ءسوز ەمەس, ناقتى ءىس قاجەت

تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان بەرى ەلدىڭ ەرتەڭى, ۇلتتىڭ بولاشاعى, ۇرپاقتىڭ كەلەشەگى دەگەن باستى باعدار ءبىر ءسات تە كۇن تارتىبىنەن ءتۇسىپ كورگەن جوق. مۇنىڭ ءبارىنىڭ باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇردى. جاسالعان رە­فورمالار, جۇرگىزىلگەن قىرۋار جۇمىستار جاعالاسقان جاھان­دانۋ تۇسىندا تۇسالعان اتتاي كى­بىرتىكتەمەي, قادامدى اشىپ, قا­رىشتاپ, ىلگەرى باستى. ول تياناقتى ىزدەنىستەرگە ۇشتاستى. سونىڭ ادەمى ءبىر ناتيجەسى ەلدىگىمىزدى تانىتىپ, بەرەكە-ءبىر­لىگىمىزدى كورسەتىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, وسىدان بىرەر ايدىڭ الدىن­دا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوت­كىز­دىك. بۇل تورتكۇل دۇنيەگە قازاق ەلىنىڭ ابىروي-بەدەلىن كورسەتۋمەن قاتار, كەلەشەگىنىڭ كەمەل ەكەنىن دايەكتەدى. ەندى, مىنە, الدا اتقارار باعدارلار بەلگىلەپ, سوعان جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. مۇنىڭ باستىسى, ءتىپتى عاسىر جوباسى دەۋگە تۇرارلىق ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» دەگەن ۇلت جوسپارى ەدى. مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كىرىسۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە اسۋى مول, بىراق اتقارىلۋى كەرەك ماقسات-مىندەتتەردى العا تارتقان ەدى. بۇل مىندەتتەر «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى مەن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنان, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنان باستاۋ الدى. ەلباسى 5 رەفورما بويىنشا 100 ناقتى قاداممەن جاھاندىق, ىشكى-سىرتقى قاتەرلەرگە توتەپ بەرىپ, 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى العا تارتتى. ونىڭ ءبىرىنشىسى, 10-15 جىلدا اتقارىلاتىن ۇلت­تىق مىندەت ەدى. بۇل تۋرالى نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى: «مەن رەفورما جوس­پارىن ۇلت جوسپارى دەپ اتادىم, ويتكەنى, رەفورمالار قازاق­ستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ تىكە­لەي قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى. رەفور­مالار – تەك مەملەكەتتىك ماشينا­نىڭ عانا ەمەس, حالىقتىڭ ءىسى. رە­فورمالاردىڭ ءمانى – ۇلتتى جاڭ­عىرتۋدا. ۇلتتىڭ ساپاسى, حا­لىق رۋحىنىڭ كۇشى, ۋاقىت سىن-قاتەر­لەرىن قابىلداي ءبىلۋ جانە تەك قانا العا باسۋ بۇرىن دا مەملەكەت تابىسىنىڭ ايقىنداۋشى فاكتورى بولعان جانە بولا بەرەدى. مەن رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قاتاڭ ءبىرىزدى بولۋىن قالايمىن», دەگەن بولاتىن. كوپ كەشىكپەي سول جۇمىسقا ۇيىتقى بولاتىن ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى. «100 ناقتى قادام بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» اتتى جوسپار جاريالاندى. ەندى سول ناقتى قادامدارعا كوز جۇگىرتەر بولساق, ونىڭ ءبىرىنشىسى: «مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ رەسىمدەرىن جاڭعىرتۋ. مەملەكەتتىك قىزمەتكە قابىلداۋ تومەنگى لاۋازىمداردان باستالۋى ءتيىس», دەپ كەلەدى. شىنىندا, مەملەكەتتىك قىزمەتكە تومەننەن قابىلداۋ وتە ءتيىمدى دەپ بىلەمىن. سەبەبى, كوكتەن تۇسكەندەي بولماي, ءومىردىڭ وتكەلىنەن ءوتىپ, ءىس تەتىگىن تومەننەن مەڭگەرىپ, العان ءبىلىمدى تاجىريبە ۇستىندە شىڭداپ شىنىعىپ بارىپ, بيىكتەۋ ءوز ناتيجەسىن بەرەدى. ياعني, تابانىڭمەن تاس باسىپ كورسەڭ, جەر قادىرىن سەزەسىڭ. تاۋ باسىنا ەتەگىنەن ورلەپ, بيىگىنە شىققانشا قانشاما جول جۇرەسىڭ. وي-شۇقىردى, قىر بەلەستى, كوز الدىڭنان وتكىزەسىڭ. وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن ساباق. مۇنداي قادام الدىڭعى تولقىننىڭ وڭايلىقپەن دىتتەگەن جەرىنە جەتپەگەنىن دە دايەكتەپ بەرەدى. جانە بۇل كەيىنگى تولقىننىڭ ساباق الۋىنا دا قاجەت. وسى ارقىلى ۇرپاقتار اراسىنداعى ءداستۇر جالعاسىپ, ۇلكەندەر كەيىن­گىگە مەيىرىممەن قاراپ, كەيىنگىلەر الدىڭعى تولقىنعا ىزەت كورسەتۋ ءۇردىسى قالىپتاسادى. ءيا, بۇل ءبىرىنشى قادام تۋرالى بايلامىمىز دەسەك, بەسىنشى قادام: «مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىنە بايلانىستى ءوسىرۋ» دەپ كەلەدى. بۇل دا اقىلعا قونادى. بىردەن مول قازىناعا كەزىكسەڭ, ول قازىنانىڭ قاسيەتىن ۇعىنا المايسىڭ. تەگىن كەلگەندەي بولىپ, وڭدى-سولدى شاشۋعا بەيىم تۇراسىڭ. كەرسىنشە, تاباناقى, ماڭدايتەرىڭنىڭ وتەۋىمەن قولىڭا تيگەن قارجىنىڭ قايىرىمى مول. ونىڭ قۇنى التىننان دا ارتىق بولارى حاق. ونداي ەڭبەكتىڭ وتەۋىن ۇنەمدەۋگە قاشان دا بەيىم تۇراسىڭ. ورىنسىز داڭعويلىققا, بەيبەرەكەت شاشۋعا جول بەرە بەرمەيسىڭ. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەڭبەكتىڭ ءمانىن ءتۇسىنىپ, ونىڭ قۇنى قالاي اقتالاتىنىن بىلەسىڭ. وسى سوزدەرىمدى كەيىنگى جاسقا قاراتىپ ايتىپ وتىرمىن. مەن ءومىر بويى قاراپايىم ادامدارمەن جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. اۋىل جايىن دا, قالا تىرلىگىن دە ءبىر كىسىدەي بىلەمىن دەسەم, ارتىق ايتقانىم بولماس. 100 ناقتى قادامعا كوز جۇگىرتىپ وتىرعاندا ويعا ورالعانى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, ول – حالىق قىزمەتشىسى ەكەنىن ۇعىنۋ بولدى. بۇل بىزدەن گورى جاستارعا قاجەت ەكەنى ءسوزسىز. ءبىلىمى مىقتى ادام, جۇرتپەن جاقسى جۇمىس ىستەي الادى. ۇلىق بولۋدىڭ ارعى جاعىندا, كىشىك بولۋ جاتقانى ءمالىم. مۇنى جۇزەگە اسىراتىن اقىل مەن پاراسات, پايىم دەپ ويلايمىن. ەگەر حالىقپەن ءتىل تابىسساڭ ءسوزىڭ جەردە قالمايدى, ءىسىڭ ىلگەرى باسادى. ورىنسىز قىلىق جاساساڭ – وندا قاتەلەسەسىڭ. وسىنى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن ءاربىر جاس ازامات وي-ساناسىنا ءتۇيىپ, ۇلت جوسپارىنىڭ استارىندا جۇرتقا قالتقىسىز ەڭبەك ەتۋ جاتقانىن تۇسىنسە دەيمىن. مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ەڭ الدىمەن ەلدىكتى العا وزدىرسا, جەمقورلىق جويىلادى. بۇل قاتەر كوبىنە كوپ وزىمشىلدىككە ەرىك بەرگەننەن بولادى. ۇلت جوباسىندا جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ جايى دا جان-جاقتى ايتىلعان. بۇل ارادا ءار مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءبىرىن­شىدەن, ۇلتتىق رۋحى مىقتى, وتان­شىلدىق سەزىمى جوعارى تۇرۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىلىم دەڭگەيى جوعارى بولۋى ءتيىس. بۇل ەكى نارسە العان ديپلوممەن, وقىعان وقۋ ورنىمەن ولشەنبەيدى. ءار ازاماتتىڭ ءبىلىم دەڭگەيىمەن عانا تانىلادى. بۇعان قالاي جەتۋگە بولادى دەگەن ماسەلە توعىزىنشى قادامدا: «مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى تۇراق­تى تۇردە وقىتۋ جۇيەسىن زاڭ­دى تۇردە بەكىتۋ – ءۇش جىلدا ءبىر رەت ولاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋ» جايىن ناقتىلادى. زامان وزگەرىپ, تەحنيكا مەن تەحنولوگيا جاڭارىپ جاتادى. سوعان ساي بولۋ ءۇشىن ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ءوزىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. ءبىلىمدى جەتىلدىرگەننەن كەيىن ونى ءىس ۇستىندە ءتيىمدى قولدانسا جاقسى ناتيجە بەرەتىنىن الدىڭعى تولقىن جاقسى بىلەدى. جالپى, «100 ناقتى قادام بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» اتتى ۇلت جوسپارىنىڭ قاي تاراۋىن, قاي تارماعىن الساڭ دا وركەن جايار ەلدىڭ ءورىستى ءىسى, وعان ءار ازاماتتىڭ قوسار ۇلەسى تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. بۇل جەردە, قاي-قايسىمىز دا سوزبەن ەمەس, ەڭبەگىمىزبەن ۇلەس قوسساق, وركەنيەتتى 30 ەلدىڭ قاتا­رىنا قوسىلۋ جولىنداعى ەلباسى مىندەتتەگەن ورەلى جۇمىس ءورىسىن كەڭەيتىپ قانا قويماي, وتانى­مىزدىڭ ابىرويى اسىپ, ەكونوميكاسى وركەندەپ, حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتاتىنى ءسوزسىز. ەرتارعىن استاەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.