اكىمشىلىك اۋماق رەتىندە بوگەن اتاۋىمەن 1964 جىلى قۇرىلعان, 1988 جىلى ارىس اۋدانىنىڭ قاراماعىنا كىرگەن, 1989 جىلى ەنشى الىپ, دەربەس شىققان اۋدانعا ورداباسى اتاۋى 1993 جىلى قايتارىلعان بولاتىن. اۋدان تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ورداباسىداعى ۇلى جيىنداردى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ورداباسىدا 1726 جىلعى كوكتەمدە ەل تاريحىندا ەرەكشە ماڭىزى بار باسقوسۋ وتكەنى ءمالىم. قازاقتىڭ ءۇش ءجۇزىنىڭ يگى جاقسىلارىنىڭ باسى قوسىلىپ, جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسكە حالىقتى جۇمىلدىرۋ جايى تالقىلانعان جيىن – ەل تاريحىندا الداعى ۇلى شايقاستارعا ءبىرتۇتاس ەل بولىپ اتتانۋدىڭ تاعدىرىن شەشكەن اسا ماڭىزدى وقيعا.
وسى قاسيەتتى ورداباسى بيىگىندە 1993 جىلى مامىردا تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى تويى ءوتتى. ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسقان ورداباسىعا, ەلدى بىرلىككە ۇندەگەن تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەرگە, جاۋعا تاس ءتۇيىن جۇمىلا قايرات كورسەتكەن بابالار رۋحىنا تاعزىم رەتىندە وتكەن ۇلى جيىندا قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى باس قوسىپ, ەلدى ىنتىماق-بىرلىككە ۇندەدى, جاس مەملەكەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىزگى تىلەكتەرىن ءبىلدىردى.
1997 جىلى ورداباسى تاۋىنىڭ بيىك تۇسىنا 30 مەترلىك ءزاۋلىم مونۋمەنت ورناتىلدى. ول ەسكەرتكىشتە ۇلى حاندارىمىز بەن بيلەرىمىزدىڭ, باتىرلارىمىز بەن ۇلى بىرلىكتىڭ مۇراتتارى, ۇلتىمىزدىڭ ارمان-اڭسارلارى بەينەلەنگەن. قازاقتىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ءۇش ءبيدى ەسكە الۋ, كورشى ەلدەردىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگىن, سونداي-اق حالقىمىزدىڭ رۋحى مەن نامىسىن كوتەرۋدى ماقسات تۇتقان جيىندا «ورداباسى» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعي قورىعىن قۇرۋ تۋرالى» قاۋلى جاريا ەتىلدى. حالىق جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلى: «ورداباسى – قاۋىم بوپ كۇيزەلگەندە كۇش بەرەتىن, حالىق بولىپ قامىققاندا قايرات بىتىرەتىن كيەلى توپىراق. ورداباسى – كوسەمدەرىمىزگە كورەگەندىك, كوپشىلىككە بەرەكە-بىرلىك دارىتاتىن ءپاتۋا-پاراسات تۇعىرى» دەپ تەبىرەندى. «ورداباسى» كەشەنى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ تىزىمىنە ەندى.
وسىنداي تاريحى تەرەڭ اۋداننىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان ءىس-شاراعا اۋداننان تۇلەپ ۇشىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن عالىمدار, ونەر ادامدارى, اۋداننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوسقان ءتۇرلى سالانىڭ ارداگەرلەرى, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى, كاسىپكەرلەر, اۋداندا جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان ازاماتتار شاقىرىلدى. جيىندا قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەگەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بەيسەنباي تاجىباەۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ توراعاسى نۇرالى ابىشەۆ اۋدان تۇرعىندارىنا ىستىق لەبىزدەرىن جەتكىزدى.
«ورداباسىنىڭ تاريحى 60 جىل ەمەس, كونە زاماندارعا, جۇزجىلدىقتارعا جەتەلەيتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. تاريحتان بەلگىلى, قازاق-جوڭعار شايقاسى كەزىندە كوش باستاعان ەرلەر مەن بيلەر ورداباسى تاۋىندا باس قوسىپ, ەل بىرلىگىن بەكەمدەگەن. جاۋعا قارسى كۇش بىرىكتىرىپ, جەڭىسكە جول اشقان. قازىرگى تاڭدا ورداباسى اۋدانى بارلىق باعىتتا دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلگەن, وبلىس ەكونوميكاسىنا وزىندىك ۇلەسى مول ءوڭىر رەتىندە وركەندەپ كەلەدى», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
اۋدان اكىمى ازات ورالباەۆ ەلىن, جەرىن قورعاۋدا جانقيارلىق تانىتقان, ەڭبەك مايدانىندا تەر توگىپ, حالىق قامىن جەپ وتكەن قايراتكەرلەر جونىندە ايتىپ ءوتتى. «ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەرلەستەرىمىز بەرەن يساحانوۆ, بەيسەن وڭتاەۆ, سىزدىق سمايىلوۆ, قارسىباي سىپاتاەۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن يەلەنسە, ەڭبەك مايدانىندا بورانبەك شۇكىربەكوۆ, ەگەمبەردى وماربەكوۆ, دامەش شاحاباەۆا, كيريلل كوناۆالوۆ سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانىپ, ەل مەرەيىن اسقاقتاتتى. 2022 جىلى حالقىمىزدىڭ كورنەكتى جازۋشىسى, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى. سونىمەن قاتار تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, وبلىسىمىزدىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتانعان جەرلەستەرىمىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىز», دەدى اۋدان اكىمى.
سونداي-اق اۋدان اكىمى نەسىبەسىن ەتكەن ەڭبەگىنەن كۇتكەن ورداباسىلىقتار ءۇشىن بيىلعى جىل جەمىستى بولعانىن اتاپ ءوتتى. بيىلعى 9 ايدا اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 54 ملرد 819 ملن تەڭگەگە جەتىپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7 ملرد 600 ملن تەڭگەگە ارتىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 9 ملرد 700 ملن تەڭگەگە جەتكەن.
«بيىل 71 600 گەكتار جەرگە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلىپ, 327 260 توننا ءونىم جينالدى. شارۋالاردىڭ زاماناۋي تەحنالوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, جاڭاشىلدىققا ۇمتىلۋى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى. ماسەلەن, اعىن سۋدى ۇنەمدى پايدالانىپ, مول ءونىم الۋ باعىتىندا بيىلعى جىلى 110 گەكتار ەگىستىك القاپقا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسى, ال تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى 1073 گەكتارعا ەنگىزىلدى. ەگىستىك جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا 1 القاپتان جىلىنا 2-3 رەت ءونىم الۋ جوباسىمەن 141 شارۋا قوجالىعى 411 گەكتار جەرگە ونىمدەرىن ەگىپ, ناتيجەسىندە ءبىرىنشى داقىلدان – 9 854 توننا, ەكىنشى ونىمنەن 7 698 توننا ءونىم جينالدى. جىل باسىنان بەرى 18 گەكتار جەرگە جىلىجاي قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, اۋدانداعى جالپى جىلىجاي الاڭى 127 گەكتارعا جەتتى. مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا 11 667 توننا ەت ءوندىرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان «اۋىل اماناتى» قاناتقاقتى جوباسىنا ەنگىزىلگەن بادام, شۇبار, قاراسپان اۋىلدىق وكرۋگتەرىنەن 8 كووپەراتيۆ قۇرىلىپ, 261 ادام 1 ملرد 722 ملن تەڭگەگە قارجىلاندىرىلدى», دەدى ا.ورالباەۆ.
ءىس-شارا بارىسىندا اۋداننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەلەۋلى ەڭبەگى سىڭگەن بىرقاتار ازامات مەرەكەلىك توسبەلگىلەرمەن ماراپاتتالدى.
مەرەيتويعا وراي اۋداننىڭ بارلىق اۋىل وكرۋگىندە «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» ونەر فەستيۆالى وتسە, اۋدان ورتالىعىندا «ورداباسى – تاۋەلسىزدىك تۇعىرى» اتتى سەمينار-كونفەرەنتسيا, «ورداباسى – ىنتىماقتىڭ مەكەنى» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى ۇيىمداستىرىلدى. اۋداننىڭ قۇرىلعاننان بەرگى قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ەڭبەك ءسىڭىرىپ, باسشىلىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان, ءار سالانىڭ ەڭبەك ادامدارىن قامتىعان «ورداباسى – كيەلى مەكەن» اتاۋىمەن كىتاپ جازىلىپ, اۋدان حالقىنا ۇسىنىلدى.
تەمىرلاندا وتكەن «ورداباسى – ىنتىماقتىڭ مەكەنى» اتتى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىندا قارا دومبىرانى سەرىك ەتىپ, جۇرت الدىندا كەستەلى سوزبەن كۇمبىرلەتكەن ايتىسكەرلەر اۋداننىڭ تاعىلىمدى تاريحىن تەرمەلەپ, بۇگىنگى دامۋ جولىنداعى باعىتتارى مەن قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى قوزعادى. ورداباسى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ايتىسكەر اقىن قۇرمانالى جىلقىباي توراعالىق ەتكەن قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن باس جۇلدەگە نۇرزات قارۋ لايىقتى دەپ تانىلسا, ءى ورىندى كاريما ورالوۆا, ءىى ورىندى جانسايا مۋسينا, ءىىى ورىندى نۇرلان ەسەنقۇلوۆ پەن نۇربول جاۋىنباەۆ يەلەندى. ايتىسقا قاتىسۋشىلارعا ارنايى العىسحاتتار, ديپلومدار مەن قارجىلاي سىيلىقتار تابىس ەتىلدى.
ايتا كەتەلىك, مەرەكەلىك ءىس-شارادا تاريح تەرەڭىنەن سىر شەرتكەن ساحنالىق قويىلىم ورداباسى جەرىنىڭ بار قاسيەتى مەن كيەسىن كورسەتتى. كۇمىس كومەي انشىلەر, كۇيشىلەر مەن بيشىلەر دە ايانىپ قالمادى. ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسى مەرەكەنىڭ شىرايىن اشىپ, ورداباسى جۇرتشىلىعىنا كەرەمەت كوڭىل كۇي سىيلادى.
تۇركىستان وبلىسى
