وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە بۇگىنگە دەيىن ءداندى داقىلدىڭ 45 پايىزعا جۋىعى جينالعان.
«2,5 ملن توننادان اسا بيداي قامباعا ءتۇستى. ورتاشا ءتۇسىم ءبىر گەكتارعا 12,9 تسەنتنەردەن كەلەدى. مايلى داقىلداردىڭ 30 پايىزى جينالىپ الىندى», دەيدى باسقارمانىڭ باس مامانى كەنجەعوزى جۇماندىقوۆ.
دەگەنمەن اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى كەدەرگى كەلتىرىپ, كۇزگى ناۋقانعا بەل شەشىپ كىرىسىپ كەتە الماي وتىرعان شارۋاشىلىقتار دا بار. مىسالى, جىتىقارا اۋدانىنا قاراستى توقتاروۆ ەلدى مەكەنىندەگى «لۆوۆسكي كولوس» سەرىكتەستىگى 28 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان ەگەدى. بۇل شارۋاشىلىق القاپتاعى ءونىمنىڭ 20 پايىزىن عانا جيناپ ۇلگەرگەن. سەرىكتەستىك باسشىسى ناۋقان جۇمىسىنىڭ قارقىن الۋىنا اۋا رايى كەدەرگى بولىپ جاتقانىن ايتادى. ماسەلەن, شارۋاشىلىقتىڭ جىتىقاراعا جاقىن جاتقان القابىندا جۇمىس توقىراپ تۇرعانىنا بەس كۇن بولعان.
«بيىلعى وراق ناۋقانى وتە اۋىر ءجۇرىپ جاتىر. ويتكەنى استىقتىڭ دەنى ءالى ءپىسىپ ۇلگەرگەن جوق. ءدان قۇرامىنداعى ىلعالدىڭ مولشەرى – 25–18 پايىز. ءبىز قازىر ىلعال مولشەرى 18 پايىزعا دەيىن تۇسكەن القاپتارعا عانا وراق سالىپ جاتىرمىز. ال 20 پايىز ىلعال كورسەتىپ تۇرعان القاپتارعا ءالى كىرگەن جوقپىز. بيدايدىڭ ساپاسىنا كەلسەك, قامىرلىلىعى – 23-24 پايىز, ناتۋراسى – 780–800 گ/ل, ياعني ساپاسى ءماز ەمەس. نەگىزىنەن قاتارداعى ءۇشىنشى سۇرىپتى ءونىم الىپ جاتىرمىز. بيدايدىڭ باعاسى دا كوڭىل كونشىتپەي تۇر. قازىر رەسەي شەكاراسى جابىق. بىراق جەرگىلىكتى ديىرمەندەردىڭ ءبارى سىرتتىڭ بيدايىن وعان دەيىن تاسىپ, قويماسىن تولتىرىپ الدى. شىلدە ايىندا ولار 2–3 ايعا جەتەرلىك قور جيناپ الدى. مەنىڭشە, قاراشا ايىنا دەيىن سول رەسەي بيدايىن تارتىپ, ۇن قىلادى. قوستاناي ديىرمەندەرى ءدال قازىر ءبىزدىڭ بيدايعا اسا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان جوق. ولار قازاق بيدايىنا وتە تومەن باعا بەلگىلەپ وتىر. ءۇشىنشى سۇرىپقا ءارى كەتكەندە 80 مىڭ تەڭگە, ءتورتىنشى سۇرىپقا 60 مىڭ تەڭگە بەرەدى. ال 1 توننا بيدايدىڭ وزىندىك قۇنى – 95 مىڭ تەڭگە. بيىل تاعى دا وتە قيىن جاعدايعا تاپ بولىپ وتىرعانىمىزدى وسىدان-اق اڭعارۋىڭىزعا بولادى», دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى اندرەي دۆۋرەچەنسكي.
شارۋانىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر شەكتەن تىس قىمباتتاپ كەتكەن بيداي تاسىمالىنىڭ قۇنى بيىل تاعى وسكەن. قازىر 1 توننا بيدايدى ءبىر شاقىرىم جەرگە جەتكىزۋ 40–50 تەڭگە تۇرادى. وعان شارۋانىڭ قالتاسىنا شىعاتىن جانارماي قۇنىن قوسىڭىز.
«مىسالى, 1 توننا بيدايدى 200 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ديىرمەنگە جەتكىزۋ ءۇشىن 8–9 مىڭ تەڭگە شىعارامىز. ياعني 20 توننا بيداي الاتىن تىركەمەسى بار ءبىر جۇك كولىگىنە 180 مىڭ تەڭگە تولەۋگە تۋرا كەلەدى. قىسقاسى, جاعداي اۋىر», دەيدى الەكساندر.
قوستاناي اۋدانىنا قاراستى سادچيكوۆ اۋىلىنىڭ ماڭىنا ەگىن ەگەتىن باۋىرجان بارساقباەۆ باسقاراتىن شارۋاشىلىق كولەمى ەكى جارىم مىڭ گەكتار بولاتىن ءدان القابىنىڭ 60 پايىزىن جيناپ العان.
«وتكەن جىلمەن سالىستىرساق, بيىل اۋا رايى قولايلى. بىلتىر كۇزدە جاڭبىر توقتاۋسىز جاۋىپ تۇرىپ الدى دا, القاپقا مۇلدەم كىرە الماي قالعانبىز. قازىر كۇن رايى جاقسى. جۇمىس اقىرىنداپ بولسا دا ءجۇرىپ جاتىر. بيىلعى بيدايدىڭ ساپاسى دا بىلتىرعىدان جاقسى, ەڭ باستىسى ءونىپ كەتكەن جوق. بىراق سولتۇستىك وڭىرلەردە بيدايدىڭ قامىرلىلىعى وتە تومەن. 18–20 پايىز عانا. بۇل – ءتورتىنشى سۇرىپقا جاتاتىن بيداي. بيىل بيدايدىڭ باعاسى دا ارزان. باعانىڭ ءتۇسىپ جاتقانىنا, مىنە, ءتورتىنشى جىل. ال ەگىن ەگۋگە قاجەت باسقا دۇنيەنىڭ قۇنى, كەرىسىنشە, ءوسىپ جاتىر. قازىر ارپانى 48 تەڭگەدەن, س ۇلىنى 40–42 تەڭگەدەن قابىلدايدى. 35 تەڭگەدەن ساتىپ جاتقاندار دا بار. شىققان شىعىنىمىزدى وتەمەيدى. بىراق ءماجبۇر بولعان سوڭ ساتىپ جاتقاندار كوپ. وڭىردە ەگىن شارۋاشىلىعى اياققا تۇرىپ كەتە الماي تۇر. ويتكەنى بيداي ارزان, شىعىن جىل ساناپ ءوسىپ بارادى. مەنىڭشە, اۋىل شارۋاشىلىعى كوتەرىپ جۇرۋگە اۋىر, بىراق تاستاپ كەتۋگە كوز قيمايتىن ەسكى چەمودان سياقتى. شىعىن شاشەتەكتەن, تابىس تومەن. ەگەر القاپتىڭ ءار گەكتارى 20 تسەنتنەردەن جوعارى ءتۇسىم بەرسە, وندا جاعداي وڭالار ەدى. ال ءبىزدىڭ وڭىردەگى امانگەلدى, ناۋىرزىم, جىتىقارا, قامىستى اۋداندارى مەن بەيىمبەت مايلين اۋدانىنىڭ ءبىرسىپىرا شارۋاشىلىقتارى گەكتارىنا ورتاشا ەسەپپەن 7,8, 10 تسەنتنەردەن ءونىم الىپ جاتىر. اتالعان وڭىرلەردىڭ توپىراعى ەڭ قولايلى جىلدىڭ وزىندە 15 تسەنتنەردەن عانا ءونىم بەرەدى. ودان ارىگە قۇنارى جەتپەيدى», دەيدى بايىرجان بارساقباەۆ.
شارۋاشىلىق بيىل كوبىنە بيداي, ودان قالدى ارپا, 250 گەكتارعا جاسىمىق ەككەن.
«كەلەسى جىلى جاسىمىقتى كوبەيتەمىز. بىراق بۇل داقىلدى ورۋدىڭ ءوز قيىندىعى بار. ويتكەنى ءدانى تەز ءتۇسىپ قالادى. سوندىقتەن پىسە سالىسىمەن ءبىر كۇننىڭ ىشىندە جيناپ الۋ كەرەك. بىزدە ول مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان شىعىنسىز بولمايدى. جاسىمىقتىڭ قازىرگى نارىقتاعى باعاسى دا جاقسى, ءبىر تونناسىنا قازىر 170–200 مىڭ تەڭگە بەرەدى. سوندىقتان كەلەسى جىلى وسى داقىلدى كوبەيتكەلى وتىرمىز», دەيدى ديقان.
ناۋىرزىم اۋدانىندا 2 مىڭ گەكتارعا ەگىن ەككەن «بوگدان» شارۋا قوجالىعى اۋا رايى مۇمكىندىك بەرسە, الداعى ءبىر اپتانىڭ كولەمىندە كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىن اياقتاپ قالادى.
«بيىل ناۋقاندى مەرزىمىندە باستايمىز دەپ جوسپارلاپ ەدىك. وعان جاۋىن-شاشىن مۇمكىندىك بەرمەدى. تامىزدىڭ ون بەسىنەن باستادىق. گەكتارىنا 3–12 تسەنتنەر ءونىم بەرىپ جاتىر. ساپاسى دا ءارتۇرلى. نەگىزىنەن 4, 5-سۇرىپتى بيداي. جەرگە شىق ءتۇسىپ جۇمىسقا كەدەرگى جاساپ تۇر. شىق باسىپ تۇرعاندا كومباين قاقالىپ, استىقتى دۇرىس ورا الماي قالادى, ونىڭ ۇستىنە, ىلعال ماساقتاعى ءداننىڭ تەگىس ۇگىتىلۋىنە دە كەدەرگى جاسايدى. وسىلايشا, شىعىن ەسەلەنە تۇسەدى. سوندىقتان القاپقا تۇسكە تامان شىعامىز دا, قاس قارايعانشا جۇمىس ىستەيمىز. بيىل جازدا بيدايداعى سەپتوريوز, تات اۋرۋىنىڭ كەسىرىنەن كوپ شىعىندالدىق. القاپتى بىرنەشە رەت وڭدەۋدەن وتكىزۋگە تۋرا كەلدى», دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى دميتري يساەۆ.
دەگەنمەن القاپتاعى استىعىن شاشاۋسىز جيناپ العان شاعىن شارۋا قوجالىقتارى دا جوق ەمەس. مىسالى, مەرەكە يسماعۇلوۆ مەڭدىقارا اۋدانى پەرۆوماي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى يۆانوۆ اۋىلىندا بورداقىلاۋ الاڭىن ۇستايدى. بۇگىندە 182 باس بورداقىسى بار. ودان قالدى 800 قوي, 114 سيىر ۇستايدى. 350 گەكتار بيداي, ارپا, 80 گەكتارعا ءبىر ماۋسىمدا ەكى رەت شابىلاتىن, بىرجىلدىق سۋدان ءشوبىن ەككەن. شاعىن شارۋاشىلىق بيىل گەكتارىنا 15–20 تسەنتنەردەن ءونىم الدى.
«بيىل جاڭبىر ءجيى بولىپ, ءارامشوپ كوبەيىپ كەتتى دە, القاپتى ءۇش رەت وڭدەدىك. ءبىرىنشى وڭدەۋدەن كەيىن ەكى اپتادان سوڭ قايتا ءارامشوپ باسىپ كەتتى. ونى قايتا ۋلادىق. تامىزدىڭ ورتاسىندا تاعى ءبىر وڭدەپ شىعۋعا تۋرا كەلدى, ويتكەنى وڭدەمەسەك, بيدايىمىزدىڭ ىشىندە نەشە ءتۇرلى قوقىم كوبەيىپ كەتەتىن بولدى. ىلعال مول بولعاندىقتان, بيداي ساباعىن توت باسىپ, نەشە ءتۇرلى اۋرۋ شىقتى. ءبىزدىڭ جەرلەر قۇمايت قوي. مۇندا ادەتتە ءۇشىنشى سۇرىپتى بيداي وسەدى. بىراق بيىل جاڭبىر كوپ جاۋدى دا, ءتورتىنشى, بەسىنشى سۇرىپ الدىق. قازىر ءۇشىنشى سۇرىپتىڭ باعاسى تونناسىنا – 75–85, ءتورتىنشى – 65, بەسىنشى سۇرىپ 50 مىڭ تەڭگە. بىزدەن كوممەرسانتتار كەلىپ اكەتەدى. قالاعا قوڭىراۋ شالىپ, ديىرمەندەردەن سۇراپ تۇرامىز. ولار دا دۇرىس باعا بەرىپ جاتقان جوق. سوندىقتان ءدال قازىر بىزگە وراقتىڭ باسىنان تيەپ الىپ كەتىپ جاتقانداردىڭ باعاسى ءتيىمدى. ەگىننىڭ شىعىمى دا ارقالاي, مىسالى, ءبىزدىڭ بونيتەتى جاقسى جەرلەرىمىز بيىل شامالى عانا بەردى, ويتكەنى ىلعال كوپ بولىپ كەتتى دە, دۇرىس پىسپەي قالدى. شىلدەنىڭ اياعىندا تولاسسىز جاڭبىر جاۋدى دا, كۇننىڭ قىزۋى جەتىسپەدى. ال قۇمايت جەردە وسكەن بيداي وتكەن جىلعا قاراعاندا جاقسى ءونىم بەردى. مەملەكەت تە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. مىسالى, بيىل جاز جاۋىن-شاشىندى بولعان سوڭ, قازىر جاڭا باعدارلامامەن جەڭىلدەتىلگەن باعادا استىق كەپتىرەتىن قۇرىلعى بەرىپ جاتىر. جانارمايدى دا ارزان باعامەن الدىق», دەيدى مەرەكە يسماعۇلوۆ.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى مەملەكەتتەن ارزان باعامەن 83 مىڭ توننا جانارماي العان. مۇنىڭ سىرتىندا استىق كەپتىرگىش قۇرىلعىلار ءۇشىن 11 100 توننا جەڭىلدەتىلگەن جانارماي ءبولىنىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى
