فوتو: عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى
ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىن سالتاناتتى تۇردە مەرەكەلەۋگە ارنالعان ءىس-شارالار اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق FabLab SU ورتالىعىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. بۇل جەردە ستۋدەنتتەر, عالىمدار مەن تاجىريبەلى ينجەنەرلەر زاماناۋي جابدىقتاردى پايدالانا وتىرىپ, وزدەرىنىڭ يدەيالارىن جۇزەگە اسىرا الادى.
جاڭا زەرتحانا 3D پرينتەرلەرمەن, ساندىق باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ستانوكتارىمەن, سونداي-اق جوبالاۋ مەن مودەل جاساۋعا ارنالعان باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋمەن جابدىقتالعان. ول ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ ستاندارتتارىنا نەگىزدەلىپ جاسالعان جاھاندىق FabLab زەرتحانالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءبىر بولىگى, بۇل قاۋىمداستىق دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 2 مىڭنان استام يننوۆاتسيالىق ورتالىقتاردى بىرىكتىرەدى.
زەرتحانانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك قاتىسىپ, ءوز سوزىندە قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردى تەك مەملەكەت قارجىسىنا عانا ەمەس, سونداي-اق بيزنەس ەسەبىنەن دە قولداۋ كورسەتىلەتىندەي ەتىپ تۇرلەندىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاندا قارجىلاندىرۋدىڭ 80 پايىزدان استامى مەملەكەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ بيۋدجەتى, ءبىزدىڭ گرانتتىق باعدارلامالار, ماقساتتىق باعدارلامالار. مىسالى, اقش-تا 70 پايىزدان استامى جەكەمەنشىك كورپوراتسيالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. ەگەر دە بۇرىن جابىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنا كوبىرەك كوڭىل بولىنگەن بولسا, ال قازىر الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىمي وي-پىكىردىڭ ورتالىعىنا اينالىپ وتىر», دەدى مينيستر.
بۇل كورنەكتى ۇيىمعا كىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى دەلەگاتسياسى MIT ۋنيۆەرسيتەتىنە جاساعان ساپارى بارىسىندا قول قويعان بولاتىن, وندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى مەيرام بەگەنتاەۆ پەن Fab Foundation ۇيىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە ونىڭ جەتەكشىسى شەرري لاسسيتەر ءوزارا ستۋدەنتتەرمەن جانە وقىتۋشىلارمەن الماسۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى جانە بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار جاساۋ تۋرالى كەلىستى.
«ستۋدەنتتەردىڭ ازىرلەگەن جوبالارىمەن قاتار ءبىز ولاردىڭ ميكروكۆاليفيكاتسيالاردى مەڭگەرىپ شىعۋىنا دا ۇلكەن كوڭىل بولەمىز», دەيدى MIT FabLab زەرتحاناسىنىڭ باسشىسى رۋسلان مۇقانوۆ. بۇل تسيفرلىق جوبالاۋشى-ينجەنەردىڭ, رەۆەرس-ينجەنەردىڭ جانە ساندىق باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ستانوكتارى وپەراتورىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. بىزدە وقۋ-جاتتىعۋعا ارنالعان بارلىق قۇرال-جابدىقتار بار.
Fab Labs زەرتحانالارى كوبىنە جوبالاۋ جانە پراكتيكالىق STEM-ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى رەتىندە ءجيى پايدالانىلادى. جەلى بۇكىل الەم بويىنشا ينجەنەرلەر مەن ونەرتاپقىشتار اراسىندا ءوزارا ءبىلىم الماسۋدى قولداۋ ارقىلى ينكليۋزيۆتى دامۋعا بەلسەندى تۇردە ىقپال ەتەدى. ستۋدەنتتەر وزدەرىن قىزىقتىراتىن وبەكتىلەردى قۇرۋ, يدەيادان باستاپ, ونى ىسكە اسىرۋعا دەيىنگى بۇكىل وندىرىستىك تسيكلدى وتكەرۋ جانە سودان پراكتيكالىق تەرەڭ ءبىلىم الۋ ارقىلى وقىپ ۇيرەنەدى.
ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە زەرتحانانىڭ اشىلۋىنا قازاقستاندا بىرەگەي تەحنيكالىق كەڭىستىك قۇرعان Lenovo, KazTechInnovations جانە Best Vision Technologies سەكىلدى كوپتەگەن جەتەكشى كومپانيالار اتسالىستى. زەرتحاناعا قازاقستانداعى ەڭ ءىرى 3D-پرينتەرى, ۇشولشەمدى سكانەر جاساۋعا ارنالعان جابدىق, پروتوتيپ جاساۋعا ارنالعان تولىق تەحنولوگيالىق جەلى جانە DMG MORI كومپانياسىنىڭ بىرەگەي وڭدەۋ ورتالىعى ورناتىلعان. وسىنىڭ بارلىعى زەرتحانانى تەك وقۋ ماقساتىندا عانا ەمەس, ناقتى وندىرىستىك تاپسىرمالار مەن كوممەرتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دە پايدالانۋعا سەپتىگىن تيگىزە وتىرىپ, ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. ال جاھاندىق قاۋىمداستىقپەن ارالاسۋ بۇكىل الەممەن يننوۆاتسيالىق يدەيالارمەن الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇيىمداستىرۋشىلار اتاپ وتكەندەي, ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ FabLab زەرتحاناسى بارلىق كەلۋشىلەرگە ءاردايىم اشىق, ول قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى بۇكىل دارىندى جاس ينجەنەرلەرگە كەڭىستىك پەن مۇمكىندىكتەر بەرۋگە ۇنەمى دايىن. قازىردىڭ وزىندە FabLab الاڭىندا وقۋشىلاردى وقىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن بىلدىرگەن الماتى مەكتەپتەرىمەن كەلىسىمدەر جاسالدى.
ال ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مەيرام بەگەنتاەۆ ءوز سوزىندە MIT-پەن اراداعى ىنتىماقتاستىق قارىم-قاتىناس ۋنيۆەرسيتەتكە «زەرتتەۋ جۇرگىزە وتىرىپ وقىتۋ» قاعيداتىن تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىنىن جانە تۇراقتى بولاشاق قۇرۋ ءۇشىن زەرتتەۋشىلەر مەن ونەرتاپقىشتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ, ستۋدەنتتەردىڭ پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىن جەتكىزدى.
