مەرەيتويدىڭ العاشقى كۇنى مەڭدىقارا اۋدانىنىڭ ورتالىعى بوروۆسكوي اۋىلىنداعى عابباس جۇماباي ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيادا كوپقىرلى دارىن يەسىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن ارقاۋ ەتكەن ەسكە الۋ كەشى ءوتتى. كەش بارىسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى اقىن ولەڭدەرىن جاتقا وقىپ, قالامگەردىڭ پوەزياسىن, اۋدارمالارىن, كوسەمسوزدەرىن زەرتتەپ-ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان عىلىمي جوبالارىن قورعادى. ايتۋلى ءىس-شاراعا الماتى, استانا قالالارىنان ارنايى كەلىپ قارجىلاي دەمەۋ كورسەتكەن اقىننىڭ ۇرپاقتارى, ءوڭىر زيالىلارى قاتىسىپ, قالامگەر تۋرالى قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتتى. كەش قوناقتارى مەكتەپ جانىنداعى عابباس جۇماباي ۇلى مۇراجايىن ارالاپ, اقىننىڭ ءوز قولىمەن سالعان اناسىنىڭ پورترەتىن, تابيعات سۋرەتتەرىن, كوزى تىرىسىندە تۇتىنعان بۇيىمدارىن, جيناعان قالامساپتارىن تاماشالادى. ودان كەيىن مەكتەپ الدىنداعى اقىن مۇسىنىنە گۇل قويىپ, اۋداندىق مەشىتتە رۋحىنا دۇعا باعىشتادى.
سۇراپىل سوعىستان ورالعان سوڭ, اۋىل مەكتەبىندە ەكى جىلداي مۇعالىم بولىپ, بالا وقىتقان اقىن 1947–1955 جىلدار ارالىعىندا بۇرىنعى «بولشەۆيكتىك جول», قازىرگى «قوستاناي تاڭى» گازەتىندە سىرباي ماۋلەنوۆپەن قاتار قىزمەت ەتەدى. بۇل كەزەڭنىڭ كۋاسى – بالا عابباسپەن بىرگە وسكەن اۋىلداس ءىنىسى, بۇگىندە 96 جاستاعى وتەگەن قوشانوۆ اقساقال.
«مەنىڭ اپامدى عابباستىڭ اعاسى العان. ەكەۋمىز ءبىر ۇيدە وستىك. عاباڭ سوعىستان ورالعان سوڭ, 1947 جىلى وسى وبلىستىق گازەتكە قىزمەتكە كىردى. 9-سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىم. قوستانايعا ىزدەپ كەلگەنىم بار, سوندا جاتاتىن ورىن جوق, ءتورت-بەس ورىندىقتى قاتار قويىپ وسى رەداكتسياعا قوندىق. قاي جەردە جالقاۋ باسقارما بار, قاي جەردە دۇرىس ەگىن ەگىلمەيدى, سونىڭ ءبارىن جازىپ, وبلىستىڭ ەكونوميسىنە تاپسىرما بەرگەن ادام. مال باقپاعاندار مال باعۋ كەرەك, قولىمىزدا قىرۋار مال بار, ولاي بولسا, ءسۇت پەن ەت قايدا دەپ ماقالا جازعان كىسى», دەيدى كونەكوز قاريا.
قالامگەر 1959 جىلى الماتى قالاسىنا ءبىرجولا ورنىعىپ, «مادەنيەت جانە تۇرمىس», «جۇلدىز» جۋرنالدارىندا ءبولىم باسقارادى. «ارا-شمەل» جۋرنالىندا فەلەتونشى بولىپ قىزمەت اتقارادى. «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى مىندەتىن اتقاردى. وسى جىلدارى قالامگەر قازاق رۋحانياتىنىڭ بەلدى وكىلدەرىمەن ۇزەڭگى قاعىستىرا ءجۇرىپ, ۇلت ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنە زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ارتىنا كول-كوسىر مۇرا قالدىردى. ءسوز زەرگەرىنىڭ ۇلكەن ۇلى تولەندى جۇماباەۆتىڭ ايتۋىنشا, عابباس قاسىم توعىزاقوۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ سىندى داۋىلپاز اقىندارمەن قيماس دوس بولعان. ءجيى ارالاسىپ تۇرعان. قالامگەر ومىردەن وزعان قارالى كۇندەردە دە ارتىندا شيەتتەي بالا-شاعاسى قالعان اقىننىڭ وتباسىنا تۇسكەن قايعى-قاسىرەتتى وسى كىسىلەر كوتەرىسكەن.
«اكەم جۇرتپەن ارالاسقاندى جاقسى كورەتىن. لاتيف حاميدي, احمەت جۇبانوۆ سىندى ايگىلى كومپوزيتورلارمەن, ديحان ابىلوۆپەن, اۋدارماشى جەكەن جۇماحانوۆپەن, قاينەكەي جارماعانبەتوۆپەن, قۋاندىق شاڭعىتباەۆپەن جاقسى ارالاستى. قۋاندىق اعا وتە قىزىق ادام بولاتىن. بىزگە نەشە ءتۇرلى فوكۋس كورسەتىپ, ءماز-مەيرام قىلاتىن. جالپى, ۇيگە كەلگەن ادامداردىڭ ءبارى بالاجان ەدى, بىزگە كوڭىل ءبولىپ, وقۋىڭ قالاي دەپ ءبىراز اڭگىمەلەسىپ وتىراتىن. بالا كەزىمدە «پاپا-اۋ, قازىر مايداننان ورالعان جازۋشىلاردىڭ ءبارى سوعىس تۋرالى جازىپ جاتىر. ءسىز نەگە جازبايسىز؟» دەگەنىمدە, «بالام-اۋ, ول جاقتا اكەڭ ولىمنەن باسقا نە كوردى دەيسىڭ. سوعىس تۇسىمە كىرسە, ءالى كۇنگە دەيىن ءتۇن ۇيقىمنان شوشىپ ويانام. سوندىقتان ۇمىتۋعا تىرىسامىن, جازبايمىن, قولىنان كەلگەندەر جازسا, جازا بەرسىن», دەيتىن. اكەم جازۋعا تۇندە عانا وتىراتىن. كەيدە ءتۇن ورتاسىندا ء«لاتيپا! ءلاتيپا!» دەپ ايعاي ساپ انامدى شاقىراتىن. اناشىم «ويباي, نە بولدى» دەپ جۇگىرىپ بارادى. سوندا «مىنانى تىڭداپ كورشى» دەپ سياسى كەپپەگەن جاڭا ولەڭىن وقىپ بەرەتىن», دەيدى تولەندى اعا.
اقىنعا ارنالعان ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ راسىمىنە ءوڭىر زيالىلارى, وبلىس اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى, ءسوز زەرگەرىنىڭ الىس-جاقىننان كەلگەن ۇرپاقتارى, تۋىس-تۋعاندارى قاتىستى. سالتاناتتى جيىندا ءسوز العاندار قابىرعالى قالامگەردىڭ ۇلت رۋحانياتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ءسوز ەتتى.
«اعارتۋشى ىبىرايدىڭ ءىسىن جالعاعان سپانديار كوبەەۆتىڭ اياداي عانا اقسۋات دەگەن اۋىلىنان تالاي تۇلعا شىقتى. سولاردىڭ ءبىرى ەكى ءتىلدىڭ شەشەنى, كوسەمسوزدىڭ كوسەمى بولعان عابباس اعامىز ەدى. عابباس اعامىز تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. ول كىسىنىڭ جازۋشىلىق, اقىندىق, جۋرناليستىك ەڭبەگىنىڭ سىرتىندا قايراتكەرلىگى, اسىرەسە ل.تولستويدىڭ «كرەيسەر سوناتاسىن», ك.حەتاگۋروۆتىڭ, م.شولوحوۆتىڭ, و.بالزاكتىڭ, باسقا دا لاتىن امەريكاسى مەن افريكا ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن جازۋشىسىنىڭ ەڭبەكتەرىن قازاقشا سويلەتكەن اۋدارماشىلىعى ءبىر توبە. عافۋ قايىربەكوۆتىڭ ىبىرايعا ارناعان «دالا قوڭىراۋى» پوەماسىنىڭ جولما-جول اۋدارماسىن ون كۇننىڭ ىشىندە جاساپ شىققان. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «كەزدەسپەي كەتكەن ءبىر بەينە», «ۇلپان» روماندارىن ورىس تىلىنە تارجىمالاعان. اعامىزدىڭ ارۋاعى الدىندا تاعزىم ەتەمىز», دەدى اقىلبەك قوجا ۇلى.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالى توراعاسى, ارداگەر جۋرناليست جانۇزاق ايازبەكوۆ تە تاعىلىمدى ءىس-شارادان العان اسەرىن كوپشىلىكپەن ءبولىسىپ, جيىلعان جۇرتشىلىقتى وداق باسشىلىعىنىڭ اتىنان قۇتتىقتادى.
«ەكى كۇن بويى كەرەمەت تويدىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. مەنى قۋانتقانى, مەكتەپ وقۋشىلارى, جاس وسكىندەر عابباستانۋدىڭ العاشقى بەتىن اشقانداي بولدى. ءجۇز جىلدىقتا ءومىربايانىن عانا ەمەس, شىعارمالارىن, مۇراسىن زەرتتەۋگە, بويعا سىڭىرۋگە كەرەمەت قادامدار بولدى. راسىندا, اعامىز كوپ وقىلۋعا, ناسيحاتتالۋعا ءتيىس قالامگەر. اۋدارماشىلىعىنا تىپتەن ءسوز جەتپەيدى. ەرەكشەلەپ ايتارى, اعامىزدىڭ قازاق تىلىنە ۋىزىنان جارىعانىن كەز كەلگەن اۋدارماسىنان بايقاۋعا بولادى. مىسالى, «كرەيسەر سوناتاسىن» وتە شۇرايلى اۋدارعان. سونداعى «كۋرياششي» دەگەن ءسوزدى «شىلىمپاز» دەپ قازاقشالاپتى. كوزى الاق-جۇلاق ەتىپ وتىرعان كەيبىر كىسىلەردىڭ مىنەزىن «جايناڭكوز» دەيدى. مۇنداي تاپقىر, ۇتقىر سوزدەردەن كوپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى. تىلەرىمىز – اعامىزدىڭ مۇراسى كومەسكى تارتپاي, ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتە بەرسىن! بۇگىن ارۋاعى ءبىر اۋناپ ءتۇسىپ جاتقان شىعار», دەدى جانۇزاق ايازبەكوۆ.
ءىس-شارا ن.وستروۆسكي اتىنداعى قالالىق كىتاپحانادا «نوسەرلەپ توككەن جىر-عۇمىر» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسىنا ۇلاستى. كىتاپحانا ۇجىمى ۇيىمداستىرعان جيىندا اقىننىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى اڭگىمە ءوربىپ, ولەڭ-جىرلارى وقىلدى. اعا بۋىن وكىلدەرى الداعى ۋاقىتتا عابباس جۇماباي ۇلى اتىنداعى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋ وتكىزۋ, قالامگەر شىعارمالارىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن جاساۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىپ, ارنايى قارجى جيناپ, وسى مەرەيتويدى باسىنان اياعىنا دەيىن جوعارعى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان قالامگەردىڭ ۇرپاقتارىنا, تۋىس-تۋعاندارىنا العىس ءبىلدىردى.
قوستاناي وبلىسى
