭ كوپشىلىگى اكادەميك دارەجەسىنە جەتتى. ول عالىمدىعىمەن دە, قاراپايىمدىلىعىمەن دە ەرەكشەلەنەتىن. وزىنە ءتان بيازىلىعى بار, مادەنيەتى جوعارى جان ەدى. عىلىمعا كەلگەن قانشاما جاسقا قولداۋ كورسەتتى. بۇگىندە اكادەميكتىڭ شاكىرتتەرى ونىڭ زەرتتەۋ ءىسىن ودان ءارى جالعاپ, عىلىمدا ءوزى سۇرلەۋىن سالدى», دەدى ول.
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى انار فازىلجاننىڭ ايتۋىنشا, اكادەميك رابيعا سىزدىق ءتىل بىلىمىندە 59 سالا بويىنشا قالام تارتىپ, 10 باعىتتى دامىتقان. وسى ەڭبەكتەرى 12 تومعا ارقاۋ بولعان.
«اكادەميك قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ نەگىزى جازبا ءتىل ەمەس, اۋىزشا تاراعانىن ايتىپ, تەوريانى بەكەمدەپ, شەگەندەپ كەتتى. عالىم ءوزى ەڭبەك ەتكەن كەزەڭدە ونىڭ وپپونەنتتەرى كەڭەستىك كونيۋنكتۋرانىڭ كۇشىمەن «ادەبي ءتىل تەك قانا جازبا ءتىل بولسا عانا داميدى. جازبا ءتىل پايدا بولعان كەزدەن باستاپ حالىقتىڭ ادەبي ءتىلى داميدى» دەگەن تەوريانى ۇستانىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ادەبي فورماسى قازان رەۆوليۋتسياسىنان كەيىن قالىپتاستى», دەگەن ۇعىمدى العا تارتتى. مىنە, وسىعان وراي ر.سىزدىق اباي ءتىلىن تۇڭعىش رەت لينگۆيست رەتىندە جۇيەلى زەرتتەپ, كانديداتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. ابايعا دەيىن دە قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ نەگىزىن بەرىك قالىپتاستىرعان اۆتورلىق ادەبيەت بولعانىن «سونىڭ جارقىن وكىلدەرى كىمدەر؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەدى. نوعايلى داۋىرىندەگى جىراۋلار ءتىلىنىڭ مىسالدارىن, سول زامانداعى قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ كورىنىستەرىن زەرتتەدى. عالىمنىڭ ۇلكەن جاڭالىعى ورتا عاسىر ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءتىلىن زەرتتەۋمەن بايلانىستى ەكەنىن دە ايتقان ءجون. ول كىسى ءوز زەرتتەۋلەرىندە كەڭەس زامانىنان بۇرىن دا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىلىكتى ساقتاۋدىڭ قۇرالى بولعانىن دالەلدەدى», دەدى ا.فازىلجان.
سونداي-اق دوڭگەلەك ۇستەلدە ۇعا اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مامبەت قويگەلدى «اكادەميك ر.سىزدىقتىڭ قادىرعالي قوسىم ۇلى مۇراسىن زەرتتەۋدەگى ءرولى» تۋرالى بايانداما جاسادى. اكادەميكتىڭ شاكىرتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قالبيكە ەسەنوۆانىڭ بىرەگەي عالىمنىڭ ءومىر جولىنا توقتالىپ, قايسار مىنەزى مەن ادالدىعىن ءسوز ەتتى. پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جاڭالىق بالتاباەۆا قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ الىپپەسىن جاستارعا ۇيرەتۋدەگى رابيعا سىزدىق ەڭبەكتەرىن تسيفرلى رەسۋرستار ارقىلى پايدالانۋ تاجىريبەسىن ورتاعا سالدى. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جامال مانكەەۆا قازاق ءسوزىنىڭ سىرى مەن سىنىنا ۇڭىلگەن اكادەميكتىڭ ادامي بولمىسى, عىلىمداعى جولى تۋرالى ەستەلىگىمەن بولىسسە, پروفەسسور ايمان قوبلانوۆا, بيبايشا نۇرداۋلەتوۆا عالىمنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ ءمانىن اشىپ بەردى.
الماتى
