فوتوكوللاج – ەرلان ومار, «EQ»
ساراپشىلار ەكونوميكانى قولداۋعا ارنالعان كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامانى قارجىلاندىرۋدى قىسقارتۋ كەرەكتىگىن قاشاننان بەرى ايتىپ ءجۇر. بولاشاعى بار جوبالارعا عانا باسىمدىق بەرىلسە, ەل ىشىندە وندىرىلگەن تاۋارلار كەپىلدەندىرىلگەن نارىققا يە بولارى انىق.
رەسمي اقپاراتتارعا قاراعاندا, بيىل قاڭتار-شىلدە ايلارى ارالىعىندا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ يندەكسى ماشينا جاساۋدا 104,7%-دى قۇراعان. بىزدە نەگىزىنەن شەتەلدىك تەحنيكانى پايدالانۋ ارقىلى ءىرى مۇناي قورىن يگەرسە, كوپتەگەن ەلدە مۇناي ءوندىرۋ وزدەرىنەن شىققان مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ بازاسىنىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولىپ وتىر. بىزدەگى بۇل سالا ءالى دە باياۋ دامىپ جاتىر. سوڭعى ۋاقىتتا سورعى مەن كومپرەسسور بولشەكتەرى, كران, ۆەنتيل, قۇبىرعا ارنالعان ارماتۋرالار, تسيستەرنالاردى ءوندىرۋ جولعا قويىلدى. تاياۋدا جاپقىش كلاپان, كومپرەسسورلىق جانە گيدروتسيكلوندىق جابدىق, بۇراندالى ايداۋ جۇيەسى مەن مۇناي-گاز جابدىقتارىنىڭ ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ جۇزەگە اسپاقشى.
كەيىنگى كەزدە اۆتوموبيل ونەركاسىبى قارقىن الىپ, كولىك قۇراستىرۋدىڭ كۇردەلى دەڭگەيىنە كوشۋ تانىمال شەتەلدىك برەندتەردىڭ شاعىن جيناعىن شىعارۋ جوسپارلاندى. مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا 2027 جىلعا قاراي شاعىن قوندىرعىلاردى قۇراستىرۋ ۇلەسىن جالپى ءوندىرىستىڭ 50%-ىنا دەيىن جەتكىزۋ قاراستىرىلعان. اۆتوكولىك بولشەكتەرى بازاسىن دامىتۋدا قوستاناي مەن الماتى قالالارىنىڭ شاعىن يندۋستريالىق ايماقتارىندا ورىندىق, پلاستيكالىق بولشەك جانە مۋلتيمەديالىق جۇيەلەردى شىعارۋ جوبالارى قولعا الىندى.
سونىمەن قاتار باستاپقى شيكىزاتتى ىشكى وڭدەۋدى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ءىرى تاۋ-كەن ءوندىرۋشى كومپانيالار باستاپقى اليۋميني مەن مىس شيكىزاتىن وتاندىق وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن 25 كەلىسىمگە قول قويدى. وتكەن جىلى ءاليۋمينيدى وڭدەۋ كولەمى 51 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 20%, 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 70%-عا ارتىق. وسى جىلى وڭدەۋدى 72 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپاردا بار كورىنەدى. اباي وبلىسىندا وڭدەۋدى ۇلعايتۋعا جىلىنا 300 مىڭ توننا مىس وندىرەتىن مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ جوسپارلانعان. ماماندار زاۋىت مىس كەنىشى مەن زاماناۋي مىس بالقىتۋ زاۋىتىن بىرىكتىرەتىن كلاستەردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالاتىنىن, ەڭ ءىرى كاسىپورىندى ىسكە قوسۋ ارقىلى 2029 جىلعا قاراي مىس ءوندىرۋ كولەمىن 450 مىڭنان 750 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعانىن ايتادى.
ال بولات ونەركاسىبى «قايتا ىسكە قوسىلۋعا» دايىندالۋ ۇستىندە. قاراعاندىلىق الپاۋىت «قارمەت» قازاق يگىلىگىنە قايتا ورالىپ, بولات ءوندىرۋدى 10 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋ ارقىلى ءوز قىزمەتىن كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىرعان جايى بار. ۇكىمەت «قازاقستال» ارنايى ماقساتتاعى بولات ءوندىرۋ بويىنشا دا جاڭا جوبالاردى قولعا الدى. ىشكى نارىققا تەمىرجول تەحنيكاسى, ماسەلەن, لوكوموتيۆ, ۆاگون مەن قوسىمشا قۇرامداس بولىكتەردىڭ قاجەتتىلىكتەرى ۋاقىتىندا جەتكىزىلۋى ءتيىس.
قۇرىلىس يندۋسترياسىندا وتاندىق وندىرۋشىلەر بۇگىنگى كۇنى ىشكى نارىقتىڭ نەگىزگى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا, ونىڭ ىشىندە بەتونعا 100%, تسەمەنتكە 93,7%, قۇرعاق قۇرىلىس قوسپالارىنا 98,3% قاجەتتىلىكتى وتەپ وتىر دەۋگە بولادى. 2029 جىلعا دەيىن 170 جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كومەگىمەن سانيتارلىق-تەحنيكالىق بۇيىم, ەدەن توسەنىشى, تالشىقتى تسەمەنت پانەلى, تۇسقاعاز, كەراميكالىق پليتكا, قاپتاۋ كىرپىشى, جىلۋ وقشاۋلاعىش, شاتىر جانە قاسبەتتىك ماتەريالدار ءوندىرىسى قۇرىلىس سالاسىنداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن 85%-عا دەيىن ارتتىرماقشى.
سونداي-اق ەلەكتر جابدىقتارىن شىعارۋعا دا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ىشكى جالپى ونىمدەگى بۇل ءوندىرىستىڭ ۇلەسى تىم تومەن. ۇكىمەت دايىن ءونىمدى جەتكىزۋ ارقىلى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەكەلەگەن تاۋار اسسورتيمەنتىن جەرگىلىكتى ءوندىرۋ ارقىلى شەتەلدىك وندىرۋشىلەردەن ماكسيمالدى تابىس الۋ مىندەتىن قالايدى. سوندىقتان ساران قالاسىنداعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان «Silk Road Electronics» جشس كاسىپورنى نەگىزىندە قىتايلىق «HKC Corporation», وڭتۇستىككورەيالىق «Samsung Electronics» سياقتى جاڭا ينۆەستورلاردى تارتۋ ارقىلى تۇرمىستىق تەحنيكا ءوندىرىسى قۇرىلدى.
ۇكىمەت وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ باسىم باعىتتارىندا قوسىلعان قۇنى جوعارى كلاستەرلەردى قۇرۋدا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن. اتاپ ايتقاندا, مەتاللۋرگيا جانە حيميا ونەركاسىبى, مۇناي-حيميا, اۆتوموبيل ونەركاسىبى جانە باسقا سالالاردا 17 جوبا بار. بۇل باستامالار شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋگە جانە تۇتاستاي العاندا ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسۋىنە ىقپال ەتەتىن ىلەسپە سالالاردى دامىتۋعا باعىتتالىپ وتىر.
