عۇلاما

شىن ماعىناسىندا ۇلكەن عالىم بولۋ جانە عىلىمدى باسقارۋ ونەرى – ءبىر نارسە ەمەس. سونىمەن قاتار ولار ءبىر-بىرىمەن تىعىز باي­لانىستى ەكەنى دە داۋسىز. عىلىمدى باسقارۋدى ناعىز عالىم عانا ويداعىداي جۇرگىزە الادى. عىلىم – قوعامدىق وي-سانانىڭ وزىندىك ەرەك­شەلىگى مول, كۇردەلى سالاسى. سوندىقتان ونى باسقارۋ كەز كەلگەن شەنەۋنىكتىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ونى عىلىمنىڭ قارا جۇمىسىن ات­قارعان, ونىڭ سىرى مەن قىرىن, ەرەكشەلىكتەرىن تەرەڭ تۇسىنەتىن ادام عانا باسقارا الادى. بۇعان اسىرەسە عىلىمدى باسقارۋدىڭ قالىپتاسقان جۇيەسى وزگەرگەن جىلدارى ابدەن كوزىمىز جەتتى. وسىنداي جاعدايدا جەكە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن ساقتاۋ مەن ونداعى عىلىمنىڭ دارەجەسىن تومەن­دەتىپ الماۋ ۇلكەن عالىم ءارى ۇيىمداستىرۋشى ادامداردىڭ عانا قولىنان كەلدى. وسىنداي ۇلگىدەگى سيرەك تالانتتىڭ ءبىرى – ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى سەيىت اسقار ۇلى قاسقاباسوۆ. ول – قازاق فيلو­لوگياسى عىلىمى تاريحىندا ەرەكشە ورنى بار عالىمداردىڭ ءبىرى. ءوزى تاڭداپ العان فولكلور­تانۋ عىلىمىنا شىنايى بەرىلگەن, بۇل سالادا تالاي ىرگەلى ەڭبەك جازعان, ەلىمىزدەگى عىلىم سالاسىنىڭ تالانتتى ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ ءبىرى, ناعىز ۇلتجاندى ازامات, كورنەكتى قوعام قايراتكەرى. مەن سەيىتتى سوناۋ ستۋدەنتتىك شاعىنان (1959-1964) جاقسى بىلەمىن. قازپي-دە وقىپ ءجۇرىپ ول عىلىمي جۇمىسپەن اينالىستى, ساباق­تاسى ەدىگە تۇرسىنوۆپەن بىرگە فولك­لور ەكسپە­ديتسيالارىنا قاتىستى, ستۋ­دەنتتەردىڭ عىلىمي كونفەرەنتسيا­لارىندا قازاق ەرتەگىلەرى تۋرالى باياندامالار جاساپ, جۇرتشىلىق كوزىنە ءتۇستى. سەيىتتىڭ عىلىمي جۇمىسىنداعى ومىرلىك تاقىرىبى – ەرتەگى الەمىنە قىزىعۋشى­لىعى ينستيتۋتتا جۇرگەنىندە باستالعان بولاتىن. ەدىگەمەن بىرىگىپ جازعان “ەرتەكشى شالقارباي دانىلباەۆ” اتتى العاشقى عىلىمي ماقالاسى ءالى ەسىمدە. ول عىلىم اكادەمياسى باسپاسىنان شىققان “قازاق فيلولوگياسىنىڭ ماسەلەلەرى” اتتى جيناقتا جاريالاندى. بۇل تالانتتى جاستار ءۇشىن ۇلكەن ابىروي بولدى, ونىڭ ۇستىنە سول ستۋدەنتتىك كەزدەن باستاپ سەيىتتىڭ عىلىمي جۇمىستارىنا اتاقتى فولكلورتانۋشى-عالىم نينا سەرگەەۆنا سميرنوۆا باسشى­لىق ەتتى. كەيىن جاس عالىم م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادە­بيەت جانە ونەر ينستيتۋ­تىنىڭ اسپيرانتۋ­راسىنا قابىلدانعاندا ۇستازىنىڭ كانديداتتىق جۇمىسقا جەتەك­شىلىك ەتۋى سەيىتتىڭ زەرتتەۋشىلىك قابىلەتىن ودان ءارى دامىتا تۇسۋگە جول اشتى. جاس شاكىرتىنىڭ قارىم-قابىلەتىن تانىپ, بولاشاعىنا سەنگەن نينا سەرگەەۆنا سەيىتتى ۇلكەن اكادەميالىق مەكتەپتەن وتكىزدى. مەكتەپ بولعاندا قانداي! ورىس فولكلورتانۋ عىلىمى­نىڭ كىلەڭ مىقتى­لارىنىڭ ىرگەلى ەڭبەكتەرىن جاس سەيىت باس الماي وقىپ, زەيىنىنە توقىدى, قازاق ماتە­ريالدارى نەگىزىندە اۆتورلىق وي-تۇجى­رىمدار جاساپ, ءوز زەرتتەۋلەرىندە دامىتتى. بۇكىل وداققا, كەڭەستىك فولكلورتانۋعا بىردەن تانىلعان “قازاقتىڭ قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەرى” (“كازاحسكايا ۆولشەبنايا سكازكا” – 1972) اتتى العاشقى مونوگرافياسىنان باستاپ, 2009 جىلى شىققان ء“ويورىس” زەرتتەۋىنە دەيىنگى قىرىق جىل ارالىعىندا جارىق كورگەن ءۇش جۇزدەن استام عىلىمي ماقالالارى مەن ون ءبىر مونوگ­رافيالىق زەرتتەۋلەرىندە رەسەيلىك اكادەميالىق فولكلور مەكتەبىنىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەرىن قازاق فول­كلورىنىڭ ەڭ كونە جانرلارىنىڭ ءبىرى دەپ دالەلدەگەن سول العاشقى ەڭبەگى كسرو عىلىم اكادەمياسى جۇيەسىندەگى ۇزدىك بەس كىتاپتىڭ ءبىرى دەپ تانىلىپ, عالىم ەسىمىن بۇكىل تمد اۋماعىنا ءماشھۇر ەتكەن ەدى. قازاقتىڭ اۋىز ادەبيەتىندەگى قارا ءسوزدىڭ ۇلگىسىن ول العاش رەت اشىپ, ونى “حالىق پروزاسى” دەپ اتادى, فولكلوردىڭ وسى اسا ءبىر باي ءتۇرىنىڭ جانرلىق قۇرامىن جان-جاقتى زەرتتەپ, اڭىزدىق جانە ەرتەگىلىك دەپ ەكى توپقا جىكتەگەن “قازاقتىڭ حالىق پرو­زاسى” (1984) اتتى كولەمدى مونوگرافياسى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىعىنا يە بولدى. عالىمنىڭ دوكتورلىق جۇمىسىنا نەگىز بولعان “قازاقتىڭ ەرتەگىدەن تىس پروزاسى” (“كازاحسكايا نەسكا­زوچ­نايا پروزا”– 1990) اتتى مونوگرافياسىندا وسىعان دەيىن ەرتەگىگە جاتقىزىلىپ كەلگەن ميف, حيكايا, اڭىز, ءاپسانا-حيكايات ەرتەگىدەن تىس پروزا­لىق جانرلار رەتىندە قاراستىرىلىپ, قۇرى­لىمدىق-پوەتيكالىق, كوركەمدىك ەرەكشە­لىكتەرى تۇبەگەيلى زەرتتەلدى. وسى ەڭبەگى ءۇشىن 1992 جىلى سەيىتكە قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعى بەرىلدى. بۇل ايتقاندارىم – سەيىتتىڭ اۋقىمدى ەڭبەكتەرىنىڭ نەگىزگى ءبىر بولىگى عانا. ايتپە­سە, اتتارى ايعايلاپ ايتىپ تۇرعان “رود­نيكي يسكۋسستۆا” (1986), “كولىبەل يسكۋسستۆا” (1992), “جانازىق” (2002), “ەلزەردە” (2008), ء“ويورىس” (2009) اتتى ەڭبەكتەرى, ەكى تومدىق “زولوتايا جيلا” (2000) اتتى تاڭدامالى زەرتتەۋلەرى قازاق فولكلورى مەن ادەبيەتىنىڭ, ونەرىنىڭ قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەرىن باعزى زامان­نان قازىرگى داۋىرگە دەيىن جالعاستىرىپ تەرەڭ پايىمداعان ويلى دا ۇلكەن ىزدەنىسكە, تىڭ تۇ­جىرىمدارعا تولى قۇندى ەڭبەكتەر. جانە اتتارى دا ىشكى مازمۇنىنا سايكەس. سەيىت كىتاپ­تارىنىڭ اتىن تۋرا دالمە-ءدال قويۋعا شەبەر. اتالعان ەڭبەكتەردىڭ بارلىعى دەرلىك قازىر ۇلتتىق فولكلورتانۋ سالاسىندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك فولكلورتانۋ عىلىمىنا قوسىلعان باعالى ۇلەس بولىپ تابىلادى. بۇل ويىمىزدى سەيىتتىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرى تۋرالى تمد ەلدەرى مەن شەت مەملەكەتتەردە شىققان پىكىرلەر مەن رەتسەنزيالار راستاي تۇسەدى. سەيىتتىڭ مەن بىلەتىن باستى قاسيەتى ونىڭ عىلىمعا ادالدىعى دەر ەدىم. سوناۋ 1964 جىل­دان باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىن عىلىم جۇيەسىندە تاپجىلماي ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ول باسقا دا قوعامدىق, مەملەكەتتىك جۇمىستار اتقارعان كەزدەرىندە عىلىمي جۇمىسىن تاستاماي جالعاس­تىرا ءجۇردى. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندەگى ءۇش جىلعى قىزمەتىنىڭ ءوزى عىلىم سالاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى. ول توعىز جىل بويى قازاق سسر عىلىم اكادە­مياسى قوعامدىق عىلىمدار بولىمشەسىنىڭ عالىم-حاتشىسى بولىپ ىستەدى. التى جىل قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى, ءۇش جىلداي ەلىمىزدىڭ جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسيا­سىنىڭ توراعاسى لاۋازىمدى مىندەتتەرىن اتقاردى. وسى جىلداردىڭ بارلىعىندا دا سەيىت ءوزى العاش اسپيرانت بولىپ ەڭبەك جولىن باس­تاعان قۇتتى ۇجىمى – م.و.اۋەزوۆ اتىن­داعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي-جوسپارلى جۇمىسىنا ۇنەمى قاتىسىپ, ارناۋلى تاقىرىپتىق زەرتتەۋلەر جازدى, تۋعان ۇجىمىمەن اركەز باي­لانىسىن ۇزبەي, ينستيتۋت مۇقتاج­دىقتارىن شەشۋگە قولۇشىن بەردى. مۇنىڭ ءوزى عىلىمدى تۇسىنە دە, باعالاي دا بىلگەن ازاماتتىڭ ومىرلىك ۇستانىمىن تانىتادى. سەيىت جاقسى عالىمدىعىنا قوسا, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى دا. قاي قىزمەتكە بارسا دا ءىستىڭ كوزىن تاۋىپ جانداندىرا بىلەدى. ءالى ەسىمدە. 1988 جىلى سەيىت ورتالىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا ءبولىمىنىڭ كەڭەسشىسى بولىپ جۇرگەن كەزدە, ينستيتۋت ديرەكتورى بولىپ جۇرگەن مەنىڭ قايتا قۇرۋ كەزەڭىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, 1940-1950 جىلدارى قازاق مادەنيەتى مەن تاريحىنا بايلانىستى بۇرىن قابىلدانعان كەرەعار پارتيالىق قاۋلىلاردىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى ورتالىق كوميتەت حاتشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆكە شىققانىم بار ەدى. سوندا ول كىسى اقتاڭداقتار ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويۋعا جول اشتى. ماعان سەيىتپەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدى تاپسىردى. ەلگەزەك تە ەڭبەكقور جىگىت بۇل اۋىر ىسكە بىردەن بەرىلىپ كىرىستى. 1930-1940 جىلدارى جازىق­سىز قۋعىن-ءسۇر­گىنگە ۇشىراپ, اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن كور­نەكتى اقىن-جازۋشىلار مەن مادەنيەت قايرات­كەرلەرىن اقتاۋعا قاتىستى ماتەريالداردى قايتا قاراپ, 1950 جىل­دارداعى كورنەكتى قوعامتانۋشى عالىمدار مەن ادەبيەت, ونەر قايراتكەرلەرىن قۋعىنداۋعا سەبەپ بولعان, قازاق حالقىنىڭ ادەبي-مۋزىكالىق مۇراسىن زەرتتەۋدى تەجەپ, تاريحي پروتسەستىڭ دامۋىن بۇرمالاعان تاريح, ادەبيەت جانە مادەنيەت ماسەلەلە­رىنە قاتىستى پارتيالىق قاۋلىلاردىڭ كۇشىن جويۋعا قاجەتتى كوپتەگەن قۇجاتتار ازىرلەدى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى كوميسسيا جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىستى, ودان كەيىن ورتالىق كو­ميتەتتىڭ الەۋمەتتىك ورتالىعىن ۇيىمداس­تىرىپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك پروبلەمالارى بويىنشا وداقتىق دەڭگەيدە قۇندى پىكىرلەر ۇيىمداستىردى. سەيىتتىڭ ىسكەر باسشى, شەبەر ۇيىمداس­تىرۋشىلىق قابىلەتى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى جوعارى اتتەستاتسيالىق كوميسسياسىنىڭ تۇڭعىش توراعاسى بولىپ تاعايىندالعان كەزدە ەرەكشە جارقىراپ كورىندى. تاۋەلسىز ەل تاريحىنداعى ال­عاشقى عىلىمي اتتەس­تاتسيالاۋ مەكەمەسىن قۇرىپ, دامىتۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. مينيسترلىك دەڭگەيىندەگى قۇرىلىمنىڭ العاشقى ەرەجەسىن, قىزمەت­كەرلەرىنىڭ شتاتتىق كەستەسىن, “عىلىمي اتاقتار مەن عىلىمي دارەجەلەردى تا­عايىنداۋ ءتارتىبى تۋرالى ەرەجەنى”, بارلىق دەرلىك قۇجاتتاردى سەيىت ءوز قولىمەن دايىندادى. عىلىم دوكتورى مەن كاندي­داتى ديپلومى, پروفەسسور مەن دوتسەنت اتتەستاتى ۇلگىلەرى دە سەيىتتىڭ جوباسى نەگىزىندە جاسالدى. قازىر دە وسى ۇلگىلەر باسشىلىققا الىنىپ كەلەدى. سەيىت باسشىلىق ەتكەن جىلدارى جاك-تىڭ تۇڭعىش تورالقاسى, ساراپتاۋ كەڭەستەرى مەن قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى, عىلىمي مەكەمەلەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا دوكتورلىق جانە كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا­لار قورعايتىن كەڭەستەر جۇيەسى قۇرىلدى, سەيىتتىڭ باستاما­سىمەن الماتىدا تمد ەلدەرى جاك توراعالا­رىنىڭ كەڭەسى وتكىزىلىپ, وندا تمد ەلدەرى مەملەكەتتىك اتتەستاتسيالاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقارالىق اسسوتسياتسياسى (ماگات) قۇرىلدى. بۇل حالىقارالىق ۇيىمنىڭ العاشقى توراعاسى بولىپ سەيىت سايلانعان ەدى. سەيىت قاسقاباسوۆتىڭ ىسكەرلىگى استانادا قىزمەت ەتكەن جىلدارى دا انىق بايقالدى: ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە ول “ەۋرازيا” عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالى­عىن قۇردى, وسى وقۋ ورنىندا جاڭادان اشىلعان شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تۇڭعىش دەكانى بولىپ, وقۋ جۇمىسىن دۇرىس جولعا قويا ءبىلدى. ءبىزدىڭ م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى 2000 جىلداردىڭ باس كەزىندە قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ, ۇلكەن توقىراۋ كەزەڭىن باستان كەشكەنى كوپكە بەلگىلى. سول قيىن ساتتە مارقۇم اكادەميك زاكي احمەتوۆ ەكەۋىمىز استاناداعى سەيىتكە ءوز ينستيتۋتىنا قايتىپ ورالىپ, باسشىلىق تىزگىنىن قولىنا الۋىن سۇراپ, قولقا سالدىق. كىشىپەيىل ازامات قوي. اعالارىنىڭ تىلەگىنە قۇلاق اسىپ, كەلىسىمىن بەردى. سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى دە ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزدى قۇپتادى. ءسويتىپ, 2001 جىلى قازاندا سەيىت ينستيتۋت ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالىپ, جۇمىسقا كىرىستى. ءۇمىتىمىزدى مولىنان اقتادى, قاجىرلىلىعى, ەڭبەگى مەن ىسكەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ينستيتۋتتىڭ بەدەلىن كوتەردى. سول ازاماتتىعى, عىلىمعا بەرىلگەندىگى ءۇشىن دە ءبىز وعان ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. سەيىت ديرەكتور بولعاننان باستاپ ءبىزدىڭ ينس­تيتۋت ەكىنشى تىنىسىن اشتى. ىسكەر باسشى­نىڭ عالىمدىعىنىڭ, ۇلكەن بەدە­لىنىڭ ارقاسىن­دا ينستيتۋت ەلىمىزگە عانا ەمەس, الىس, جاقىن مەملەكەتتەرگە كەڭىنەن تانىلعان بەرەكەلى ۇجىمعا اينالدى: جوسپارلى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ءوز مەرزىمىندە, ءتىپتى كەيبىر جوبالار ۋاقىتى­نان بۇرىن جازىلىپ, توم-توم عىلىمي ەڭبەكتەر جارىق كوردى, ينستيتۋت قۇرىلى­مىنا تىڭ وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, ەجەلگى جانە ورتا عاسىرلار ادەبيەتى, ابايتانۋ جانە جاڭا ءداۋىر ادەبيەتى, ءماتىنتانۋ جانە دە­رەكتانۋ, الەم ادەبيەتى بولىمدەرى اشىلدى, بۇل بولىمدەر قازىر بەس سەكتورعا: ادەبيەت تاريحى, قازىرگى ادەبيەت (تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى) جانە الەم ادەبيەتى, فول­كلور جانە قولجازبا, اۋەزوۆتانۋ, ونەرتانۋ سەكتور­لارىنا بىرىكتىرىلىپ جۇمىس ىستەۋدە. مۇ­نىڭ ءوزى ينستيتۋتتىڭ عىلىمي كەڭەسى قىزمەتىن جەڭىلدەتىپ وڭتايلاندىرۋعا وڭدى ىقپال ەتىپ كەلەدى. اكادەميك قاسقاباسوۆتىڭ تاباندىلى­عىنىڭ ارقاسىندا ينستيتۋتتا مۋزىكا, تەاتر جانە بەينەلەۋ ونەرى بويىنشا كاندي­داتتىق ديسسەر­تاتسيالار قورعايتىن كەڭەس اشىلىپ, جۇزگە جۋىق ونەرتانۋ كانديداتى عىلىمعا جولداما الدى. سەيىت – جاڭا يدەيانىڭ, تىڭ ويدىڭ ادامى. ويىنا العان ماقساتتى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ول شارشاماي, ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە تىنباي ەڭبەك ەتە بىلەدى. سەيىت باسقارعان سوڭعى توعىز جىلدا ينستي­تۋت ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسى بويىنشا ىسكە اسىپ جاتقان ءجۇز تومدىق “بابالار ءسوزى” سەرياسى سەيىتتىڭ جەكە ۇسىنى­سىمەن باستالىپ, جەتەكشىلىگىمەن اتقارىلىپ جاتقان بىردەن ءبىر بىرەگەي جوباعا اينالدى. مۇن­داي جوبا ءتىپتى بۇكىل الەم ەلدەرىندە كەزدەس­پەيدى. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ءوزى “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلا­ماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەس ماجىلىسىندە سويلەگەن ءبىر سوزىندە: “اكادەميك سەيىت اسقار ۇلى قاس­قاباسوۆ باسقاراتىن “بابالار ءسوزى” سەرياسىمەن شىققان كىتاپتار دا قازاق حالقىنىڭ اسا باي اۋىز ادەبيەتى مۇراسىن جيناقتاپ, ۇرپاق قولىنا تابىستاۋدا ۇلكەن ءرول اتقاراتىن جوبا دەپ بىلەمىن”, دەپ جوعارى باعا بەردى. قازىر وسى تەڭدەسسىز جوبانىڭ 60 تومى جارىق كورىپ, بەس تومى باسپادان شىعۋ ۇستىندە. بۇگىنگە دەيىن العاش رەت حيكايالىق داستانداردىڭ ون ءۇش تومى, ءدىني داستانداردىڭ جەتى تومى, عاشىقتىق داس­تانداردىڭ سەگىز تومى, تاريحي جىرلاردىڭ ون تومى, سونىمەن بىرگە باتىرلار جىرىنىڭ ون سەگىز تومى جارىق كورگەن بۇل جۇزتومدىق مۇرا – حالقىمىزدىڭ باعا جەتپەس قازىناسى بولا­تىنىنا داۋ جوق. ول سەيىت سياقتى ۇلتجاندى ۇلدارىنىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ۇرپاق كادەسىنە جاراپ جاتقانى قۋانىشتى. 1960 جىلدارى ءبىزدىڭ ينستيتۋتتا التى كى­تاپتان تۇراتىن ءۇش تومدىق “قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى” شىققانى كوپكە ءمالىم. سونىڭ نەگىزىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ جاڭا ۇرپاعى تاربيەلەندى. قازىر بۇل باسى­لىم ەسكىردى. ول ەگەمەندىك ەل تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە المايتىن ەدى. “قازاق ادەبيەتى تاريحىنىڭ” 10 تومدىق جاڭا نۇسقاسىن دايىنداۋ ماسەلەسى وسىنداي ويدان تۋىندادى. بۇل ىستە دە سەيىت قاسقاباسوۆ ىسكەرلىك تانىتىپ, ون تومدىق “قازاق ادەبيەتى تاريحىن” جازۋعا باسشىلىق ەتتى, ءسويتىپ ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بۇل جاڭا باسىلىم دا 4-5 جىلدىڭ شاماسىندا جازىلىپ, تولىق باسىلىپ شىعىپ, وقىرمانعا جول تارتتى. سەيىت باسشىلىق ەتىپ كەلە جاتقان جىلدارى ينستيتۋتتا جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبا دا جاڭا, كادر ساياساتى دا جاڭا. ولاي دەيتىنىم, العاش رەت ءۇش تومدىق “قازاق ونەرىنىڭ تاريحى”, بەس تومدىق “قازاق مۋزىكاسىنىڭ انتولوگياسى” دايىندالىپ, جارىققا شىقتى, العاش رەت قولعا الىنعان 20 تومدىق “ادەبي جادىگەرلەر” سەرياسى­نىڭ 8 تومى باسىلدى, م.و.اۋەزوۆتىڭ 50 تومدىق اكادەميالىق جيناعىن قايتادان دايىنداۋ قولعا الىنىپ, قازىر 42 تومى جارىق كوردى. عىلىمي كادرلار دايارلاۋ جۇمىسى دۇرىس جولعا قويىلىپ, ينستيتۋتقا جاس عالىمدار كوپتەپ قابىلداندى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر ينستيتۋت قىزمەتكەر­لەرىنىڭ جارتىسىنان استا­مىن تالانتتى قىز-جىگىتتەر قۇرايدى. ەلىمىزگە ورالىپ جوعارى ءبىلىم العان وتانداستارىمىز اراسىنان ونشاقتى جاس ماماننىڭ ينستي­تۋتقا قىزمەتكە الىنۋى سەيىتتىڭ عىلىم بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىنىڭ بەلگىسى. ينستيتۋت باستاماسىمەن “قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ” جىرىنىڭ 1500, “قىز جىبەك” جى­رىنىڭ 500 جىلدىقتارى, دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ 200 جىلدىعى, عابيدەن مۇستافين مەن احمەت جۇبانوۆ­تىڭ 100 جىلدىقتارى رەسپۋبليكا كولە­مىندە العاش رەت كەڭىنەن اتالىپ ءوتۋى, ماحامبەتتىڭ 200 جىلدىق, عابيت ءمۇسى­رەپوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويلارى يۋنەسكو دەڭ­گەيىندە مەرەكەلەنۋى دە سەيىتتىڭ عالىمدىق پەن ۇيىمداس­تىرۋشىلىق ەڭبەگىنەن تىسقارى بولعان شارالار ەمەس. وعان ادەبيەت پەن ونەر ينستيتۋتى بەلسەنە قاتىستى. ماسكەۋدەگى اتاقتى م.گوركي اتىن­داعى الەم ادەبيەتى ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ رۋحاني مۇراعا بايلانىستى جانە پۋشكين مەن اباي­دىڭ شىعارماشىلىق ۇندەستىگىنە ارنالعان سيمپوزيۋمداردىڭ وتكىزىلۋى ينستيتۋتىمىزدىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, حالىقارالىق بايلانىستار اۋقىمىن كەڭەيتتى. ۇلى جازۋشى ەسىمىن يەلەن­گەن ۇجىم بولعاندىقتان 2002 جىلدان باستاپ عۇلامانىڭ تۋعان كۇنىنە ورايلاستىرى­لىپ, جىل سايىن م.اۋەزوۆ وقۋلارىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. 2004 جىلدان باستاپ ينس­تيتۋتتا جىل سايىن ابايتانۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىنە ارنالعان حالىق­ارالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. بۇل ساليقالى عىلىمي جيىنعا الىس-جاقىن ەلدەر­دەن بەلگىلى عالىمدار مەن شەت مەملەكەت­تەردىڭ قازاقستانداعى وكىلدىكتەرى, ديپلوماتيالىق ميسسيا قىزمەتكەرلەرى قاتىسىپ, تاقى­رىپقا بايلانىستى مازمۇندى باياندا­مالارىمەن جانە سىندارلى سوزدەرىمەن جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارۋدا. بۇل يگى شارالار دا سەيىتتىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلۋدە. سونىمەن بىرگە سەيىت وزىمەن بىرگە ىستەگەن, بۇگىن ومىردە جوق اعا عالىمدار ارۋاعىنا ءاردايىم تاعزىم ەتىپ, ارىپتەس فولكلورتانۋشى, ادەبيەتتانۋشىلار مەن قىزمەتتەس دوستارى ەسىمىنە دە ادالدىق تانىتىپ كەلەدى. ۇلتتىق ادەبيەتتانۋ تاريحىندا وزىندىك ورنى بار ى.دۇيسەنباەۆ, م.عابدۋللين, م.بازارباەۆ, ز.اح­مەتوۆ, م.دۇيسەنوۆ, ءا.دەربىسالين, ب.ۋاحا­توۆ سياقتى كورنەكتى عالىمداردى ەسكە الۋ شارالارى وتكىزىلىپ, ولاردىڭ عىلىمي مۇراسى كەڭىنەن ناسيحاتتالۋدا, ال دەنساۋلىعىنا بايلا­نىستى عىلىمي جۇمىسىن مەزگىلىندە اياقتاي الماي قالعان تالانتتى عالىم دوسى ەدىگە تۇر­سى­نوۆتىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاۋى­نا ۇلكەن قامقورلىق جاسادى. سەيىتتىڭ باسشى­لىعىمەن كانديداتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتا­تسيالار قورعاعان ازاماتتاردىڭ ءبارى دە ونىڭ شىن مانىندە عۇلاما, شىن مانىندە زيالى ەكەندىگىن ەرەكشە ريزاشىلىقپەن ايتىپ جۇرەدى. سەيىتتىڭ عالىمدىق باستى ءبىر ەرەكشەلىگى – ول ەكى تىلدە بىردەي جازادى: مەيلى قازاق تىلىندە جازسىن, مەيلى ورىس تىلىندە جازسىن, ونىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ نەگىزگى نىسانى – ۇلتتىق فولكلور­تانۋ, ادەبيەتتانۋ جانە ونەرتانۋ ماسەلەلەرى, ۇلتتىق, حالىقتىق مۇراتتار. سوڭعى جىلدارى جازعان ەڭبەك­تەرىندە ول زەرتتەۋ وبەكتىسىن ءبىرسىپىرا كەڭىتىپ, ماحامبەت, اباي, جامبىل تۋرالى جاڭا, سونى ويلارىمەن كوزگە ءتۇستى, قازاق ءسوز ونەرىن فولكلور, اۆتورلىق اۋىز ادەبيەتى جانە جازبا ادەبيەت دەپ زەرتتەۋ قاجەتتىگى تۋرالى جاڭا پىكىرلەر ۇسىندى. ايتا بەرسەك, سەيىتتىڭ عالىمدىعى تۋرا­لى, قايراتكەرلىگى تۋرالى كوپ اڭگىمەلەۋگە بولادى. ول ۇلتتىق فولكلورتانۋ, ادە­بيەتتانۋ جانە ونەرتانۋ عىلىم­دارىنىڭ باس-اياعىن جيناپ, باعىتتارىن اي­قىنداپ, جاڭا ورلەۋ ساتىسىنا كوتەرىلۋىنە سەبەپكەر بولىپ, قايتا جاڭ­عىرىپ جاتقان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە وسىلايشا لايىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سەرىك قيراباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.