شىن مانىندە, تابيعاتپەن استاسا ءومىر سۇرگەن اتا-بابالارىمىز كۇندەلىكتى تۇرمىستا ءسوزدىڭ قوعامدىق-الەۋمەتتىك, تاربيەلىك, ەلتۇتاستىرۋشىلىق ءمانىن ەرتە ءتۇسىندى. سوعان بايلانىستى قازىرگى ءتىل بىلىمىندە ادام – قوعام – مادەنيەت ساباقتاستىق نەگىزى قالىپتاستى. سونداي-اق «عالامنىڭ تىلدىك بەينەسىندە» كودتالعان مادەني-تىلدىك دەرەكتەردىڭ جاسامپازدىق ۇدەرىسى, ءتىل يەسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جانە دۇنيەنى تانۋ تاسىلدەرىنىڭ وزەگىنە اينالدى. ءتىلدىڭ تەرەڭ قۇرىلىمىندا ىشتەي ۇيىمداسىپ, رەتتەلۋ جۇيەسىن زەرتتەيتىن انتروپووزەكتىك ءۇردىس, لينگۆوسينەرگەتيكالىق باعىت ءورىس الدى.
ءتول ەتنومادەنيەتىمىزدىڭ قىزمەتىنە سايكەس قالىپتاسقان بۇل تۇجىرىمداما نەگىزىندە تىلدىك ساناداعى رۋحاني-الەۋمەتتىك ستەرەوتيپتەر مەن كوگنيتيۆتىك جۇيەلەر ارقىلى ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلەتىن سينەرگەتيكالىق قۋات ءسوز مانىنە ەندى. سونىڭ نەگىزىندە ەتنومادەنيەتتى يگەرۋ ۇدەرىسى ءتىل يەسىنىڭ رۋحىن قالىپتاستىراتىن رۋحاني جاڭا قۋاتپەن تولىقتىرىلدى. وسىمەن بايلانىستى ءتىل يەسى ساناسىنىڭ دامۋ ۇدەرىسىندەگى ءتىل قىزمەتىن جاسامپازدىق قۋات كوزى رەتىندە انىقتادى. اسىرەسە ء«تىل – ادام رۋحىن بەينەلەۋدىڭ ءتاسىلى» دەپ تۇجىرىمداعان ۆ فون گۋمبولدتىڭ, ء«سوزى جوعالعان جۇرتتىڭ ءوزى دە جوعالادى» دەگەن ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ لينگۆوفيلوسوفيالىق قاعيدالارىنا ساي, قازاق ءسوزىنىڭ رۋحاني-تانىمدىق, جاسامپازدىعىنداعى ءتىل مەن رۋح ساباقتاستىعىن بىرتۇتاستىقتا قاراپ, ۇلت رۋحىن تىلدەن ىزدەگەن اكادەميك ءابدۋالي قايداردىڭ عىلىمي مۇراسىن وسى ۇلگىدە زەردەلەۋ – زاڭدىلىق. ولاي بولسا, ءتىل تەك قارىم-قاتىناس قۇرالى عانا ەمەس, دۇنيەتانىم مەن سانانى قالىپتاستىراتىن ۇلتتىق مادەنيەتتى قۇراپ, جۇيەلەپ, جەتىلدىرەتىن نەگىزىن ء«تىل – مادەنيەت (وركەنيەت) قوعام – جاھانيات» ساباقتاستىعىندا تانۋعا اكادەميكتىڭ عىلىمي مۇراسى تولىق دالەل.
سەبەبى اكادەميك ءا.قايدار قازاق ءسوزىنىڭ تۇبىرىنە تەرەڭ بويلادى. ءتىل يەسىنىڭ بولمىسى مەن ءومىرىنىڭ ايعاعى بولعان ءسوز قۇدىرەتىن تانۋدا الدىڭعى تولقىن اعالاردىڭ (ا.بايتۇرسىن ۇلى, ق.جۇبانوۆ, ح.دوسمۇحامەدوۆ, ت.ب.) اماناتىن, كەيىنگى تولقىن ۇستازدارىنىڭ ء(ى.كەڭەسباەۆ, م.بالاقاەۆ, ت.ب.) قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرعان عىلىمي ەڭبەكتەرىن ودان ءارى جالعادى. سونداي-اق انا ءتىلىن زەرتتەۋدى اسىل مۇراتى دەپ ۇستانعان ارىپتەستەرىمەن قاناتتاسا ءجۇرىپ (ر.سىزدىق, ش.سارىباەۆ, ت.جانۇزاقوۆ, ە.جانپەيىسوۆ, ق.ومىراليەۆ, ت.ب.) ەرەن ەڭبەك ەتتى. قازاق ءتىل ءبىلىمىن كاسىبي دەڭگەيگە كوتەردى. ءورىسىنىڭ كەڭەيۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. عۇلاما عالىم رەتىندە عانا ەمەس, عىلىمدى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە الەمدەگى قازاق ءتىلىن زەرتتەيتىن جالعىز مەكەمە – ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىن 30-جىلدان اسا باسقارىپ, ۇلت رۋحانياتىنا مول عىلىمي-تانىمدىق, اقپاراتتىق مۇرا قالدىردى.
بۇل ساباقتاستىق ءتىل قازىناسىن ۇلت بولمىسىمەن ساباقتاسا زەرتتەۋدى سانالى عۇمىرىنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدىرعان ءا. قايداردىڭ عالىمدىق تۇلعاسىن دا, ەل اعاسى رەتىندەگى ازاماتتىق بولمىسىن دا اشادى.
ەگەمەن ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ارەناداعى ساياسي-ەكونوميكالىق, مادەنيارالىق بايلانىسىنىڭ سۇرانىسىنا ساي «قازاق دۇنيەسىنىڭ تىلدىك بەينەسىندە» ايشىقتالعان ءتول مادەنيەتتىڭ بەلگىلەرىن تانىتاتىن تىلدىك زەرتتەۋلەردى كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعانى بەلگىلى. مۇندا باي تىلدىك دەرەكتەردە ساقتالعان ەتنومادەنيەتتىڭ جان-جاقتى مازمۇنىن اشۋ ءتىلدىڭ حالىقارالىق قاتىناستار اياسىنداعى قىزمەتىنە عانا قاتىستى ەمەس, زاماناۋي قازاق قوعامىنداعى ءتىل تۇتىنۋشىلار ءۇشىن دە ەلتانىمدىق قىزمەت اتقارادى. كوپ ءتىلدى ەلىمىزدىڭ جاعدايىندا ءتىل ارقىلى ءداستۇرلى مادەنيەتتى تانىتۋ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇلتارالىق قىزمەتىنە دە ءتيىمدى ىقپال ەتەدى.
ءتىل مەن مادەنيەتتىڭ ءوزارا بايلانىسىن بىرتۇتاستىقتا قاراستىرۋ نەگىزىندە قازاق ۇلتىنىڭ ەتنوستىق تابيعاتىنا ساي قالىپتاسقان مادەنيتانىمدىق ەرەكشەلىكتەردى بويىنا جيناعان قازاق ءتىلى قازاقى شىندىق بولمىستى سيپاتتايدى. دەمەك, ءتىل اقيقاتتى سەزىنۋ, قابىلداۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەتنيكالىق ءبىر ۇجىم مۇشەلەرىن تەك تىلدىك جاعىنان عانا ەمەس, مادەني-تانىمدىق جاعىنان دا ءوزارا جاقىنداستىرادى.
وسىنداي زەرتتەۋ نىسانىنا سايكەس وزىندىك ءادىس-تاسىلدەر نەگىزىندە جاسالعان, قوعامدىق-الەۋمەتتىك سۇرانىسقا يە, انا ءتىلىنىڭ قۇدىرەتى مەن قازىناسىن, قۇندىلىعىن كەشەندى سيپاتتا, سول ءتىلدى تۇتىنۋشى ۇلت وكىلىنىڭ (قازاقتىڭ) بولمىسىمەن, تاريحىمەن, تۇرمىسىمەن, الەۋمەتتىك قىزمەتىمەن ءبىر تۇتاستىقتا قاراستىرعان اكادەميكتىڭ «قازاقتار انا ءتىلى الەمىندە» (ادام. قوعام. تابيعات) اتتى ءۇش تومدىق ەتنولينگۆيستيكالىق ەڭبەگى قازاقتانۋ اياسىنداعى كەشەندى تانىمدىق-اقپاراتتىق قازىناعا اينالدى. بۇل ەڭبەكتىڭ ارقاۋىن قۇرايتىن قازاق ەتنولينگۆيستيكاسى – بۇگىندە جەكە عىلىم سالاسىنا اينالعان دەربەس ءپان. قازىر «ەتنولينگۆيستيكا» ءپانى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلادى.
وسىمەن بايلانىستى اكادەميك ءا.قايدار ءوزىنىڭ «قازاق ەتنوسىنىڭ ۇلتتىق بەينەسىن, وزىندىك بولمىسىن تولىق تا تۇبەگەيلى تۇردە تەك ونىڭ ءتىل بايلىعى ء(تىل الەمى) ارقىلى عانا جان-جاقتى تانىپ-بىلۋگە بولادى» دەگەن تۇجىرىمىن بىلايشا تاراتىپ تۇسىندىرەدى: «ەتنوستىڭ باسىپ وتكەن سان عاسىرلىق دامۋ جولى, ونىڭ بەلگى-بەينەلەرى بىزدەرگە تاس مۇسىندەر مەن جارتاستارعا قاشالعان سىنا جازۋلار ارقىلى, مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن ءارتۇرلى عيماراتتار تۇرىندە جەتۋى مۇمكىن. بىراق بۇلاردىڭ ءبارى – ەتنوس ءومىرىنىڭ مىڭ دا ءبىر ۇلەسى عانا. ونىڭ شىن مانىسىندەگى دانالىعى مەن دۇنيەتانىمى تەك تىلىندە عانا ساقتالادى. ءاربىر داۋىردە ومىرگە قاجەت بولعان قۇرال-سايماننىڭ, قارۋ-جاراقتىڭ, كيەر كيىم مەن ىشەر تاماقتىڭ, تۇرمىستىق زاتتار مەن سالت-ساناعا, ادەت-عۇرىپ, نانىم-سەنىمگە, ويىن-كۇلكى, توي-تومالاققا بايلانىستى ۇعىمداردىڭ اتى-ءجونى, سىر-سيپاتى, ت.ب. تەك ءتىل فاكتىلەرى رەتىندە عانا, ياعني جەكە سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرى, فرازەولوگيزمدەر مەن ماقال-ماتەل ارقىلى عانا بىزگە جەتۋى مۇمكىن».
دەمەك, ءا.قايداردىڭ تۇسىندىرۋىندە, ءتىل الەمى دەگەنىمىز ەتنوس بولمىسىن قۇرايتىن, تۇسىندىرەتىن مول تىلدىك دەرەكتەر مەن تاريحي-مادەني, ەتنوگرافيالىق, ميفولوگيالىق, ساكرالدى, ونوماستيكالىق, ديالەكتولوگيالىق, سيمۆولدىق, فولكلورلىق جانە تاعى باسقا ماعلۇماتتار. ال سولاردى ءوز بويىنا سيعىزىپ, سارى مايداي ساقتاپ, شاشپاي-توكپەي ءتىلدىڭ قۇرىلىمدىق جۇيەسىندە كەلەسى ۇرپاققا جەتكىزگەن ءتىل قۇدىرەتى عالىم زەرتتەۋلەرىنىڭ وزەگىن قۇرايتىن – ءتىلدىڭ مۇراگەرلىك (كۋمۋلياتيۆتىك) قىزمەتى.
عالىم ا.بايتۇرسىن ۇلى داستۇرىمەن وسى كورسەتىلگەن ءتىل الەمىنىڭ ۇشان-تەڭىز بايلىعىن تەك تۇگەندەپ قويماي, ء«سوز مۇحيتىنىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلاپ, ونىڭ سان عاسىرلار بويى ساقتاپ كەلە جاتقان سىرىن اشۋ ءۇشىن ء«تىل تامىرشىسى» بولۋ كەرەك دەپ سانايدى. ياعني ءاربىر ءسوزدىڭ «ۇستىڭگى قاباتىندا» كورىنەتىن لەكسيكالىق ماعىناسىن عانا ەمەس, تاريحي-مادەني, كاسىبي, الەۋمەتتىك, ت.ب. ماعىنالارىنىڭ استارىندا جاتقان دەرەكتى تامىرشىداي تاپ باسىپ, كەشەندى زەرتتەۋ ارقىلى تانىپ ءبىلۋ, وسى جولداعى زەرتتەۋشىنىڭ بۇلجىماس قاعيداسى بولۋعا ءتيىس.
سونىمەن بىرگە عالىم ۇلت بولمىسىنا قاتىستى دەرەكتەردە بەينەلەنگەن ءتىل الەمىنىڭ مازمۇنىن اشۋدا «ىندەتە زەرتتەۋ» دەگەن ءادىستى قولدانۋدى ۇسىنادى. شىن مانىندە, «ىندەتە زەرتتەۋ» – اڭشىلار قولداناتىن ءادىس. عالىم ونى شارتتى تۇردە «شەتى كورىنىپ تۇرعان, يا ۇمىت بولعان ءتىل فاكتىلەرىنىڭ «ىزىنە ءتۇسىپ», لەكسيكالىق قوردىڭ قويناۋىنان ىزدەپ تاۋىپ, ءتۇپ-تامىرىمەن قوپارىپ, تۇبەگەيلى ايقىنداۋعا تىرىسۋ», دەپ انىقتايدى.
سونداي-اق ءا.قايدار ءتىل ارقىلى ۇلت بولمىسىن, ءتول مادەنيەتىنىڭ تەرەڭ مازمۇنىن, تۇلعالىق ۇستانىمىنىڭ تۇعىرىن بەلگىلەيتىن تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزىن «قاڭلى: تاريحي شەجىرە», «حالىق دانالىعى», «قازاق قانداي حالىق؟», «قازاقتار انا ءتىلى الەمىندە» اتتى ءۇش تومدىق ەتنولينگۆيستيكالىق سوزدىگى سەكىلدى ەڭبەكتەرىندە قاراستىرعان.
وسى ورايدا, اكادەميك ءا.قايداردىڭ قايراتكەرلىك, تۇلعالىق بولمىسىن قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولۋىن دالەلدەپ جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى ەرەن ەڭبەگى اشادى. اتاپ ايتقاندا, قازاق ءتىلى الەۋەتىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەگە ساي قوعامدا تولىققاندى قىزمەتىنە جەتكىلىكتى ەكەنىن دالەلدەيتىن وزەكتى ماقالالارىن جاريالادى. سونىمەن بىرگە وسى ماسەلەنى تالقىلاعان قوعامدىق جيىندارداعى تارتىستى بەلسەندىلىگى عالىمنىڭ عۇمىرلىق ۇستانعان قاعيداسىنا ادالدىعىن كورسەتتى.
اكادەميكتىڭ قازاق تەرمينولوگياسىن قالىپتاستىرۋداعى باعدارلامالىق ەڭبەگى دە – ءبىر توبە. سونىمەن قاتار ونىڭ «قازاق ءتىلى قوعامىن» قۇرىپ, «انا ءتىلى» گازەتىن اشۋداعى قىزمەتى قوعام قايراتكەرىنە ءتان تۇلعاسىن سيپاتتايدى.
مۇنداي قايراتكەرلىك سول كەزەڭدەگى رۋحاني سانا جاڭعىرۋ ۇدەرىسىن باستان كەشىرىپ جاتقان ەلىمىزدىڭ تۇلعاتانۋ ىسىنە ارقاۋ بولارلىق ۇلگى. ارداقتى ۇستازىمىزدىڭ عالىمدىق مۇراتى مەن ازاماتتىق تۇلعاسى سەكىلدى ەگىز ورىلگەن بولمىسى – تارازىلاۋدا سۇيەنەتىن بويتۇمارىمىز.
وسىنداي تۇلعالاردىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىك تۇعىرى بەكىپ, رۋحاني-الەۋمەتتىك ورەمىزدى وسىرگەن انا ءتىلىمىز مەملەكەتتىك مارتەبەگە يە بولدى. سوعان بايلانىستى تاۋەلسىزدىك جانە ءتىلدىڭ ەگىز ءورىلىپ, ءتىل ءورىسىنىڭ قانات جايۋى, انا ءتىلىنىڭ بويىنداعى بار الەۋەتىنىڭ ءتىل قىزمەتىنە «جاراتىلۋى» (ا.بايتۇرسىن ۇلى), قوعامدىق قاجەتتىلىگىنىڭ كەزدەيسوقتىق ەمەس, زاڭدىلىق ەكەنىنىڭ دالەلى اكادەميك ءا.قايدار كوشباسشىلىق جاساعان عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ىستەرى مەن ەڭبەكتەرىندە كورىنىس تاپتى.
ءتىل يەسىنىڭ بويىنداعى ەجەلدەن قالىپتاسقان ءور رۋحى, تابيعاتپەن استاس ءوزى ءومىر سۇرگەن دالاسىنداي كەڭ ورەسى, سوعان ساي ءسوزدى «ونەر» دەپ تانىعان پوەتيكالىق, فيلوسوفيالىق دۇنيەتانىمى تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە جان-جاقتى اشىلدى. انا ءتىلىمىزدى ورتەڭگە شىققان گۇلدەي قايتا تۇلەتىپ, ۇلت رۋحىن كوتەردى. ءا.قايدار شىعارماشىلىعىنىڭ ارقاۋى – ءتىل-قوعام ساباقتاستىعىندا جان-جاقتى اشۋعا نەگىز بولدى.
قازىرگى جاھاندانۋداعى قوعامدىق-الەۋمەتتىك دامۋ ۇدەرىسىندە ءتول مادەنيەتتىڭ ەرەكشەلىگىن تانىتۋ ءىسى اسا ماڭىزدى. جاھاندانۋ زامانىنداعى ۇلتتىق يممۋنيتەتتى ساقتاپ قالۋدىڭ رۋحاني وزەگى – قۇندىلىق. ءتىل ارقىلى ساقتالعان بۇل قازىنانى كەلەسى ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ, ونىڭ بويىندا رۋحاني قازىعىن قالىپتاستىرىپ تاربيەلەۋدە تانىمدىق-زەرتتەۋشىلىك ەرەن ەڭبەگىمەن, بار كۇش-جىگەرىن جۇمساعان عالىمداردىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. سەبەبى قازىرگى كەزەڭ قازاق قوعامى مەن مەملەكەتىنىڭ رۋحاني-الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ ءۇردىسى ادامدار اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاھاندانۋعا بەت العان كۇردەلى سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان بۇگىنگى قوعامنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ ۇردىسىنە ساي ءتىلدى تاريحتىڭ دەرەگى, تاربيەنىڭ تامىرى, مادەنيەتتىڭ مايەگى رەتىندە وزەكتى «جاڭا قازاقستاننىڭ» كەڭىستىگىندە قازاق لينگۆيستيكالىق ويىن كەڭ دە تەرەڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرگەن اكادەميك تۇلعاسىنىڭ ۇلىقتالۋى, ونىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ كەشەندى سيپاتتا تانىلۋى زاڭدىلىق.
جالپى, اكادەميك ءا.قايداردىڭ زەرتتەۋلەرى مەن وندا جاسالعان تۇجىرىمدامالارىنىڭ ءمانى تەك قازاق تىلىنە عانا ەمەس, باسقا دا تۋىستاس تۇركى تىلدەرىنە تىكەلەي قاجەت بولدى. ول تۇركىتانۋ الەمىندە دە اتى ءماشھۇر عالىمعا اينالدى. ماسەلەن, عالىمنىڭ «سترۋكتۋرا ودنوسلوجنىح كورنەي – وسنوۆ ۆ كازاحسكوم يازىكە» (الماتى, 1986) اتتى مونوگرافياسىن تۇركىتانۋشى عالىمدار جوعارى باعالادى. اكادەميكتىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ۇسىنعان: ء«بىر بۋىندى تۇبىرلەر مەن نەگىزدەر – قازاق ءتىلىنىڭ, سونداي-اق بارلىق تۇركى تىلدەرىنىڭ بايىرعى سوزدىك قورىنىڭ ۇيىتقىسى, نەگىزگى وزەگى» دەگەن تۇجىرىمى ارقىلى عالىم تۇركى تىلدەرىنىڭ تامىرىن, تىلدىك قارىم-قاتىناسقا ارقاۋ بولاتىن ءسوزدىڭ تۇپتوركىنىن عىلىمي نەگىزدە دالەلدەيدى.
قازاق ءتىل بىلىمىندە اكادەميك ءا.قايدار زەرتتەۋلەرىنەن باستاۋ الىپ, كەڭ ارناعا اينالعان ءتىل ارقىلى ۇلت بولمىسىن تانۋ باعىتى ءتىلدى زەرتتەۋدىڭ مازمۇنىن تەرەڭدەتتى. سوعان سايكەس عىلىمي-ادىسنامالىق تۇعىرىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيامەن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. ونىڭ وزەكتىلىگى, بىرىنشىدەن, قازىرگى جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ كەڭىستىگىندەگى ۇلتارالىق قاتىناستار مەن مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىمەن ۇندەسسە, ەكىنشىدەن, دامۋدىڭ ادامزاتتىق ۇلگىسىن مەڭگەرۋمەن بىرگە ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن تانىتۋمەن سيپاتتالادى.
قورىتا ايتقاندا, قازاق دۇنيەسىن ءتىل ارقىلى تانۋ قاعيداسىن ۇستانعان اكادەميك, ارداقتى ۇستازىمىز ءا.ت.قايداردىڭ بىزگە امانات ەتكەن عىلىمي-تانىمدىق مۇراسىن جان-جاقتى, كەشەندى سيپاتتا زەردەلەۋ قاجەت. ونى ۆ.گۋمبولدتىڭ, ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ, ق.جۇبانوۆتىڭ لينگۆوفيلوسوفيالىق ىلىمدەرىمەن ۇندەسكەن, جالعاسقان جانە قايداروۆ مەكتەبىنىڭ انتروپووزەكتىك پاراديگما اياسىندا قالىپتاسقان لينگۆيستيكالىق تانىمنىڭ جاڭا دەڭگەيى دەپ باعالاۋعا نەگىز بار. ەڭ باستىسى, «تانىمدىق وزەك» دەپ تانىلعان ءتىلىمىزدىڭ ومىرشەڭدىك, جاسامپازدىق قابىلەتىن جاھاندانۋ زامانىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كوممۋنيكاتيۆتىك قىزمەتىنىڭ كەڭەيۋىن زەرتتەيتىن عىلىمي-ادىسنامالىق بازاسى رەتىندەگى اكادەميكتىڭ زەرتتەۋ تۇجىرىمداماسى بۇگىن دە ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باسىم باعىتى بولىپ وتىر.
جامال مانكەەۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
انار فازىلجان,
احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
