قازىلار القاسىنىڭ ۇيعارىمىمەن, الماتىلىق قالامگەر ايزات راقىشەۆانىڭ «اۋىلعا قايتار جول اشىق» دەپ اتالاتىن شىعارماسى بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىنە لايىق دەپ تانىلدى. شىعارمادا وتپەلى كەزەڭدەگى ۋربانيزاتسيا وكپەگىنە ۇرىنعان اۋىل جۇرتىنىڭ قالاعا قونىس اۋدارعانداعى باستاپقى تۇرمىسى, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, قيىنشىلىقتار سۋرەتتەلگەن. اتا-اناسىنىڭ شەشىمىمەن امالسىز اۋىلدان الماتىعا كوشىپ كەلگەن وقۋشى بالا شاپاعاتتىڭ كوزىمەن نانىمدى كورىنىس تاپقان. الماتىدا دايىن ءۇيى جوق, پاتەر جالداپ تۇراتىن وتباسىنداعى كۇندەلىكتى كيكىلجىڭ, جوقشىلىق – وسىنىڭ ءبارى بالاعا كەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان دا شاپاعات الىستا قالعان التىن ۇياسى اۋىلىن, اياۋلى دوستارىن ساعىنادى. بۇل – قالاعا جاڭا كەلگەن اۋىل بالاسىنىڭ كىشكەنتاي جۇرەگىندەگى ۇلكەن ساعىنىش.
شىعارما اۆتورى ايزات راقىشەۆا – ون جەتى جىلدىق ءوتىلى بار مەكتەپ مۇعالىمى. تاياۋدا مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ء«امىردىڭ مونولوگى» اتتى جەتىنشى كىتابى جارىققا شىقپاق.
«وسى جىلدار ىشىندە تۇسىنگەنىم, بالالارعا تىم وڭاي دۇنيە كەرەك ەمەس. وي تۇيەتىن, رۋحاني ازىق الاتىن, ىنتالاندىراتىن, بالانىڭ بولاشاعىنا پايداسى تيەتىن تۋىندىنى تالعاپ بەرۋ كەرەك. بالالار ورتاسىندا جۇرگەننەن كەيىن, كەيبىر وقيعالار جازۋعا سۇرانىپ تۇرادى. كوبىندە ەزۋتارتار ساتتەردىڭ ءار جاعىندا ادامدى ويلاندىراتىن تاعدىر جاتادى. اينالادا بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردىڭ ءبارى ەڭ الدىمەن بالاعا اسەر ەتەدى. پارتادا بالا ەمەس, ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەسى وتىر دەپ قاراۋ كەرەك. ول وتباسى قانداي؟ بالانىڭ دوستارى قانداي؟ وسىنىڭ ءبارىن مۇعالىم ءبىلۋ كەرەك. كوپ جاعدايدا ءبىز ونى بىلمەي قالامىز دا, ارتىنان وپىق جەپ جاتامىز. شىعارماداعى شاپاعات – ءوز وقۋشىم. جاڭا جىلدىڭ الدىندا كەلدى. العاش مەكتەپكە كەلگەندە جالعىزسىراپ ءجۇردى. سوسىن اشۋشاڭ بولاتىن. ول اشۋ قايدان شىعادى؟ وسى اشۋدىڭ كوزىن ىزدەپ تابۋعا تىرىستىم. ءبىر كۇنى ەبىن تاۋىپ: «وي, بۇگىن جايناپ تۇرسىڭ! جىگىتتىڭ كوزىنەن وسىنداي وت شاشىپ تۇرۋ كەرەك. قازاقتىڭ جىگىتتەرىنىڭ قانداي بولعانىن بىلەسىڭدەر مە؟ وسى شاپاعات سياقتى جەردەن ءسال عانا جوعارى, بىراق الىسقانىن الىپ جىعاتىن وتە مىقتى بولعان», دەدىم. ودان كەيىن دە وعان جۇمساق سويلەپ, كەيدە ارقاسىنان قاعىپ قويىپ, اقىرىنداپ وزىمە تارتا باستادىم. كەيىن مەنىڭ جانىمنان شىقپايتىن دوس وقۋشىما اينالدى. وزگە بالالاردىڭ دا وعان دەگەن كوزقاراسى وزگەردى. جالپى, كۇردەلى بالا دەگەن ۇعىم بولمايدى. كۇردەلى بالانىڭ ءار جاعىندا جاتقان ماسەلەنى ءبىز كورە ءبىلىپ, كومەك بەرۋ كەرەك. «قالىڭ قالاي؟ بۇگىن وتە سۇيكىمدى بولىپ تۇرسىڭ! ءتۇ-ءۇ-ۋ! شاشىڭ قانداي جاقسى!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ ءوزى كەيدە بالاعا ۇلكەن دەمەۋ بەرىپ, كوڭىلىن جادىراتىپ تاستايدى. بۇل قولىمىزدان كەلەدى عوي, وعان ۇرسا بەرگەننەن تۇك شىقپايدى», دەيدى قالامگەر-ۇستاز.
«بايقاۋ ماقساتى – قازىرگى قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شىنايى كورسەتە وتىرىپ, جاستاردى ادامگەرشىلىككە, ادالدىققا, ەڭبەكقورلىققا, ءبىلىم-عىلىمعا ناسيحاتتايتىن اۆتورلاردى ىزدەپ تابۋ. ولاردىڭ وزىق تۋىندىلارىن ناسيحاتتاۋ, جاستاردىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ, سونداي-اق وتاندىق اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىنا باسپاگەرلەردىڭ, كىتاپ ساتۋشى ۇيىمداردىڭ, وقىرمانداردىڭ, اتا-انالاردىڭ نازارىن اۋدارۋ», دەيدى بايقاۋدىڭ ۇيلەستىرۋشىسى, ى.التىنسارين اتىنداعى وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرى زويا المۇقانقىزى.
بايقاۋ جەڭىمپازدارىنىڭ ءبارى الماتى قالاسىنان ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. مىسالى, «ورىس تىلىندەگى ەڭ ۇزدىك شىعارما» اتالىمى بويىنشا الماتىلىق الەكسەي تالاەۆتىڭ «يت ادامعا قالاي سەندى؟» اتتى ەرتەگىلەر توپتاماسى جەڭىمپاز اتانسا, الماتىلىق قالامگەر سامال شايمەردەنوۆانىڭ «اقساق كيىك» اڭگىمەسى وسى بايقاۋدا بەلگىلەنگەن جالعىز ارنايى سىيلىقتى جەڭىپ الدى.
قوستاناي وبلىسى
