سۋرەتتى تۇسىرگەن – اقادىل رىسماحان
دەرەككە جۇگىنسەك, قولونەرشىلەر قالالارىنىڭ جاھاندىق ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ جۇمىسى 2014 جىلدان باستاپ جاندانىپتى. دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمعا قازىرگى كەزدە الەمنىڭ 25 ەلىنىڭ 65 قالاسى ەنگەن. كونە تاراز 2022 جىلى بۇل تىزىمگە 56-قالا بولىپ كىرگەن.
وبلىس ورتالىعىندا وتكەن «تاراز – قولونەرشىلەر قالاسى» اتتى ءۇشىنشى حالىقارالىق كورمەگە جەرگىلىكتى قولونەر شەبەرلەرىنەن بولەك, شۆەيتساريا, بولگاريا, تاجىكستان, رەسەي فەدەراتسياسى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, وزبەكستان, موڭعوليا, ءۇندىستان سەكىلدى الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردەن جالپى سانى 200-دەن استام شەبەر قاتىسىپ, ءوز تۋىندىلارىن جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ نازارىنا ۇسىندى.
كونە تاراز ەرتە داۋىردەن-اق قولونەر مەن ساۋدا ورتالىعى رەتىندە تانىلعانى بارشاعا بەلگىلى. سوندىقتان دا بۇل ءىس-شارانى ءوڭىردىڭ مادەني-تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىس دەپ باعالاۋعا بولادى. تارازدىڭ قاۋىمداستىق تىزىمىنە 56-قالا بولىپ ەنگەنى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك ۇيىم تاراپىنان قازاقستاننىڭ ەڭ العاشقى قولونەرشىلەر قالاسى مارتەبەسىن الۋ تۇسىنگەنگە زور جەتىستىك ەكەنى انىق. بۇل كورمە جىل سايىن جالعاسىن تابادى», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءابىلحايىر تامابەك.
حالىقارالىق كورمەگە ارنايى ات باسىن بۇرعان شەتەلدىك مەيماندار دا تاريحى مىڭجىلدىقتارمەن استاسىپ جاتقان شاھاردا مۇنداي ءىرى ءىس-شارانىڭ وتكىزىلۋى ءتيىمدى ەكەنىن العا تارتىپ وتىر. ويتكەنى عاسىرلار بويى ساۋدا-ساتتىقتىڭ ورتالىعىنا اينالعان شاھار تۇرعىندارى شەبەرلەردىڭ تۋىندىلارىن جوعارى باعالايدى.
«قاسيەت دارىپ, قۇت قونعان تاراز قالاسىنا ات باسىن تىرەگەنىمىزگە بەك قۋانىشتىمىز. جاھاندىق قولونەرشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى اتانعان قالاداعى ءىرى ءىس-شاراعا ءوز مەملەكەتىمنىڭ اتىنان قاتىسۋ – مەن ءۇشىن زور قۇرمەت ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك.
تاراز حالقى ۇدايى جىلى قابىلداپ, تۋىندىلارىمىزعا جوعارى باعا بەرىپ جاتادى. ولاردىڭ باعاسى مەرەيىمىزدى وسىرەدى. ۇيىمداستىرۋشىلارعا ايتار العىسىم زور. كونە قالادا جاڭا باعىتتا جۇمىس اتقارىلا بەرسىن», دەيدى قىرعىز رەسپۋبليكاسى قولونەرشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرزات جەەنبەكقىزى.
تاراز تورىندە ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا «سانتا-فە» حالىقارالىق قولونەر كورمەسىنىڭ باسقارما كەڭەسىنىڭ كەڭەسشىسى, اقش-تان كەلگەن مارتەبەلى مەيمان كارول لوپەز روبەرتسون, تاجىكستاندىق قولونەرشى احمادچون بوبوچونوۆ, وزبەكستاندىق «حۋنارماند» قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى سۋحراب شوديەۆ, كۋۆەيت قولونەرشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى حۋسەين الي البازازاز, دۇنيەجۇزىلىك قولونەرشىلەر كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى سااد حاني ءال-كاددۋمي قاتىستى.
«ورتالىق ازيانىڭ ماقتانىشىنا اينالعان تاريحى تەرەڭ تاراز قالاسىندا مۇنداي ءىس-شارانىڭ تۇراقتى ۇيىمداستىرىلۋى – قۇپتارلىق قادام. قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى قاي كەزدە دە ءوز قۇنىن جويمايتىنى داۋسىز. ويتكەنى ولار ءوز جۇمىسىنا بۇكىل شىعارماشىلىق الەۋەتىن سالادى. تارازعا تابان تىرەگەن كوپتەگەن ەلدىڭ شەبەرلەرى قولونەر تۋىندىلارىن ساتىپ قانا قويماي, ءوز ەلىنىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىن تانىستىرادى. سول تۇرعىدان الىپ قاراعاندا حالىقارالىق ءىس-شارانىڭ ماڭىزى زور», دەيدى كارول لوپەز روبەرتسون.
حالىقارالىق كورمەگە كەلگەن شەبەرلەر ءىس-شارا بارىسىندا وتكەن داۋىرلەردىڭ قولونەرشىلەرىنىڭ قولىنان شىققان تاريحي بۇيىمدارمەن, سونداي-اق ءوز زامانداستارىنىڭ زاماناۋي تۋىندىلارىمەن تانىسىپ, رۋحاني بايلانىس ورناتتى. بۇدان بولەك ءارتۇرلى شەبەرلىك ساعاتى ۇيىمداستىرىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن بىلىكتى ماماندار ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, دوستىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. جەرگىلىكتى حالىققا ءوز جۇمىسىن ۇسىندى.
«قولونەر شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەگى كوپشىلىكتىڭ كوزىنە كورىنە بەرمەيدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان مۇنداي ءىس-شارالاردىڭ پايداسى مول. ءبىز ءوز ەلىمىزدىڭ مادەني ءومىرىن تانىتىپ قانا قويماي, ءوز اۋديتوريامىزدى دا ارتتىرا تۇسەمىز. مۇنداي اۋقىمدى كورمەنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتقان قالادا جىل سايىن ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقانى كوڭىل قۋانتادى. باۋىرلاس ەلدە ءۇش كۇن بويى وتكىزىلگەن ءىس-شارا ءبارىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدەن شىقتى دەسەم, قاتەلەسە قويماسپىن. سول ءۇشىن دە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىككە, ۇيىمداستىرۋشى تاراپقا ايتار العىسىمىز زور», دەيدى تاجىكستاندىق احمادچون بوبوچونوۆ.
ءىس-شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن كادەسىيلار جارمەڭكەسى, ءسان كورسەتىلىمدەرى ۇيىمداستىرىلدى. سونداي-اق جاس قولونەرشىلەر اراسىندا «تاراز موتيۆتەرى» تاقىرىبىندا ارنايى بايقاۋ وتكىزىلدى. بۇدان بولەك, حالىقارالىق كورمە اياسىندا تاراز قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ورىنبەكوۆ, حالىقارالىق كورمە قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى, ساراپشىلار قاتىسقان باسقوسۋدا ۇيىمنىڭ ارنايى سەرتيفيكاتى تابىستالدى. سونىمەن قاتار فەستيۆالعا بەلسەنە اتسالىسقان قولونەر شەبەرلەرىنە «دۇنيەجۇزىلىك قولونەرشىلەر ۇيىمىنا – 60 جىل» مەرەيتويلىق مەدالى تاپسىرىلدى. ال باۋىرلاس قىرعىز ەلىنەن كەلگەن قولونەر شەبەرلەرى فەستيۆال شەڭبەرىندە ەكى مىڭ جىلدىق تاريحى بار تاراز قالاسىنا ارنالعان ارنايى سىيلىعىن ۇسىندى.
كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ بەدەرىندە ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق كورمە تارازدىقتاردىڭ دا قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعانى داۋسىز. بىرنەشە شەت مەملەكەتتەن كەلگەن قولونەر شەبەرلەرى ۇسىنعان بۇيىمداردى تاماشالاۋعا كەلگەندەردىڭ قاراسى جىل سايىن ارتا تۇسكەن. قالا تۇرعىندارى قولونەر شەبەرلەرىنىڭ مەرەكەسى جالعاسىن تابا بەرەتىنىنە بەك سەنىمدى.
«بۇل كورمەنىڭ قالامىزدا وتكىزىلۋى داستۇرگە اينالعانى كوڭىل قۋانتادى. ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى بار كونە شاھار تۇرعىندارى ءۇشىن مۇنداي ءىس-شارانىڭ ماڭىزى زور. تارازدىڭ دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىققا مۇشە بولۋى – ءبىز ءۇشىن زور ماقتانىش. وسى ءىس-شارا ارقىلى ءبىز كوپتەگەن ەلدىڭ مادەنيەتىمەن تانىسىپ وتىرمىز. كورمە الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرسە دەگەن تىلەگىمىز بار», دەيدى تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى اكەجان ماقسات ۇلى.
تاراز
