ءاربىر جۇمىسشى اي سايىنعى جالاقىسىنىڭ 10 پايىزىن جۇمىس بەرۋشى بجزق-داعى جەكە زەينەتاقى شوتىنا اۋدارىپ وتىرۋعا مىندەتتى ەكەنىن بىلەدى. بۇرىندارى ولار زەينەتاقى جارناسىنا, تولەمدەرگە اسا ءمان بەرمەسە, قازىر اي سايىن بولماسا دا ارا-تۇرا كوز قيىعىن سالىپ, تەكسەرىپ وتىرادى. ەگەر كەيبىر ايلاردا زەينەتاقى جيناعىنا قاراجات تۇسپەسە, ءاربىر ازامات ءتيىستى ورگاندارعا جۇگىنىپ, زەينەتاقى جارناسىن داۋلاي الادى. وسىلايشا, «زەينەتاقى جارنالارىنا زەينەت جاسىنا تاياعان ازاماتتار عانا باس قاتىرادى» دەگەن تۇسىنىك كەلمەسكە كەتىپ بارادى.
زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا, ەمدەلۋ اقىسىن تولەۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەن بويدا جۇرتشىلىق قور سايتىنداعى جەكە كابينەتتەرىنە كىرىپ, دەرەكتەرىن جاپپاي تەكسەرە باستادى. قازىر بىرجولعى تولەمدى الۋعا ارنايى بەكىتىلگەن جەتكىلىكتى شەكتىڭ مولشەرى دە كوپشىلىك ءۇشىن جاڭالىق ەمەس. ءتىپتى جەكە شوتىنداعى جيناعى شەكتى مولشەردەن اسىپ, ءۇيلى بولعاندار, دەنساۋلىعىن تۇزەتكەندەر كوپ بولماسا دا, بار. باستىسى, زەينەتاقى قورىنا قاتىستى «وندا اقشا جوق» دەگەن سىڭايداعى الىپ-قاشپا جەل سوزدەرگە نۇكتە قويىلىپ, جەكە شوتتارىن ۇنەمى باقىلاپ, قىزمەت الاتىن تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى ەسەلەپ ارتتى. دەمەك مۇنى قوردىڭ كەيىنگى جىلدارداعى ءىرى تابىسى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.
بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى مامانداردىڭ جىل باسىنان بەرى كورسەتكەن قىزمەتىنىڭ سانى 30 ميلليونعا جۋىقتاعان. ارينە, بۇل قىزمەتتەردىڭ بارلىعىن ەل ازاماتتارى قوردىڭ بولىمشەلەرىنە بارىپ, مامانمەن بەتپە-بەت جۇزدەسىپ الدى دەگەن ءسوز ەمەس. مۇندا قىزمەتتەردىڭ 13,3 ميلليوننان استامى ەلەكتروندى فورماتتا كورسەتىلسە, 14,8 ميلليون قىزمەت اۆتوماتتى تۇردە ۇسىنىلعان. شامامەن 0,38 ميلليونى قاشىقتان كورسەتىلگەن. ال شامامەن 663 مىڭ قىزمەت قور كەڭسەلەرىندە ۇسىنىلعان.
«بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق باسشىلىعى مۇنىمەن توقتاماي, تسيفرلىق فورماتتا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تىزبەسىن ۇنەمى جاڭارتىپ, كەڭەيتىپ وتىرۋعا نيەتتى. ەسەسىنە, سالىمشىلاردىڭ قور كەڭسەلەرىنە تابانىنان تاۋسىلىپ بارماي-اق الاتىن قىزمەتتەرىنىڭ قاتارى كوبەيدى. قازىر قىزمەتتەردىڭ بارلىعىن دەرلىك قاشىقتان الۋعا بولادى. وسى رەتتە زەينەتاقى شوتىنىڭ بجزق-عا العاشقى جارنا تۇسكەندە اۆتوماتتى تۇردە اشىلاتىنىن ەسكە سالعانىمىز ءجون بولار. سونداي-اق «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا, ياعني 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا جىلىنا 100 دوللار 52 تسەنت مولشەرىندە بەرىلەتىن تولەمنىڭ دە اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەلىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ءلازىم. قورداعى بۇدان وزگە دە جاڭاشىلدىقتىڭ رەتىن «بجزق» اق تسيفرلاندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ارسلان ارىستومبەكوۆتەن سۇراپ بىلگەن ەدىك.
– ءبىز كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ بۇدان وزگە دە كوپتەگەن تۇرلەرى بار. اسىرەسە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكقورلارىمەن كىرىكتىرىلگەننەن كەيىن مۇمكىندىك تە مولايدى. قورداعى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا اشىلعان جەكە زەينەتاقى شوتتارىنىڭ جالپى سانى 4,5 ميلليوننان استى. قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا قازىر بجزق سالىمشىلارى جەكە زەينەتاقى شوتىنان, شارتتى زەينەتاقى شوتىنان سونداي-اق, نىسانالى جيناقتاۋ شوتىنان دەرەكتەردى ءاپ-ساتتە وڭاي كوشىرە الادى. جىل باسىنان بەرى سالىمشىلار وسىنداي 15,2 ميلليون دەرەكتى كوشىرىپ الدى. ونىڭ ىشىندە 12 ميلليون كوشىرمە ەلەكتروندى تۇردە الىنسا, 2,7 ميلليونى اۆتوماتتى رەجىمدە راسىمدەلدى. سالىمشىلار بجزق سايتىنداعى جانە ۇيالى تەلەفونداعى قوسىمشاسىنان «جەكە كابينەتكە» ءوتىپ, ءوز دەرەكتەرىنە, بانكتىك دەرەكتەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزە الادى. جەكە كابينەتتەن شوتتىڭ بار ەكەنى تۋرالى انىقتامانى الۋ دا قيىن ەمەس. ءبىرىنشى نەمەسە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىكتىڭ مەرزىمسىز ۋاقىتقا بەلگىلەنۋىنە بايلانىستى نەمەسە ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ تۋرالى ءوتىنىش قالدىرۋعا دا مۇمكىندىك بار. سونداي-اق زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ تۋرالى ءوتىنىشتىڭ مارتەبەسىن قاداعالاۋ, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا جيناقتاردىڭ ءبىر بولىگىن اۋدارۋ, زەينەتاقى كالكۋلياتورىنىڭ كومەگىمەن زەينەتاقىنى بولجامدى ەسەپتەۋ, ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋ سىندى باسقا دا بىرنەشە قىزمەتتەر قولجەتىمدى, – دەپ قورداعى بىرنەشە قىزمەتتى قالاي جىلدام الۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
ونلاين كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءوز الدىنا, ەلدىڭ بارلىق ايماعىندا, ءتىپتى شالعاي اۋىلداردا قور بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا ءجيى-ءجيى شىعىپ تۇرادى. كەز كەلگەن كومپانيا زەينەتاقى قورىنىڭ كەڭسەسىنە بارىپ, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا كەزدەسۋ ۇيىمداستىرۋعا ءوتىنىم بەرە الادى. ول ءۇشىن 1418 ءنومىرى ارقىلى بايلانىس-ورتالىعىنا قوڭىراۋ شالۋعا بولادى نەمەسە قور سايتى, ۇيالى تەلەفونداعى قوسىمشا ارقىلى حابارلاسۋ جەتكىلىكتى. بجزق-نىڭ كەڭەس بەرۋ قىزمەتتەرىنە Whatsاpp, Viber چات-بوتتارى, enpf.kz كورپوراتيۆتىك سايتى, Instagram, Facebook, ۆكونتاكتە, Telegram سياقتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى قوردىڭ رەسمي پاراقشالارى ارقىلى وڭاي ءارى جىلدام جۇگىنۋگە بولادى.
قور باسشىلىعى اقپاراتتاندىرۋدىڭ جۇرتشىلىققا ىڭعايلى ءادىس-ءتاسىلىن ۇسىنۋعا اركەز ۇمتىلىس جاساپ, دامىتۋىن ەشقاشان توقتاتقان ەمەس. جاڭا ونلاين سەرۆيستەردى ەنگىزۋگە مەيلىنشە كۇش سالىپ كەلەدى. قازىر قورداعى قىزمەتتەردىڭ شامامەن 93%-ى تسيفرلىق فورماتتا ۇسىنىلادى. سالىمشىلار وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارى تۋرالى دەرەكتەرمەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ونلاين رەجىمدە تانىسا الادى. ول ءۇشىن www.enpf.kz سايتىنا ءوتىپ, جەكە كابينەتكە كىرۋ جەتكىلىكتى. بۇعان قوسا بجزق-نىڭ ۇيالى قوسىمشاسىن جۇكتەپ الۋعا بولادى. قوسىمشادا «زەينەتاقى كالكۋلياتورى» سەرۆيسىنەن بولەك, جەكە زەينەتاقى شوتىنان دەرەكتەردى قاراۋعا, دەرەكتەردى وزگەرتۋگە جانە بجزق-نىڭ باسقا دا كوپتەگەن قىزمەتتەرىن قاشىقتىقتان الۋعا بولادى.
– قور فيليالدارىندا جۇرتشىلىق اراسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جاۋاپتى قىزمەت كورسەتۋ ءبولىمىنىڭ ماماندارى ەڭبەك ۇيىمدارىنا بارىپ, ۇجىمدارمەن ءجيى جۇزدەسىپ تۇرادى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار زەينەتاقىداعى جيىنتىق سومالاردىڭ نەدەن قۇرالاتىنى, جارنالاردى جۇيەلى تۇردە تولەۋدىڭ ماڭىزى, قوردىڭ قانداي ەلەكتروندى قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىناتىنىنان حاباردار بولادى. قازىر نارىق زامانى, اركىم ءوز شارۋاسىمەن ءجۇرىپ, كەيدە زەينەتاقى قورىنداعى جاڭاشىلدىقتان بەيحابار بولىپ جاتادى. اسىرەسە وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىن جۇمىسشىلار قور بولىمشەلەرىنە بارۋعا ۋاقىت تابا بەرمەيدى. وسىنى ەلەپ-ەسكەرگەن قور باسشىلىعى وبلىستىق فيليالدارىنداعى مامانداردىڭ كاسىپورىن, مەكەمەلەرگە بارىپ, ءتۇرلى سالا جۇمىسكەرلەرىنە قىزمەت كورسەتۋلەرىن جولعا قويعان. سول سەكىلدى شالعاي اۋداندار مەن ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا قور قىزمەتىنىڭ قولجەتىمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرنەشە جىلدان بەرى ء«موبيلدى كەڭسە» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. ء«موبيلدى كەڭسە» – شاعىن اۆتوبۋس. اۆتوبۋس سالىمشىلارعا قىزمەت كورسەتۋگە قولايلى كەرەك-جاراق تەحنيكاسىمەن, سونىڭ ىشىندە سپۋتنيكتىك بايلانىس قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان. ء«موبيلدى كەڭسە» اۋداندارعا الدىن الا جوسپارلانعان كەستە بويىنشا شىعادى. بارلىق باعىتتار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن كەلىسىلەدى. ءوز كەزەگىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇرعىندارعا ء«موبيلدى كەڭسەنىڭ» كەلەتىنى تۋرالى الدىن الا حابار بەرەدى, – دەيدى قوردىڭ وڭىرلىك جەلىنى دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءماميلا مۇسابەكوۆا ءسوزىن تۇيىندەپ.
قازىر قوردىڭ قورجىنىن ءسىز بەن ءبىزدىڭ تابىسىمىزدان تۇسكەن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى جىلدان-جىلعا تولىقتىرىپ جاتىر. ەندەشە, قاراپايىم جۇرتشىلىق حاباردار بولسىن دەگەن نيەتپەن زەينەتاقى قورىنىڭ بۇگىنگى ءىس-ارەكەتىن سيپاتتايتىن ناقتى ساندىق دەرەكتەر مەن كورسەتكىشتەرگە توقتالىپ, شولۋ جاساپ كەتەلىك. بيىل 1 تامىزعا دەيىن وتانداستاردىڭ بجزق-داعى زەينەتاقى شوتتارىندا زەينەتاقى اكتيۆتەرى 20,26 ترلن تەڭگەدەن اسىپ, جىل باسىنان بەرگى 7 اي ىشىندە 2,4 ترلن تەڭگەگە (7,7%) وسكەن. زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جىلدىق ءوسىمى – 3,9 ترلن تەڭگە (نەمەسە 23,7%). جيناقتاردىڭ 96,32%-ى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاسقان. ونىڭ كولەمى تامىز ايىندا 19,5 ترلن تەڭگە بولدى ء(بىر جىلداعى ءوسىم – 23%, جىل باسىنان بەرى – 12,8%). ال مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن تۇسكەن زەينەتاقى جيناقتارى – 618,14 ملرد تەڭگە بولسا, ءبىر جىلداعى ءوسىم – 19,6%. مۇندا ەڭ ۇلكەن ءوسىمدى ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى (جىلىنا 47%, جىل باسىنان بەرى 26,2%) بويىنشا جيناقتار كورسەتكەن. ونىڭ كولەمى – 6,7 ملرد تەڭگە. تاعى ءبىر اتاپ كەتەتىن جايت, بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى شوتتارىنا قوسىمشا جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى تۇسە باستادى. جىل باسىنان بەرگى 7 ايدا جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن تۇسكەن جيناقتاردىڭ سوماسى 120,5 ملرد تەڭگە بولدى.
تولەمدەر مەن اۋدارىمدار جايىنا كەلسەك, بيىل 7 ايدا بجزق-دان جارنالاردىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا جاسالعان تولەمدەر مەن ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنا اۋدارىمدار تۇرىندەگى شىعىس اعىندارى 608,64 ملرد تەڭگەدەن اسقان. بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭدەگى تولەمدەر كولەمىنەن 322,4 ملرد تەڭگەگە, پايىزعا شاققاندا 112,7% كوپ دەگەن ءسوز. تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا جانە ەمدەلۋگە ارنالعان بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرى 266,16 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ياعني بۇل قارجى سالىمشىلار يگىلىگىنە جۇمسالعان. ال زەينەت جاسىنا تولۋعا بايلانىستى تولەمدەر 114,5 ملرد تەڭگە بولسا, بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 37,4% جوعارى. زەينەت جاسىنا تولۋىنا بايلانىستى بجزق-دان بەرىلەتىن ورتاشا ايلىق تولەم – 33 847 تەڭگە, ال اي سايىنعى تولەمنىڭ ەڭ جوعارعى سوماسى – 945 752 تەڭگەگە جەتكەنىن دە اتاپ كەتكەن ءجون.
1 تامىزداعى دەرەكتەر بويىنشا سالىمشىلاردىڭ بجزق-داعى جەكە زەينەتاقى شوتتارىنىڭ سانى شامامەن 12,4 ميلليون بىرلىككە تەڭ ەكەن. ونىڭ ىشىندە 11,07 ميلليونى – مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا, 690,7 مىڭى – مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا, 425 مىڭى – ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا قالىپتاسقان. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنە قاتىستى كوپتى تولعاندىرعان وزەكتى اقپاراتتارمەن قوسا وزگە دە مالىمەتتەر enpf.kz سايتىنداعى «كورسەتكىشتەر» بولىمىندە تۇر.
شىن مانىندە, بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى – زەينەتاقى جارنالارىن تارتاتىن, زەينەتاقى اكتيۆتەرىن, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى ەسەپكە الىپ, سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى شوتتارىنىڭ جاي-كۇيىن قاداعالايتىن ءىرى قارجى ينستيتۋتى. قور قىزمەتكەرلەرى سالىمشىلار مەن الۋشىلاردىڭ دەرەكتەرىنە وزگەرىستەردى ۋاقتىلى ەنگىزىپ وتىرادى. ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەگەندە, قور جيناقتاۋشى زەينەتاقىنى قالىپتاستىرۋعا جانە جوسپارلاۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەردى قاراستىرعان. دەمەك كەلەشەكتە قوماقتى زەينەتاقىعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوپشىلىك ايتىپ جۇرگەن «تسيفرلىق ساۋاتتىلىققا» قازىردەن باستاپ ۇيرەنىپ, بەيىمدەلگەن ابزال.
