وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ تاماشا ۇلگىسى بولىپ كەلە جاتقان سەنات دەپۋتاتى, حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى, كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى مۇحتار التىنباەۆ عۇمىرى جايلى سىر.
اسپان زاڭعارىنىڭ بيىكتىگى مەن جەر استى تەرەڭدىگىندە دە ادام تاعدىرى بار! جالپى, ءار ادام – ءبىر-ءبىر الەم! سول ادام الەمنىڭ ءبىرى ءوز ارامىزدا جۇرگەن مۇحتار اعا التىنباەۆتىڭ تۇلا بويىنان دا, ىشكى جان-دۇنيەسىنەن دە الدەبىر بيىكتىك پەن الدەبىر تەرەڭدىكتى اڭداپ ەدىم. اڭداپ ەدىم دە, وسى ءبىر ادامنىڭ سىرتىنان ۇزاق قاراپ تۇراتىن بولدىم. نە كوپ قازىر, وسى كۇنى اتاعى مەن لاۋازىمىنا مالدانىپ, قازاقشا ايتقاندا, «كۇپى كيىپ كۇپسىنىپ» جۇرگەندەر كوپ. قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى, گەنەرال-مايور, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى سياقتى اتاعى مەن ابىرويى قىر اسىپ كەتكەن مۇحتار اعا دا سول اتاعى مەن ابىرويىنىڭ اسقاقتىعىمەن بيىك پە ەكەن, اقىل-پاراساتىنىڭ تەرەڭدىگىندە الدەبىر جاساندىلىق جوق پا ەكەن دەگەن الاڭ ويمەن اڭداعانىم دا اقيقات. اڭدادىم دا تاڭ قالدىم! قۋاندىم! شەنى بولا تۇرا شىرەنبەيتىن, ابىرويى بولا تۇرا اسپايتىن, اتاعى بولا تۇرا اسقاقتامايتىن, لاۋازىمى بولا تۇرا لەپىرمەيتىن ادامي اسىل ءبىر قاسيەتتەردەن قۇرالعان مۇحتار اعانىڭ بار جان دۇنيەسى شىنايى بيىكتىك پەن شىنايى تەرەڭدىكتەن تۇرارى انىق. سول شىنايى بيىكتىك پەن سول شىنايى تەرەڭدىكتىڭ تۇتاس ءبىر قالىبىندا ادام بار. ول – مۇحتار التىنباەۆ! جانە دە سول ادامنىڭ كىسىلىك كەلبەتىندە ۇلكەن ءبىر كەمەلدىلىك جاتار بولسا, ونىڭ جاراتىلىسىندا الدەبىر تەكتىلىك بار دەي بەرىڭىز.
اۋەلدەن سول تەكتىلىكتىڭ قاسيەتتى تامىرى تەرەڭىنەن تارتقان قاسيەتتى ۇلىتاۋ دەپ ەجەلدەن ۇلىقتالىپ كەلە جاتقان ۇلى دالانىڭ توسكەيىنە مالىن جايىپ, تىرشىلىگىن جاراستىرعان التىنباەۆتار اۋلەتىنىڭ تاريحى دا, سىرى دا ارىدەن تارتادى. ءبىر اۋلەتتىڭ شەجىرە سىرىنىڭ ءبارىن بىردەي تىزبەلەمەي-اق قويايىق تا, ەڭ اۋەلى مۇحتار اعانىڭ اكەسى قاپاش التىنباەۆتىڭ ءوزى دە ءوز كەزەڭىنىڭ ايتۋلى ادامى بولعاندىعىن ايتقان ءلازىم. كەشەگى كەڭەستىك ءداۋىردىڭ 30-شى جىلدارى اشارشىلىقتان جان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قايمانا قازاق قايدا بارمادى, قايدا جوسىمادى؟! بۇل اۋلەت تە ۇلىتاۋدىڭ باۋرايىنان كوتەرىلە كوشىپ, جان ساقتاۋ ءۇشىن كومىرلى قاراعاندىعا كەلىپ قونىستانعان-دى. بۇل تۇستا ەن دالاعا مالىن جايىپ ەركىن وسكەن قىر قازاعىنىڭ قالا دەسە ازا بويى قازا تۇرىپ, قالادان قاشاتىن جانە دە جەر استى جۇمىسىنا تۇسۋگە دە ۇركە قارايتىن كەزى ەدى. الايدا, قاپاش التىنباەۆ كومىر قازۋشى شاحتەر بولۋدان تارتىنعان جوق. قاراعاندى كومىر باسسەينىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندە ءوزى قۇرالىپتاس جىگىتتەرمەن بىرگە قاپاش تا ۋكرايناداعى سول كەزدەگى ستالينسك, قازىرگى دونەتسك قالاسىنا وقۋعا جىبەرىلدى. اۋەلدە قاراعاندىدان شىققان ءبىر قاۋىم جىگىتتىڭ ءبىرازى جول بويى «وقۋى قۇرىسىن» دەپ ءتۇسىپ قالىپ وتىرسا دا, بۇلاردىڭ جەتەۋى سول دونەتسكىگە جەتكەن-ءدى. اقىرى قاپاش قاراعاندىعا كاسىبي شاحتەر بولىپ ورالدى دا, بار سانالى عۇمىرىن جەر استىندا وتكىزدى. اۋەلدە جەر استىنا جارىق ءتۇسىرۋشى بولسا, ونان كەيىن قازىلعان كومىردى سىرتقا سۇيرەپ شىعارۋشى, ودان كەيىن ۋچاسكە باستىعى سياقتى جولدارمەن باستالعان قاپاش التىنباەۆ «كيروۆۋگول» №12 شاحتانىڭ باستىعى ارالىعىنداعى بەينەتى مول ابىرويلى جولدان ءوتتى. بۇل ءبىر ادامنىڭ ءومىر جولى ەدى.
مۇحتار اعانىڭ قولىندا جارىقتىق سول اكەسىنىڭ ءوز قولىمەن جازىپ كەتكەن ومىرباياندىق دەرەكتەرى مەن وزگە دە قۇجاتتارمەن بىرگە «كيروۆۋگول» ترەسىنىڭ باستىعى ۆورونكوۆتىڭ شاحتا باستىعى قاپاش التىنباەۆقا بەرگەن مىنەزدەمەسى دە بار. سول مىنەزدەمەدە ايتىلعانىنداي, 1931 جىلدان باستالعان شاحتەر جولىنىڭ بار سۇرلەۋىمەن ءجۇرىپ وتكەن اكەنىڭ ادالدىعى دا ايتىلادى. كەشەگى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قايناپ تۇرعان تۇسىندا, ياعني 1942 جىلى لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالعان قاپاش التىنباەۆ ەڭبەگىنىڭ قانشالىقتى باعالى بولعاندىعىن اڭداتار ەدى.
مىنە, بار سانالى عۇمىرىن سانالى ەڭبەكپەن وتكىزگەن قاپاش التىنباەۆتىڭ ۇلى مۇحتار دا ءوزىنىڭ ءومىر جولىن شاحتادان باستاعان بولاتىن. شاحتا ديرەكتورىنىڭ الپامساداي ۇلىنىڭ جەر استىنا تۇسكەندىگىنە تاڭدانعاندار دا بولىپ ەدى. قاپاشتىڭ سول كەزدەگى ابىرويىمەن ءوز بالاسىن كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسىرىپ جىبەرىپ, ورنالاستىرۋعا قۇدىرەتى جەتكەن دە شىعار. مەكتەپتى دە ءتاۋىر بىتىرگەن مۇحتاردىڭ ءوزى دە جوعارى وقۋ ورنىنا وقۋعا بارۋعا قۇلشىنا قويمادى. بالالىق داۋرەنى قاراعاندىنىڭ كوشەسىندە ەركىن وتكەن مۇحتاردىڭ ويى مەن بويى دا, مىنەزى دە ەركىن قالىپتاستى. سول ءبىر ەركىن ويلى جىگەرىمەن «پروحودچيك» بولىپ شاحتاعا ءتۇستى, تۇلا بويىندا كۇشى تاسىعان جاس جىگىت جەر استى تەرەڭدىگىنە بويلاپ جۇرە بەردى.
اۋەلدەگى شاحتەر مۇحتاردىڭ ەندى كەلىپ «ۇشقىش بولامىن» دەگەن قاناتتانىپ بىتە باستاعان ارماندى ويى ونى قاراعاندىنىڭ ۇشقىشتار دايىندايتىن اۆياتسيالىق وقۋ ورتالىعىنا جەتەلەپ الىپ كەلگەنى دە تاعدىرشەشتى ءسات ەدى. جاسى كەلمەدى. ون التى جاستاعىلار قابىلدانبايدى ەكەن. «ۇشقىش بولامىن» دەگەن ىشتەگى ءبىر جالىندى ارمانىمەن كەلەسى جىلى بارلىق ەمتيحانداردى كىلەڭ بەسكە تاپسىرعان تالاپتى جاس 1963 جىلى سول ءوز ارمانىنىڭ ءبىر بيىگىنە ءساتتى ءبىر قادام جاساپ, ۇشقىشتىقتىڭ ەرلىككە تولى تاعدىرلى تابالدىرىعىن اتتاعان دا بولاتىن.
ەرلىككە تولى عۇمىردىڭ العاشقى ءبىر ءساتى اسپان زاڭعارىنا اۋەلى «ميگ-17» ۇشاعىن كوتەرۋمەن قاناتتانعانى بار. 1966 جىلى كەڭەس اسكەرىنىڭ زاپاستاعى سەرجانتتار توبىنىڭ قىزمەتىنە الىنعان مۇحتار التىنباەۆ كينەل-چەركاسسك اۆياتسيالىق وقۋ ورتالىعىندا ون ءبىر اي بولدى دا, كىشى لەيتەنانت اتاعىمەن قاراعاندىعا قايتىپ ورالىپ, قايرادان ءوز شاحتاسىنا ءتۇستى. بيىكتىكتى باعىندىرىپ كەلگەن قايراتتى دا جىگەرلى مۇحتار قاپاش ۇلىنىڭ جەر استىندا جۇرسە دە اسپان توسىندە زاۋلاعان ساتتەرى ويىنان كەتەر بولمادى. ادام تاسيتىن دەيتىن ازاماتتىق اۆياتسيا ۇشقىشى بولعىسى كەلگەنى دە بار. الايدا, اسكەري ۇشقىشتى ول كەزدە بۇل سالاعا كوپ جىبەرە دە بەرمەيتىن. اسكەري ۇشقىش قات. دۇنيەنىڭ التىدان ءبىر بولىگىن الىپ جاتقان سول كەزدەگى كەڭەستەر وداعى سياقتى الىپ مەملەكەتتىڭ اۋە شەكاراسىن قورعاۋ بارىنەن دە جوعارى تۇراتىن, قاسيەتتى ءىس سانالاتىن. 1969 جىلى ءوز ەركىمەن اسكەر قاتارىنا بارعان مۇحتار قاپاش ۇلى جويعىش ۇشاقتارمەن دەربەس ءوزى ۇشۋ ماقساتىنا قول جەتكىزسە, ودان كەيىن ارماۆير جوعارى اسكەري اۆياتسيا اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ۋچيليششەسىن جەدەلدەتە وقىپ شىقتى دا, اينالاسى ءبىر سەگىز جىلدىڭ ارالىعىندا جاۋىنگەرلىك ۇلكەن جولدان ءوتتى. اۋەلگى اسكەري ۇشقىش مۇحتار التىنباەۆ كەيىن پەرم قالاسىنداعى يسترەبيتەلدى اۆياتسيا پولكىنىڭ كومانديرى بولۋ ارالىعىندا بيىككە سامعار قانات بايلانعان جولدى وتكەردى.
بۇل جاي جول ەمەس ەدى. بۇل مۇحتار اعانىڭ ەندىگى بار تاعدىرى سول اسپان بيىكتىگىندە ەكەندىگىن ايقىنداعان ءومىر بيىكتىگىنە سامعاۋدىڭ سان تاراپتى جولى بولاتىن. مۇنى ءوزى دە ۇعىندى. وزگە ءبىر ماماندىق ەندىگى ارادا بۇعان سەرىك بولا الماسىن دا تۇيسىگىمەن انىق ءتۇيسىندى. 1985 جىلى كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى گ.ك.جۋكوۆ اتىنداعى اسكەري اكادەميانىڭ دا وقۋىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, مۇحتار اعا ءوز ءومىرىنىڭ تاعدىرلى جولىن ودان ءارى بيىكتەتە تۇسۋگە بار نيەتىمەن, بار تالابىمەن كىرىسكەن-ءدى. مۇحتار التىنباەۆتىڭ قانشالىقتى بيىككە كوتەرىلگەندىگىن ونىڭ ءوز ءومىرى ايتادى. جالعانى جوق جايىمەن, قوسپاسى جوق قايىرماسىمەن ايتار بولساق, ءبىر كەزدەرى تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس كورپۋسى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, سونان سوڭ ديۆيزيا كومانديرى, كەڭەستەر وداعىنىڭ اسكەري اۆياتسيا كورپۋسىنىڭ كومانديرى سياقتى جاۋىنگەرلىك تاعدىرلى جول مۇحتار التىنباەۆتان وزگە قازاق بالاسىنا بۇيىرا قويماعاندىعى دا اقيقات جاي.
بۇل, بالكىم, تاعدىر دا بولار. الايدا, سول كەزدەگى كەڭەس وداعىندا وزگە دۇنيە جەتىسپەي جاتسا دا, قارۋ-جاراق پەن اسكەري كادر جەتىپ-ارتىلاتىن-دى. سوعان قاراماستان, قازاقتىڭ ءبىر بالاسىنا الىپ دەرجاۆانىڭ اسكەري اۆياتسياسىنىڭ ءبىر كورپۋسىن باسقارتۋ دەگەنىڭىز, ول ەندى مۇحتار التىنباەۆتىڭ ەڭ اۋەلى جەكە باسىنىڭ ادامي دا كىسىلىك اسىل قاسيەتىندە جاتقان بولاتىن. الىپ ەل ونىڭ اسىل قاسيەتتەرىن تاني دا ءبىلدى, باعالاي دا ءبىلدى. مۇحتار اعانىڭ سول اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى – وتانشىلدىعى ەدى! بۇعان جان مەن وي, نيەت ادالدىعىن قوسىڭىز. جانە دە مۇنان كەيىن ءوز ىسىنە جان-تانىمەن بەرىلگەن اسقان جانقيارلىعى مەن وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان ىسكە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن قوسا ايتىڭىز.
ايتسە دە اۆياتسياعا نەگە قۇمار بولدى؟ شاحتا ديرەكتورىنىڭ بالاسى كەز كەلگەن قىزمەت الىپ, قاراعاندىسىندا شالقىپ جۇرمەس پە ەدى؟! كەڭەس وداعىنىڭ بىرەسە انا جەرىندەگى, بىرەسە مىنا جەرىندەگى اسكەري بولىمدەرگە كوشىپ-قونىپ, تالاي ءبىر اسكەري قونىستاردى شارلاسا دا شالدىقپاعاندىعىن دا, قۇس تۇمسىقتى نەبىر جويعىش ۇشاقتاردى اسپانعا كوتەرىپ الىپ شىعۋعا دەگەن قۇمارلىعىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءبىر باسىلماعاندىعىن دا قايتەرسىز؟! بۇل نە قىلعان قۇمارلىق؟! جاۋابى سول, بۇل ەرلىككە دەگەن قۇمارلىق پەن قۇشتارلىق! ءبىر اقيقات بار! مۇحتار اعا ءالى دە سول ەرلىك جاساۋعا دەگەن قۇشتار كوڭىلمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى! الايدا, التىنباەۆتىڭ ەرلىك جاساۋعا دەگەن ەندىگى قۇشتارلىعى ەلگە, ءوزىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستانىنا ادال قىزمەت ەتۋ قۇشتارلىعىمەن بىرگە ءورىلىپ جاتىر.
– كەڭەس وداعىن دا, ونىڭ قارۋلى كۇشتەرىن دە ءتۇسىنىپ بولمايتىن بەي-بەرەكەتشىلىك جايلاي باستاعان تۇستا تۇركىمەنستاندا قىزمەتتە ەدىم, – دەپ باستالعان مۇحتار اعا التىنباەۆتىڭ بۇل اڭگىمەسىنىڭ وزەگىندە كوپ سىر جاتقاندىعىن اڭعاردىم.
تاريحتىڭ شىر اينالىپ تۇرعان تاسىنا ەل تاعدىرى ءتۇستى. كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان ون بەس رەسپۋبليكانىڭ ابدىراپ تا اڭتارىلىپ قالعان ءولىارا تۇسى ەدى بۇل. پريبالتيكا مەملەكەتتەرى بارىنەن دە ىرگەلەرىن بىردەن اۋلاق سالىپ شىعا كەلسە, گرۋزيا مەن ازەربايجاندا بەيبىت شەرۋگە شىققانداردىڭ قانى توگىلدى. تاۋلى قاراباق جانجالى باستالدى. مىنە, 1991 جىلدىڭ وسى ءبىر الاساپىراندى كەزەڭىندە كەڭەس وداعىنىڭ جانە ونىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن كەڭەس ارمياسىنىڭ 500-دەي گەنەرالى ماسكەۋ قالاسىنداعى كرەملدىڭ سەزدەر سارايىنا جينالىپ, بار جايدى اشىق تالقىلاماقشى بولدى. قاباقتارى قاتۋلى دا سۇستى سول گەنەرالداردىڭ الدىنا رەسەي كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بوريس ەلتسين مەن قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە كەڭەس وداعى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى, مارشال ەۆگەني شاپوشنيكوۆ كەلىسىمەن اۋەلدەن مايموڭكەلەۋدى بىلمەيتىن جانە تۋرا سويلەپ, تۋرا جاۋاپ الۋعا داعدىلانعان اسكەريلەر بىردەن كەڭەس وداعى مەن ونىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الداعى تاعدىرى نە بولادى, بىردەن سونى سۇراسىن. جانعا باتار اۋىر سوزدەر دە ايتىلادى. اشىنعاندارى دا, قاندارى قىزىپ وتىرعاندارى دا بولاتىن. ءوز گەنەرالدارىنىڭ بۇل وكتەمدىگىن كورگىسى دە, ەستىگىسى دە كەلمەگەن مارشال شاپوشنيكوۆ ەشكىمگە جاۋاپ قاتقىسى كەلمەي, قولىن ءبىر سىلتەپ, ورنىنان ۇشىپ تۇردى دا, جيىندى تاستاپ كەتىپ قالماقشى بولىپ, كىرگەن ەسىگىنە قاراي بەتتەدى. سول ساتتە نازارباەۆ ورنىنان شاپشاڭ كوتەرىلىپ, شىعار ەسىككە تاياپ قالعان اشۋلى دا دارمەنسىز مارشالدى بىلەگىنەن ۇستاپ الادى دا, اكەلىپ ورنىنا وتىرعىزادى. ءسويتىپ, ءوزى مىنبەگە شىعادى.
– جولداس, گەنەرالدار! سىزدەر مەن بىزدەر تاريحتىڭ اسا قاتاڭ دا جاۋاپتى سىنىنا تاپ بولىپ تۇرمىز! ءبىزدىڭ قازاقتا «اشۋ دۇشپان, اقىل دوس» دەگەن ءبىر تاماشا ءسوز بار. ءبارىن دە اقىلمەن شەشەيىك. ءبىزدىڭ داڭقتى قارۋلى كۇشتەرىمىز بەن ولاردىڭ قۇرامىنا, قانداي جاعداي بولسا دا, ءبىز بەيجاي قاراي المايمىز. اسكەر كەز كەلگەن ەلگە ەجەلدەن كەرەك بولعان, ءالى دە كەرەك! دەمەك, سىزدەر دە بىزگە كەرەكسىزدەر, – دەپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قيۋى قاشىپ بارا جاتقان ەلدىڭ جايىنىڭ جاي-جاپسارىنىڭ تىگىسىن جاتقىزىپ سويلەگەن ساتىندە بارلىق گەنەرالدار ورىندارىمىزدان تۇرىپ, نازارباەۆ ءۇشىن قول سوققان ەدىك!
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عۇمىرناماسىنىڭ بىزگە بەيمالىمدەۋ بولىپ كەلگەن وسى ءبىر جارقىن بەتتەرىنىڭ ءبىر سىرىن مۇحتار اعا التىنباەۆ قاناتتانىپ ايتتى, جانى جادىراپ ايتتى. قاناتتانعانى دا, جادىراعانى دا كوڭىل تۇپكىرىندەگى قۋانىشى ەدى. نازارباەۆتاي قازاقتىڭ ءبىر بالاسى ارىستانداي ايباتتى وڭشەڭ گەنەرالداردىڭ الدىنا قايمىقپاي شىقسا جانە جاي شىعىپ قانا قويماي, اقىلدى باسۋ ءسوزىن ايتسا, وعان سول ىعاي مەن سىعاي گەنەرالدارىڭ ورىندارىنان تۇرىپ قول سوعىپ جاتسا, كوڭىلىڭ نەگە وسپەسىن, نەگە مارقايماسىن, نەگە قاناتتانباسىن؟!
– بۇل نۇرسۇلتان نازارباەۆتى تۇڭعىش كورۋىم ەدى. قاتتى ءسۇيسىندىم! نازارباەۆتاي ەرگە دەگەن سول جولعى العاشقى ءسۇيسىنىسىم ءوز ەلىمە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىم مەن ساعىنىشىمدى وياتتى دا, تۋعان ەلگە ورالعىم كەلدى. سارىارقانىڭ سايىن دالاسىن ساعىندىم. سامالىن دا, بورانىن دا ساعىندىم. قازاقتىڭ كەڭ دالاسىنىڭ مولدىرەپ تۇرار كوگىلدىر اسپانىن ساعىندىم!
مۇحتار اعا وسى ءبىر كوڭىل اۋەنىمەن تەربەلدى. سول كوڭىلىندەگى تۋعان ەلىنە دەگەن ىستىق شوعىن ۇرلەپ جىبەرگەن سول ساتتەن باستاپ التىنباەۆ اسكەري بورىشىن وتەپ جۇرگەن تۇركىمەنستانعا ورالعانىمەن دە الاتاۋ جاققا الاڭداۋمەن كۇن كەشتى. مۇندا دا ابىرويسىز ەمەس. تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ كورپۋس كومانديرى, تۇركىمەنستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى. جاستايىنان قوسىلعان جان جارى گۇلبانۋ راقىمبايقىزى ەكەۋىنىڭ ءار جەرگە كوشىپ-قونعاندارى دا از بولعان جوق ەدى, ەندى, مىنە, جىلى دا جايلى ورنى بار, قوزعالماي وتىرسايشى دەگەن پەندەشىلىك ءبىر ويلارعا بەرىلىپ كەتەتىن ساتتەرى دە كەزدەسەتىن. ەندىگى ءبىر ويى ۇلدارى ءمۇسىلىم قازاق توپىراعىندا ءوسىپ-ونسە ەكەن دەيدى.
وسى ءبىر ءارى-ءسارى ويلارىمەن الاڭ كوڭىل بولىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە تۇركىمەنستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى Cاپارمۇرات نيازوۆ القالى ءبىر جيىن ۇستىندە: «ماعان قازاقستاننىڭ ءبىرىنشىسى نازارباەۆ تەلەفون سوعىپ, التىنباەۆتى قايتارۋىمدى سۇرادى. مەن بولمايدى دەدىم! التىنباەۆ, بىزگە دە كەرەكسىڭ», – دەپ سالعانى بار.
كوڭىل قۇسىنىڭ قۇيقىلجىعان سول ساتىندە-اق الا بۇلتتى اسپانمەن سامعاپ وتىرىپ تۋعان ەلىنە تارتىپ كەتكىسى كەلگەنىن قايتەرسىز؟! ءوز ەلىڭە كەرەك ەكەنىڭدى سەزىنۋدەن جانە دە ءوزىڭدى سول ءوز ەلىڭنىڭ باسشىسى كوزىنەن عايىپ قىلماي, ىزدەپ جاتقاندىعىن ەستۋدىڭ باقىتىن ءدال التىنباەۆتاي سەزىنە ءبىلۋ ءۇشىن دە ەلىڭنەن الىستا, ءتىپتى, جىراقتا ءجۇرۋىڭ كەرەك پە ەكەن, جوق الدە ءوز تۋعان توپىراعىڭنىڭ دا, جۋسان ءيىسى اڭقىعان سار دالانىڭ ساۋمال سامالىنىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن دە كوكىرەگىڭە التىنباەۆتاي ماڭگىلىك ءتۇيىپ الۋىڭ دا كەرەك پە ەكەن؟!
الىستا جاتقان وزەكتى ءوز ەلى – قازاقستاننىڭ دا ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان جانە دە ەل تىزگىنىن پرەزيدەنت رەتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز قولىنا العان وسى ءبىر تاريحي ساتتەردىڭ سىندارلى كەزەڭىندە ءوز ەلىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە دەگەن كوڭىل قۇشتارلىعى ابدەن مازاسىن العانى بار-دى. سول ءبىر ەل دەپ سوققان ادال كوڭىلى ءوز ەلىنە اسىقتىرىپ ءجۇردى. سونداي ءبىر ساتتە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ءمينيسترى بولىپ تۇرعان ەۆگەني شاپوشنيكوۆپەن حابارلاسىپ, التىنباەۆتى قازاقستانعا قايتارۋىن سۇرايدى. بۇل دا ەلباسىنىڭ ەلدى ەل قىلسام, ەل ازاماتتارىنىڭ باسىن قوسسام دەگەن تەرەڭ ويلى جانىنىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى ەدى. ءوزى دە اسكەري ۇشقىش شاپوشنيكوۆ ابىرويلى نازارباەۆتىڭ ءوتىنىشىن اياقاستى قىلمادى, تىلەگىن قۇپ الدى. ەلباسى ءوزى بولىپ التىنباەۆتى ەلگە قايتارۋ جونىندەگى اڭگىمەنى مينيسترمەن كەلىسىپ العاننان كەيىن, مۇحتار التىنباەۆ تۇركىمەنستان باسشىسى نيازوۆتىڭ الدىنا كەلدى. «نەگە كەتەسىڭ؟» – دەدى نيازوۆ. «ەسىڭ باردا, ەلىڭ تاپ», دەگەن ءبىزدىڭ قازاقتا ءبىر ءسوز بار», – دەدى التىنباەۆ. وبالى نەشىك, نيازوۆ ءوز العىسىن ءبىلدىرىپ, جىلى تىلەگى مەن ءسوزىن ايتىپ, قاراۋىنداعىلارعا «جاقسىلاپ شىعارىپ سالىڭدار» دەگەن نۇسقاۋىن دا بەرىپ, التىنباەۆتى بارىنشا قۇرمەتتەپ, جول-جورالعىسىمەن تۋعان جەرىنە اتتاندىرىپ سالادى.
1992 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ گەنەرال-مايور مۇحتار التىنباەۆ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ الماتى ماڭىنداعى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس كورپۋسىنىڭ كومانديرى, سوعان قوسا, قازاقستان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن اتقارۋعا كىرىستى دە, قىرانداي قاناتتانىپ, سۇڭقارداي تۇلەپ سالا بەردى. الايدا, ءالى دە بولسا قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى بۇرىنعى داعدىمەن ماسكەۋگە جالتاقتايتىن-دى.
– اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جۇيەسىنىڭ شتابى تاشكەنت قالاسىندا ورنالاسقاندىقتان دا اپتا سايىن تاشكەنتتەگى شتابقا ەسەپ بەرىپ تۇراتىن ەدىك. بۇل بۇرىننان كەلە جاتقان بۇلجىماس ءتارتىپ بولاتىن. اۋەلدە ەسەپ بەرىپ تۇردىم. بىردە ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن السا دا قازاقستاننىڭ ءوز قارۋلى كۇشتەرى نەگە تاۋەلسىز ەمەس دەگەن وي كەلدى دە, كەزەكتى ءبىر ساتىندە تاشكەنتتەگى شتابقا بايلانىسقا شىقپادىم دا, ەسەپ تە بەرمەي قويدىم, – دەپ مۇحتار اعا تاعى ءبىر بەيمالىم جايدى ايتىپ بەرگەن ەدى.
قازاقستانداعى مۇحتار التىنباەۆ باسقاراتىن اسا ماڭىزدى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس كورپۋسى تاشكەنتتەگى شتابقا باعىنۋدان باس تارتىپ جاتىر دەگەن دابىل لەزدە ماسكەۋگە دە جەتكەن ەدى.
– ءسىز شتابقا نە cەبەپتى ەسەپ بەرمەيتىن بولدىڭىز؟ – دەيتىندەي التىنباەۆقا جوعارىدان تەرگەۋگە تەڭ كەلەر العاشقى قويىلعان ساۋال دا وسى بولدى. «كەشىرىڭىز, ءبىز قازىر تاۋەلسىز ەلمىز! باسقا مەملەكەتتىڭ شتابىنا مەن نەگە ەسەپ بەرۋىم كەرەك؟» – دەگەن كورپۋس كومانديرى التىنباەۆتىڭ مىنا جاۋابى تالايلاردىڭ زىعىردانىن قايناتىپ, وزدەرىنە باعىنۋدان كەتىپ بارا جاتقان گەنەرالدىڭ ءىسىن تەكسەرۋ ءۇشىن ارنايى توپتىڭ دا جەتىپ كەلگەنى بار ەدى.
– كەشىرىڭىزدەر, مەنىڭ ءوز ەلىم, ءوز مەملەكەتىم, ءوز پرەزيدەنتىم بار! سىزدەردىڭ قۇزىرلارىڭىز ەندى بىزگە جۇرە قويماس. ەلگە كەلگەن ەكەنسىزدەر, مەنىڭ حالقىمنىڭ سالتى بويىنشا قوناقاسى جەپ كەتىڭىزدەر, – دەپ تەكسەرۋشىلەردى داستارقان باسىنان كوڭىلدەرىن جايلاندىرىپ تا, ورنىقتىرىپ تا, ويلاندىرىپ تا كەلگەن جاقتارىنا شىعارىپ سالعان ءساتتىڭ ءوزى مۇحتار اعا التىنباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىن ورنىقتىرۋدىڭ اسا ءبىر كۇردەلى دە قيىن كەزەڭىندە, ەكى قولدى ءبىر ەتە الماي جاتقان شاعىندا ەل شەتىنە تيىسكەلى كەلگەن جاۋدىڭ بەتىن ءبىر قايتارعان ەرلىكپەن پارا-پار ەدى-اۋ دەگەن وي كەلدى.
– بۇل تۇستا قازاقستاننىڭ قورعانىس مينيسترلىگى جوق پا ەدى؟ – دەيمىز اعانىڭ اڭگىمەسىن ودان ءارى ساباقتاي ءتۇسۋىن قالاپ.
– ءالى جوق بولاتىن. قورعانىس كوميتەتى عانا بار ەدى. قايدا ول كەزدە؟! ءالى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاعدىرى نە بولارىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ۇستاپ قالا الامىز با, سونى دا بىلە الماي تۇرعان وتە ءبىر اۋىر كەز ەدى عوي ول.
– ءبىر كۇنى نازارباەۆ ءبىراز اسكەري گەنەرالدى الماتىداعى بۇرىنعى تسك-نىڭ ۇيىنە شاقىرتتى. كوڭىلىندە الدەبىر قوبالجۋى مەن جۇزىندەگى شارشاڭقىراعان رەڭىمەن قۋانا وتىرىپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ جونىندەگى جارلىققا قول قويامىن», – دەگەندى ەرەكشە ءبىر تولعانىسپەن ايتقانداي بولدى. ءبارىمىز ورىندارىمىزدان تۇرىپ, قول سوقتىق, ءبارىمىز دە تولقىدىق! بۇل 1992 جىلدىڭ 7 مامىرى بولاتىن!
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءوز قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ وسى ءبىر تاريحي ءساتىنىڭ كۋاگەرى بولعان مۇحتار اعانىڭ كوڭىلىندەگى باياعى سول قۋانىشى تاعى دا قاناتتاندىرىپ جىبەرگەندەي ەدى. سول ارادا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – جوعارعى باس قولباسشى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوز جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىن باسقارۋشى جوعارى قۇرامىن بەكىتىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ساعادات نۇرماعانبەتوۆتى قورعانىس ءمينيسترى ەتىپ تاعايىندادى. اسكەريلەردىڭ الدىنا تىڭ مىندەتتەر قويىلدى.
سول 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىنان, ياعني قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان تاريحي cاتتەن باستاپ مۇحتار قاپاش ۇلى التىنباەۆ قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ قولباسشىسى بولىپ تاعايىندالدى دا, جوعارعى باس قولباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اسكەري اۋە قورعانىسى مەن اسكەري اۆياتسيانىڭ قالىپتاسۋى مەن نىعايۋىنا ولشەۋسىز ۇلەسىن قوسا ءبىلدى. بۇل ەشبىر كۇمان دا كەلتىرمەيتىن, تالاس تا تۋدىرمايتىن اقيقات! جانە دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2006 جىلدىڭ 6 مامىرىنداعى جارلىعىمەن مۇحتار التىنباەۆقا قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تۇرعان كەزىندە ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا, ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ جولىنداعى جەتىستىكتەرىنە قوسا, جاۋىنگەرلىك ايبىنى مەن جەكە ەرلىگى ءۇشىن حالىق قاھارمانى اتاعىنىڭ بەرىلۋى ەلباسىنىڭ ەرلىكتى دە, ەردى دە قاستەر تۇتار اسىل ادامي قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ باعالادىق.
ەلباسىنىڭ جارلىعىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي مۇحتار التىنباەۆ ءوزىنىڭ «جەكە ەرلىگى» وتان مۇددەسىنە قاتىستى كەيبىر وزەكتى دە كۇردەلى ماسەلەنى شەشۋدە باستى ارەكەت اتقارعانىن دا ايتقان ءلازىم. 1994-1996 جىلدارى قازاقستاننىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى بولا ءجۇرىپ مۇحتار التىنباەۆ ءوز بويىنا بىتكەن قايسارلىعى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا تالاي ءبىر وتكىر ماسەلەنى شەشۋدە باتىل قيمىلداۋىنا تۋرا كەلگەن ساتتەر دە از كەزدەسكەن جوق ەدى. بويىنا بىتكەن وجەتتىلىگىنىڭ دە پايداسى ءتيدى. كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ اسكەري دۇنيە-مۇلكى مەن قارۋ-جاراعىن بولۋگە كەلگەندە وزدەرىن بار دۇنيەنىڭ باستى مۇراگەرى ساناعان رەسەي اسكەريلەرى ساراڭدىق تانىتا باستاعان شاقتا قازاقستاننىڭ اۋە-كۇشتەرىن قالىپتاستىرۋعا قاجەتتى العاشقى اسكەري ۇشاقتاردىڭ ءبىرازىن مۇحتار اعا رەسەي جەرىندەگى اسكەري بولىمدەردەن داۋلاسا ءجۇرىپ, العاشقىلارىن ءوزى اۋەگە كوتەرىپ, الىپ كەلۋىنە دە تۋرا كەلدى. رەسەيدىڭ سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى پاۆەل گراچەۆ پەن اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى, ارميا گەنەرالى پەتر دەينەكيندى ليپەتسكىدە تۇرعان اۆياتسيا پولكىنان 26 اسكەري ۇشاق الۋعا كوندىرگەنى بار. «وزدەرىڭ ۇشىرىپ الىپ كەتە الساڭدار, اكەتىڭدەر» دەگەن رەسەيلىكتەردىڭ تالابىنا دا كونۋگە تۋرا كەلدى. اسكەري ۇشاقتارمەن وزگە ءبىر مەملەكەتتىڭ اۋە كەڭىستىگىن بۇزىپ ءوتۋدىڭ ءوز قيىندىقتارىمەن بىرگە, ەلەۋلى ءبىر قاۋپى دە بار بولاتىن. مۇحتار اعا ونى دا ءبىلدى.
سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ۆولگوگرادتىڭ ماڭىنداعى احتيۋبينسك دەگەن جەردە ارنايى ۇشىپ-قونۋ الاڭى بار اسكەري ۇشقىشتار دايىندايتىن وقۋ ورنىن باسقاراتىن يۋري پەتروۆيچ كليشين دەگەن ۇشقىش دوسى ەسىنە ءتۇسىپ, «يۋرا, ساعان قوناققا كەلەيىن دەپ ەدىم, قابىلدايسىڭ با؟» دەپ حابارلاسىپ ەدى, ول قۋانىپ كەتتى.
مۇحتار اعا رەسەيدىڭ ورتالىق بولىگىندەگى ليپەتسكىدەگى اسكەري الاڭنان «سۋ-27» جويعىش ۇشاعىمەن ۇشىپ شىعىپ, جاۋىنگەر دوسى يۋري كليشيننىڭ كومەگىمەن جاۋىنگەرلىك ۇشاقتى اۋەلى قازاقستاننىڭ ىرگەسىنە ءبىر جاقىنداتىپ الدى دا, كەلەسى كۇنى تاعى دا اسپانعا كوتەرىلىپ, ەلگە جەتتى. رەسەي جاعى بۇل جايدى ۇلكەن ءبىر داۋعا اينالدىرىپ جىبەرە جازدادى. قازاقستاننىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرىن جاساقتاۋدى وسىلايشا ءوز قولىنا العان مۇحتار التىنباەۆ ەندى ءوز ەلىمىزدىڭ اسكەري ۇشقىشتارىن دايىنداۋعا دا ۇلكەن ءمان بەرە باستادى. كراسنودارداعى ۇشقىشتار دايىندايتىن وقۋ ورنىنا بىردەن ون التى قازاق جىگىتىن جىبەرىپ الدى. قازىر تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوگىلدىر اسپانىندا نەبىر اسكەري ۇشاقتارمەن سامعاپ جۇرگەندەردىڭ دەنى وسى مۇحتار اعانىڭ قىراندارى ەكەندىگىن دە ايتقان ءلازىم.
كەمەلىنە كەلەر كەلەشەكتىڭ كەرۋەنىن العا سۇيرەگەن نار تۇلعالى مۇحتار التىنباەۆ 1996 جىلى قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى الىبەك قاسىموۆ باستاعان دەلەگاتسيا قۇرامىندا اقش-قا بارعان ساپارى كەزىندە دە الىستاعى امەريكانىڭ اسپان كەڭىستىگىنەن دە ءبىر سامعاپ ءوتىپ ەدى-اۋ! قازاقستاندىق اسكەريلەر اريزونا شتاتىنىڭ رەزەرۆتە تۇرعان ەسكراديلياسىندا, ودان سوڭ اسكەري اۋە كۇشتەرىنىڭ اكادەمياسىندا بولعان كەزدەرىندە دە مۇحتار اعانىڭ اسكەري يسترەبيتەلدەرگە دەگەن قۇشتار كوڭىلى تاعى دا ءبىر مازاسىز كۇيگە تۇسكەنىن دە قايتەرسىز؟! اسىرەسە, امەريكالىق «F-16» ۇشاقتارىن كورگەندە وسىلارمەن ءبىر سامعاپ كورسەم دەگەن قۇمارلىعىنىڭ ويانعانىن دا قايتەرسىز؟! سول قۇمارلىعى شىداتپاي, ءساتىن سالعان ءبىر ساتتە: «سىزدەردىڭ مىنا ۇشاقتارىڭىزبەن ءبىر ۇشىپ كورۋگە بولار ما ەكەن؟» دەمەسى بار ما؟ امەريكالىق اسكەريلەر ءبىر ءسات نە ايتارلارىن بىلمەي اڭتارىلىپ تۇرىپ قالدى. اقىرى ولار ءوز شەشىمدەرىن ءبىر تاۋلىكتەن كەيىن ايتتى دا, رەسمي تۇردە ارنايى رۇقسات الىپ بارىپ قانا قازاق ۇشقىشىنا وزدەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك ۇشاقتارىمەن ۇشۋعا ءمۇمكىندىك جاسادى.
– اسكەري پوليگونعا الىپ كەلدى دە, اۋەلى ءبىر ساعاتتاي تەوريالىق دايىندىقتان وتكىزدى. اسكەري ۇشقىشتار كيەتىن ارنايى كيىمدى دە لايىقتاپ دايىنداپ بەردى. اۋەگە كوتەرىلىپ, ارنايى پوليگونعا بومبا تاستاۋ جاتتىعۋىن ورىنداپ شىقتىم, – دەپ مۇحتار قاپاش ۇلى سول ءبىر ءساتتى اسا ءبىر قاناعاتتى كوڭىلمەن ەسكە العان-دى.
بالكىم, مۇحتار التىنباەۆتىڭ دىبىستان دا شاپشاڭ جىلدامدىعى بار امەريكالىق ۇشاقپەن ەشبىر ۇرەيسىز اسپان بيىگىنە كوتەرىلىپ, قىرانشا سامعاپ, قاناتىن ءبىر قاعىپ ءدۇر سىلكىنىپ العان وسى ءبىر ءساتىن قازاق ۇشقىشىنىڭ ءبىر ساتكە بولسا دا قازاق ەلىنىڭ ابىرويىن اسپانداتقان ەرلىگى دەپ بىلگەن دە ءجون شىعار! امەريكا ءسۇيسىندى! اقش-تىڭ قورعانىس ءمينيسترى پەري «امەريكانىڭ تاريحىندا ءبىزدىڭ جەرىمىزگە بىردە-ءبىر شەتەلدىك ۇشقىش بومبا تاستاپ كورگەن جوق ەدى, ءسىز سونىڭ العاشقىسى بولدىڭىز», – دەپ قازاق گەنەرالىنىڭ ۇشۋ شەبەرلىگىنە ريزا بولعاندىعىن جاسىرا الماپ ەدى. سول ساتتە سوزگە دە, ويعا دا جۇيرىك مۇحتار التىنباەۆتىڭ: «ريزاشىلىعىڭىزعا راحمەت! ءبىزدىڭ تاۋەلسىز قازاقستانىمىز بەن سىزدەردىڭ امەريكا جەرىنىڭ تەك وقۋ-جاتتىعۋ پوليگوندارىنا عانا بومبا تاستالاتىن بولسىن», – دەپ وسى ءبىر تاۋىپ ايتقان سوزىنە امەريكالىق اسكەريلەر سونشالىقتى شىن ريزا بولعاندىقتارى سول بولار, دۋىلداتا قول سوققان-دى.
ءوز ەلى مەن حالقىنىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, ابىرويىن اسىرۋ مۇحتار التىنباەۆ ءومىرىنىڭ اينىمايتىن ەڭ باستى اسىل ۇستانىمىنا اينالدى. ەرلىككە تولى ءوز ومىرىندە لاۋازىم مەن مانساپ ىزدەمەگەنى جانە دە بار. ەلباسى قايدا جۇمسادى, سوندا باردى. 1996-1999 جىلدارى قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالعان مۇحتار التىنباەۆ قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري جاتتىعۋلارى مەن قارۋ-جاراقتىڭ جاڭا تۇرلەرىمەن جابدىقتالۋىنا جانە ماماندار دايىندايتىن اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ ءوز ەلىمىزدە كوپتەپ اشىلۋىنا دا ۇلكەن ءمان بەردى. قازاقستاننىڭ اسكەري دوكتريناسىنىڭ قالىپتاسۋىنا دا بەلسەنە اتسالىستى. مينيستر دەمەكشى, مۇحتار قاپاش ۇلى بۇل مىندەتتى ەكى مارتە اتقاردى. 1996 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىلىعىنا تاعايىندالىپ, 2001 جىلى قايتادان مينيستر, ال ودان كەيىن, ياعني 2007-2010 جىلدارى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – شتابتار باستىعى كوميتەتىنىڭ توراعاسى cياقتى ومىرلىك ابىرويلى جولدان ءوتتى. سول ءوزىنىڭ ومىرلىك جولىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ دە شىڭدالۋ مەن جەتىلدىرۋ كەزەڭدەرىنىڭ جاۋاپتى دا قيىن ءارى كۇردەلى اسۋلارى مەنمۇندالاپ تۇرار ەدى.
مۇحتار اعا قازىر سەناتور. قازاقستان پارلامەنتىندەگى ابىرويلى دا بەدەلدى جانە وزىندىك ورنى بار ساياساتشىنىڭ ءبىرى. داڭقتى بولا تۇرا, دۇرىلدەمەيدى دە, گۇرىلدەمەيدى دە, وزىنە ءتان ساليقالى دا پاراساتتى جان دۇنيەسىنىڭ شۋاعىمەن اينالاسىنا الدەبىر جىلىلىق شۋاعىن توگىپ تۇرادى. ۇستامدىلىق تا بويىندا! سابىر دا جانىندا! قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە قاتىستى ماسەلەلەردى كۇنى بۇگىنگە شەيىن ءوز نازارىنان قاعىس قالدىرىپ كەلە جاتقان جوق. ول ءالى دە ءوزىنىڭ تەرەڭ ويىمەن زاڭعار بيىككە كوز تىگەدى. ويتكەنى, سول بيىكتە ءومىر بار!..
جابال ەرعاليەۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
