جەردىڭ يەسى – حالىق

جامبىلدا بيىل 87,5 مىڭ گەكتار جەر قايتارىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇرناعى جىلى جاريالاعان «ادىلەتتى مەم­لەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قو­عام» اتتى جولداۋىندا يگە­رىل­مەي جاتقان جەردى قايتارۋ جۇ­­مىسى تولاسسىز جالعاساتى­نىن ايتىپ, شەنەۋنىكتەرگە ناقتى مىن­دەتتەر جۇكتەگەنى بارشا­مىزعا ءما­لىم. سودان كەيىن بۇل جۇمىس ەلى­مىز­دىڭ بارلىق وڭىرىن­دە قىزا ءتۇستى.

جامبىل وبلىسىندا دا ىلكىمدى ىستەر اتقارىلدى. تالاي مىقتىنىڭ مەنشىگىندە بولعان مىڭداعان گەكتار القاپ پرەزيدەنت پارمەنىمەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتا­رى­لىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, يگەرىل­مە­گەن جەر ەلدىڭ يگىلىگىنە پايدالانىلادى. ال ەل دەگەنىمىز – حالىق. جەردىڭ دە يەسى – حالىق.

پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا جامبىل وبلىسىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟ كەيىنگى ەكى-ءۇش جىلدىڭ بەدەرىندە وڭىردە قانشا مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارىلدى؟ الداعى ۋاقىتتا تىندىرىلاتىن تىرلىك اۋقىمى قانداي بولماق؟ وسى سۇراقتاردىڭ توڭىرەگىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءابىلحايىر تامابەك ءبىراز مالىمەتتى العا تارتتى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردى قايتارۋ بويىنشا وڭىردە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. باياندى باستامانىڭ ەل دامۋىندا دا ايرىقشا رولگە يە ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. سوندىقتان دا بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ءبىر ساتكە دە توقتاتۋعا بولمايدى. قولعا الىنعان جۇمىس كەيىنگى جىلدارى ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىرعانى داۋسىز. ماسەلەن, 2021 جىلى مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن 106,3 مىڭ گەكتار كەرى قايتارىلسا, 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 201 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ال وتكەن جىلى 201,2 مىڭ گەكتار القاپ مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. وسى جىلعا ارنالعان جوسپار 80 مىڭ گەكتار بولىپ بەكىتىلگەن ەدى. الايدا العاشقى 8 ايدىڭ قورىتىندىسىمەن 87,5 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. قايتارىلعان جەردى ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا قايتا اينالىمعا ەنگىزۋ جۇمىسى جولعا قويىلعان. 2021 جىلى – 60,2 مىڭ, 2022 جىلى – 46,9 مىڭ, 2023 جىلى – 66,1 مىڭ, 2024 جىلدىڭ 8 ايىندا 46,9 مىڭ گەكتار جەر اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا تارتىلدى, – دەيدى ءا.تامابەك.

جايىلىم ماسەلەسى جۇيەلى شەشىلەدى

ەلىمىزدىڭ قاي قيىرىندا بولسىن, جا­يى­لىم جەر كوكەيكەستى ماسەلەگە اينال­عانى ءمالىم. ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن وبلىس بويىنشا 40-تان اسا اۋىل جايى­لىم­عا جارىماي وتىرعانى تۋرالى اقپا­رات تاراعان ەدى. ارينە, از ەمەس.

جەر قاتىناستارى باسقارماسى كەل­تىرگەن دەرەككە سەنسەك, ءوڭىر بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر كولەمى 3,6 ملن گەكتاردى قۇرايدى. اۋىلداردىڭ اينالاسىندا – 741 مىڭ, ورمان قورى ۇلەسىندە – 1,7 ملن, بوسالقى جەر قورىندا 942,5 مىڭ گەكتار جايى­لىم بار ەكەن. جالپى العاندا بۇل كورسەتكىش وبلىس اۋماعىنىڭ 58,2 پايىزىن قۇرايدى.

توسكەيدە ءتورت ت ۇلىك مالىن ورگىزگەن شارۋالار ءۇشىن جايىلىم جەر جىلدار بويى باس اۋرۋعا اينالدى. كەيىنگى جىلدارى ونداعان اۋىل تۇرعىندارى «اۋىل اماناتى» جوباسىنىڭ شاراپاتىن كورە باستادى. 2,5 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ جاتقانداردىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىنا دەن قويعاندار دا از ەمەس. ءىرى شارۋالاردى ايتپاعاندا, جاڭادان ءىس باستاعانداردىڭ ەسەبىنەن دە اۋىلداردا مال سانى ارتىپ جاتقانى داۋسىز.

جوعارىدا كەلتىرگەن دەرەك وڭىردەگى جەردىڭ جارتىسىنان استامى اۋىل شار­ۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر ەكە­نىن ايعاقتاپ وتىر. سوعان قاراماستان ونداعان ەلدى مەكەن ءالى كۇنگە دەيىن جايىلىمعا جارىماي وتىر ەكەن. شارۋا بىتكەن جايىلىمعا ءزارۋ ەكەنىن ايتىپ-اق ءجۇر. راسىندا, سونشالىقتى زارۋلىك بار ما؟ مۇنىڭ سىرى نەدە؟ مامانداردىڭ ايتۋىن­­شا, اۋىل حالقى ءتورت مەزگىلدە دە ءتورت ت ۇلىكتى اۋىلداعى اۋلاسىندا ۇس­تايدى. قىستا قىستاۋعا, كوكتەمدە كوك­تەۋ­گە شىعارىپ جاتقاندار جوقتىڭ قاسى. سونىڭ سالدارىنان ەلدى مەكەن ما­ڭىندا جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى ماسە­لەسى تۋىنداپ وتىر.

وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقار­ماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وڭىردە 3,4 ملن ءتورت ت ۇلىك بار. ءبىر بەلگىلىسى, شارۋالاردىڭ ءتورت ت ۇلىكتى اۋلادا ۇستاۋى سالدارىنان جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى انىق سەزىلەدى. ارينە, جايىلىم جەر قورىن مولايتۋ ماقساتىندا وبلىستا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ايتسە دە, كوكەيكەستى ماسەلەنى تولىق­قاندى شەشۋگە اجەپتەۋىر ۋاقىت كەرەك سەكىلدى.

– «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ تالاپتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا جەرگىلىكتى وكىلەتتى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن شەشىمدەرى مەن جايىلىمداردى پايدالانۋ جوسپارى بەكىتىلگەن. قازىرگى كەزدە 40-تان اسا اۋىل بويىنشا جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. بۇل 56,7 مىڭ گەكتار جەردى قۇراپ وتىر. ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا جاۋاپتى ماماندار جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ جۇمىس اتقارىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە بوسالقى جەر قورىنان 22,9 مىڭ گەكتار ەلدى مەكەندەرگە قوسىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بوسالقى جەر قورى ەسەبىنەن اۋىلدارعا 378 مىڭ گەكتار جەر قوسا بەرىلگەن ەدى. التىن بەسىك اۋىلداردا تۇراتىن اعايىننىڭ ماسەلەسى قاي كەزدە دە نازارىمىزدان تىس قالعان ەمەس. قازىرگى كەزدە ەلدى مەكەندەرگە قانشا جەر قاجەت ەكەنى زەردەلەنىپ جاتىر. مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن 36,9 مىڭ گەكتار جەردى قايتارۋ جوسپارلانعان. سول جەردىڭ ەسەبىنەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىر بولىگى شەشىمىن تاپپاق, – دەيدى وبلىس اكىمدىگىنىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايدار تاجىكوۆ.

راسىندا, جايىلىم ماسەلەسى ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرىپ وتىرعان اعايىننىڭ جانىنا باتاتىنى بەلگىلى. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن وڭىردە 683 مىڭ جايىلىم جەتىسپەيتىنى تۋرالى مالىمەت تاراعان ەدى. قازىرگى كەزدە وبلىس اۋماعىندا كوپتىڭ كوكەيىندەگى پروبلەمانى شەشۋ بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك قولدان كەلگەنشە ارەكەت ەتىپ جاتىر.

– جوعارىدا ايتقانىمداي, وسى جىلى يگە­رىلمەگەن 88,2 مىڭ گەكتار جەر انىق­تالدى. 8 ايدىڭ قورىتىندىسىمەن 87,5 مىڭ گەكتار مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن قاي­تا­رىلعان ەدى. بۇل جەردىڭ بارلىعى دا ەلدى مەكەندەرگە قوسىلىپ بەرىلەتىنى انىق. ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنسەك, وبلىس بويىنشا 359,9 مىڭ ءىرى-قارا مال بار. سونداي-اق 2,8 ملن قوي مەن ەشكى, 165,9 مىڭ جىلقى, 7,2 مىڭ تۇيە تىركەلگەن. 40-تان اسا اۋىل جۇرتى جايى­لىم جەتىسپەۋشىلىگىن سەزىنىپ وتىر. جالپى, وبلىس بويىنشا بوسالقى جەر قورىنان بەرىلگەن جەر ەسەبىنەن ەلدى مەكەن­دەردىڭ جەرى 363 مىڭ گەكتاردان 741 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايعان ەدى. الداعى ۋاقىتتا وڭىر­دەگى 40 ەلدى مەكەننىڭ 25-ىندە جايى­­لىم جەتىسپەۋشىلىگى وڭ شەشىمىن تابادى. كەيىنگى دەرەكتەرگە زەر سالساق, 17 ەلدى مەكەندە جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگىن تولىعىمەن شەشۋ مۇمكىندىگى بولماي تۇر. بىرقاتار اۋداندا حالىقتىڭ تىعىز جانە قالا ماڭى ايماعىنا جاقىن ورنالاسۋى, سونداي اق جالپى جەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەگىستىك جەر بولۋى سەبەبىنەن بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاي تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ناتيجەسىندە, جەتىسپەۋشىلىك 29,7 مىڭ گەكتاردى قۇراپ وتىر. «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ تالاپتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا جەرگىلىكتى وكىلەتتى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن شەشىمدەرىمەن جايىلىمداردى پايدالانۋدىڭ جوسپارى مەن جۇيەسى قايتا قارالىپ, 5 جىل مەرزىمگە بەكىتىلەدى», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءا.تامابەك.

قالاي دەسەك تە, مەملەكەت باسشى­­­­سىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا وڭىردە مىڭداعان گەكتار جەر مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن كەرى قايتارىلدى. جۇرت كوكەيىندەگى جايىلىم ماسەلەسىن بىرتىندەپ شەشۋ بويىنشا دا جۇيەلى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قولعا العان تىرلىك الداعى ۋاقىتتا دا جالعاساتىنى انىق.

جامبىل وبلىسى