اۋىل شارۋاشىلىعى – ورتا بيزنەستى نىعايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر كوزى

پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ناگرادالار جۇيەسىنە اگرارلىق سالا قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار ءۇشىن دە قۇرمەتتى اتاقتار ەنگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ ەڭبەگىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تانۋ بارلىق مامان ءۇشىن جاقسى ۋاجدەمە بولادى, ەڭبەك ادامىنىڭ بەدەلىن ارتتىرادى. مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق سۋ تاسقىنىنا قاراماستان ەگىس جۇمىستارىن ۋاقىتىندا اياقتاعان اگرارشىلاردىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە باعالادى.

جولداۋدا بانك سەكتورىنىڭ, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ جۇمىسى ماڭىزدى تەزيستەردىڭ ءبىرى بولدى. بيىلعى جىلى اوك-ءتى سوزىلمالى جەتكى­لىك­سىز قارجىلاندىرۋ پروبلەما­سى شارۋالارعا تومەندەتىلگەن مول­شەر­لەمە بويىنشا كرەديتتەر بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قارجى ينستيتۋتتارىن سۋبسيديا­لاۋ جولىمەن شەشىلە باستادى. بۇل قارىز الۋشى ءۇشىن وتە ىڭعايلى قۇرال, ويتكەنى فەرمەر پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋعا قاراجات ءتۇسۋىن كۇت­پەستەن جەڭىلدىكتى نەسيە الادى.

وسى جىلى پايىزدىق مولشەر­لە­مەنى ارزانداتۋدىڭ مۇن­داي تەتىگى كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن كرە­ديت­تەۋ كەزىندە, ودان ءارى ليزينگ­تى قار­جى­لاندىرۋ كەزىندە قول­دا­نىلدى. بۇل فەرمەرلەردى سۋب­سي­­ديالاۋ قاجەتتىلىگىنسىز اۋىل شا­ر­ۋا­­شىلىعى تەحنيكاسىن جىل­دىق 5%-بەن بەرۋگە مۇم­كىندىك جاسادى. پرە­زيدەنت تىكە­لەي نەسيەلەۋدىڭ تيىم­دىلىگىن جانە تاجىريبەنى بانك­تەر­گە تاراتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.

مەنىڭ ويىمشا, وتاندىق ەدب قارىزدار بويىنشا مول­شەر­لە­مەنى ارزانداتۋ جۇيەسىندە ەداۋىر الەۋەتتى كورىپ, وسى جۇ­مىسقا تارتىلادى, بۇل اوك ءۇشىن قار­جىلىق مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتەدى. ۋاقىت وتە كەلە كوم­مەرتسيالىق بانكتەردى اوك-ءتى كرەديتتەۋگە تارتۋ تىكەلەي سۋبسيديالاۋدان قولجەتىمدى كرەديتتەۋگە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قاراجات تاپشىلىعى جاع­دايىن­دا ولاردى پايدالانۋ تيىم­دىلىگى ماسەلەسى ەرەكشە وتكىر بولدى. تىڭايتقىش وندىرۋشىلەردى تىكەلەي كرەديتتەۋ نەمەسە سۋبسيديالاۋ سياقتى مەملەكەتتىك قول­داۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى سۋبسيديا­لار بەرۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋە­كەل­دەرىن ازايتادى, بىراق اشىقتىق ءۇشىن سەنىمدى ستاتيستيكا قاجەت.

وكىنىشكە قاراي, اگروونەر­كا­سىپ­تىك كەشەندە ۇزاق ۋاقىت بويى قوسىپ تىركەۋ تاجىريبەسى بولدى, بۇل سالاداعى ناقتى كورىنىستىڭ بۇرمالانۋىنا اكەلدى. بۇل وزەكتى ماسەلە تۋرالى مەن مەملەكەت باسشىسىنا 2023 جىلدىڭ سوڭىندا باياندادىم, ال ونىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن جوق مال مەن ءونىمدى ەسەپتەن شىعارۋ جونىندەگى كوميسسيا جۇمىسى باستالدى. كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە 2 ملن باس ىقم, 3 ملن باس ۇساق مال, 3 ملن توننا ءسۇت جانە ت.ب. ەسەپتەن شى­عا­رىل­دى.

بۇل رەتتە تىركەلگەن مال باسى ءۇي شارۋاشىلىقتارى سەك­تو­­­رى­نا نەمەسە باسقا جەكە شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى. شار­ۋا­شىلىقتاردىڭ بۇل ساناتى ستا­تيستيكا بويىنشا دەربەس ەسەپ بەرمەيدى, بۇل دەرەكتەردى قالىپ­تاس­تىرۋدىڭ ەسەپتىك ادىسىمەن بىرگە ستاتيستيكانى بۇرمالاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. جەكە كاسىپ­كەر­لەر اۋىلشارۋاشىلىق كوو­­پەرا­تيۆتەرىنە بىرىگۋ كەزىندە مەملەكەتتىك قولداۋ الا الادى, ولار ءونىمدى ساتقانى ءۇشىن, اسىل تۇ­قىمدى جۇمىس ءۇشىن سۋبسيديالا­نا­دى.

وسىعان بايلانىستى مينيستر­لىك­تەردى تەرىس پايدالانۋ فاك­تى­لە­رىن بولدىرماۋ ماقساتىندا مەم­لەكەتتىك قولداۋ الۋ, ءونىمدى ەسەپ­كە الۋ جانە قاداعالاۋ ۇدەرىس­تە­رىن تسيفرلاندىرۋدى دامىتادى.

جولداۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى تەزيسى – جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ. جەردى الىپ قويۋ جونىندەگى كوميسسيا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كونكۋرستار وتكىز­بەس­تەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن بەرۋ تۋرالى ەكى مىڭنان استام زاڭسىز شەشىمدەرىن انىق­تا­دى. اشم زاڭسىز بەرىلگەن جەر­لەر­دى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى ۇنەمى باياندايدى.

مەملەكەت باسشىسى ەگەر جەر زاڭ بۇزۋشىلىقپەن الىنىپ, پايدالانىلماسا, وندا بۇل جەر مەملەكەتكە قايتارىلۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بىراق ەگەر جەر پايدالانۋشى ادال جۇمىس ىستەسە, ينۆەس­تيتسيا سالسا, وندا قولدانىستاعى ءوندىرىستى بۇزۋعا بولمايدى.

سونىمەن قاتار جولداۋدا اۋىل­دى جايلاستىرۋ جانە اۋىل تۇر­عىندارىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسە­لەسى كوتەرىلدى. «مەملەكەت الدىندا ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە اۋىلدا زاڭدى جۇمىسپەن قام­تىلۋىن ىنتالاندىرۋ مىندەتى تۇر», دەدى پرەزيدەنت. اۋىل شار­ۋاشىلىعىندا مال شارۋا­شى­­لىعىن دامىتۋ ارقىلى تۇ­راقتى جۇمىسپەن قامتۋ مۇم­كىن­دىگىن كورىپ وتىرمىز. وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى بيزنەس ماۋسىمدىق سيپاتقا يە, سون­دىق­تان ولار جىل بويى تولىق جۇ­مىسپەن قامتىلماعان. مال شارۋاشىلىعىندا, كەرىسىنشە, ۇدەرىس جىل بويىنا سوزىلادى, بۇل حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرىپ قانا قويماي, اگروبيزنەستى ارتاراپتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا الەۋ­مەتتىك جاۋاپتى بيزنەس بار. جاقىندا عانا اۋىل­داردى دا­مى­­تۋدىڭ تابىستى تاجىريبەسى قىزىلوردا وبلى­سىن­داعى رەسپۋب­لي­كالىق سەمي­نار-كەڭەستە تالقى­لانىپ, ءوز ۇلەستەرىن قوسقان بىر­قاتار فەرمەر ماراپاتتالدى. مىن­دەت – مۇنداي تاجىريبەنى ناسي­حات­تاۋ جانە كە­ڭەيتۋ.

مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق «اۋىل اماناتى» جوباسىن جاڭا قۇرالدارمەن كۇشەيتۋدى, بۇل جەردە ءسوز «تاۋارلىق نەسيە» تۋرالى بولىپ وتىر, سونداي-اق اۋىل تۇرعىندارى وندىرگەن ءونىمدى قايتا وڭدەۋ جانە وتكىزۋ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. اشم-نىڭ قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنا كەيىننەن قايتا وڭدەۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ پارتيالارىن شوعىرلاندىرا الاتىن دايىنداۋ پۋنكتتەرىن دامىتۋ ەنگىزىلدى. شاعىن فەرمەرلەر شيكىزات كولەمىن جانە وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ جۇكتەمەسىن ارتتىرا الادى.

سونداي-اق ماڭىزدى تەزيس – سۋ رەسۋرستارى. ء«بىز فەرمەرلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن تاسقىن سۋلاردى جيناپ, سۋ قورىن قۇرۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. گيدرولوگيالىق بەكەتتەردى جوندەۋ جانە جاڭعىرتۋ, سۋدى جان-جاقتى ۇنەمدەۋ بو­يىنشا جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قاجەت. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى, وندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋ قاجەت», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى كليماتتىڭ وزگەرۋى جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تۇراقتى تەح­نولوگياعا كەلىپ, ءوزىنىڭ تيىم­دى­لىگىن كورسەتۋى كەرەك. ول ءۇشىن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ارنالعان شىعىنداردى سۋبسيديالاۋ ءنورماتيۆى 50-دەن 80%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. سونداي-اق ءبىز سۋدى ۇنەمدەيتىندەر ءۇشىن ءتيىمدى سارالانعان ءتاريفتى ەنگىزدىك. 2024 جىلدىڭ 8 ايىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى 71,7 مىڭ گەكتارعا ەنگىزىلدى, ءبىز ونىڭ قارقىنىن ساقتاپ, كۇشەيتەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىز. بۇدان بولەك, اشم ءوز وندىرىستەرىن وقشاۋلاۋ جانە وتاندىق فەرمەرلەرگە قاجەت جابدىقتاردىڭ قۇنىن ارزانداتۋ ماقساتىندا ەلگە ءتيىستى جابدىق وندىرۋشىلەردى تارتاتىن بولادى.

ايداربەك ساپاروۆ,

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى