ات ۇستىندەگى سايىس

التىن مەدالدان ءۇمىت زور

2014 جىلدان بەرى جۇلگەسى ۇزىلمەي ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان كوشپەلىلەر ويىندارى قازاق دالاسىندا تۇڭعىش رەتى وتكەلى وتىر. ءدۇيىم ەلدىڭ ديدارىن وزىنە قاراتاتىن ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن تارتىسقا تۇ­سەتىن ساڭلاقتاردىڭ ازىرلىگى جاقسى.

كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن كۇشەيتۋ ماق­ساتىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, جاڭعىر­تىلعان «قازانات» يپپودرومىندا جاتتىعۋدى پىسىقتاپ جاتقان سپورتشىلارمەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. اۋدارىسپاقتان دو­داعا كىرەتىن بالۋاندار ايانىپ قالمايتىنىن جەتكىزدى. ۇلت­تىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى جان­باتىر بەكمۇساەۆ فيزيكالىق الەۋەتتى ارتتىرىپ قانا قوي­ماي, قارسىلاستاردى زەرتتەپ, تاك­تيكالىق دايىندىققا دا با­سىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«استانا قالاسىنا ەرتە­رەك كەلىپ, اتتارىمىزدى دا جەر­سىندىرىپ, جىگىتتەردىڭ دە اۋا رايىنا بوي ۇيرەتۋىنە مۇمكىندىك تۋدى. ەل ىشىندەگى بىرىنشىلىكتە ىرىكتەۋدەن ءوتىپ, ەپتىلىگى مەن مىقتىلىعىن كورسەتكەن ۇزدىكتەر ات ۇستىندە تارتىسقا تۇسەدى. ەلىمىزدە وتەتىن الا­ماندا مەرەيىمىز ۇستەم بولسا دەيمىز. قارسىلاستاردىڭ دا وسالى جوق. مىسالى, موڭعوليا قۇراماسىنىڭ ساپىندا قازاق جىگىتتەرى بار. بۇل ازاماتتار اۋدا­رىسپاقتان ازيا چەمپيوناتىن­دا ولجا سالدى. قىرعىزستان ۇلت­تىق قۇراماسىنداعى بالۋاندار دا تەگەۋرىندى. دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا چەمپيو­ن اتانعان ۇزدىكتەرى قاتىسادى. ءبىز­دىڭ جىگىتتەر دە وسال ەمەس. بۇ­عان دەيىن دە بايراقتى دودا­لار­عا قوسىلىپ, الەم چەمپيونى, ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى اتانعان ۇزدىكتەرىمىزگە سەنىم ارتامىز. نەگىزگى كۇشتى تاكتيكالىق دايىندىققا سالىپ وتىرمىز. كوكپار ويىنىنا ات تابۋ جەڭىل, ال اۋدارىسپاققا مىنەتىن اتتى تاڭداۋدا تىعىرىققا تىرەلەمىز. سەبەبى مىنەتىن اتتىڭ مىنەزى شاقار بولماۋى كەرەك. ءارى بەلدى كەلگەنى دۇرىس, ويتكەنى قارسىلاستىڭ اتىمەن قاعىسىپ, تىرەسكەندە جى­عىلىپ قالسا دا, جەڭىلىس سپورت­شىعا جازىلادى. ەل چەمپيوناتىندا بالۋاندار مىنگەن اتتار­دىڭ اراسىنان سۇرىپتاپ, ۇلت­تىق قۇرامانىڭ مۇشەلەرىنە ارعىماقتاردى جاساقتادىق. ەندى تەك قاتەلىككە بوي الدىرماي بالۋاندارىمىز بارىن سالۋعا ءتيىس. بۇعان دەيىن دە بىرنەشە مارتە وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزىپ, شەبەرلىگىمىزدى شىڭدادىق. التى سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسەتىن بالۋاندار كەمىندە 4 التىن مەدال ولجالايتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى باس باپكەر.

2016 جىلى قىرعىزستاندا وتكەن ءىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا 90 كگ سالماق دارە­جەسىندە چەمپيون اتانعان سىرىم ءىزباساروۆ استانا تورىندەگى الا­مانعا 100 كگ سالماقتا قاتىس­پاق. تاجىريبەلى بالۋان ەلوردا تورىندە وتەتىن دودادا سول بيىكتەن كورىنۋدى مەجەلەپ وتىر.

ء«بىز ناۋرىز ايىنان باستاپ بەسىنشى مارتە وقۋ-جاتتىعۋ جيى­نىن وتكىزدىك. بۇعان دەيىن ەكى رەت كوشپەلىلەر ويىندارىنا قاتىسىپ, كۇشىمدى سىناپ كور­دىم. ءبىر مارتە چەمپيون اتاندىم, ەكىنشى رەت التىن مەدال بۇيىرمادى. اۋدارىسپاق ات ۇستىن­دەگى بەلدەسۋ بولعاندىقتان, ءوزىڭنىڭ قارا كۇشىڭە عانا ەمەس, استىڭداعى ارعىماقتىڭ قايراتىنا دا ءۇمىت ارتاسىڭ. سەبەبى تىرەسكەندە, ىر­عاسىپ قاقتىعىسقاندا بەلدى ات بولماسا كەز كەلگەن جىلقى شىداس بەرمەيدى. جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى اۋدانىنان اكەلگەن اقوردا ەسىمدى تۇلپارمەن سىنعا تۇسەمىن. اتتىڭ مىنەزى جايلى, ىرقىڭا كونىپ, قانداي جاتتىعۋ جۇكتەسەڭ دە تارتىنبايدى. جىلدان-جىل­عا داڭقى ارتىپ, بەدەلى ءوسىپ كەلە جاتقان دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا توپ جارۋ – ءار بالۋاننىڭ ارمانى. مەن دە جانكۇيەرلەر الدىندا نامىستى قولدان بەرمەۋگە ۇمتى­لامىن. اۋدارىسپاق سپورتىمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەنىمە 16 جىلدىڭ ءجۇزى. قازاقستان چەمپيو­ناتىندا 13 رەت جەڭىسكە جەتتىم, ازيا چەمپيوناتىندا ءۇش رەت باعىم جانىپ, چەمپيون اتاندىم. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا 1 التىن, 1 كۇمىس مەدال بۇيىردى. الەم چەمپيوناتىنىڭ التىنى دا قانجىعامدا. 2017 جىلى ەكسپو اياسىندا وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردە توپ جار­دىم. قۋانارلىعى, كەيىنگى جىلدارى اۋدارىسپاق ويىنىنا جاس­تاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. ەرتەرەكتە ەل بىرىنشىلىگى 5 سالماق دارەجەسىندە وتكەندە 4 التىن مەدال تۇركىستان وبلىسىنىڭ بالۋاندارىنا بۇيىراتىن. ال بۇگىندە قازاقستان بىرىنشىلىگى 9 سالماق بويىنشا ءوتىپ, ءار سال­ماقتا بىرنەشە وبلىستىڭ بالۋان­دارى باس بايگەدە لايىقتى قار­سىلىق تانىتاتىن دەڭگەيگە جەتتى. وسىدان دا اۋدارىسپاق سپور­تىنىڭ وركەن جايىپ كەلە جاتقانىن اڭعارامىز», دەيدى س.ءىزباساروۆ.

اۋدارىسپاقتان ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى دارىن وتكەلبايدىڭ دا ارمانى –دۇنيەجۇزىلىك كوشپە­لىلەر ويىندارىنىڭ چەمپيونى اتانۋ.

«اۋدارىسپاقتان قىرعىز­ستاندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقاندا جاستار اراسىنان ەرەسەكتەر ساپىنا جاڭا قوسىلعان ەدىم. ۇمىتتەن كۇدىك باسىم بولدى, بىراق ءساتىن سالىپ التىن مەدال بۇيىردى. ودان كەيىن تاتارستاندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا دا مەرەيىم ۇستەم ءتۇستى. باستى قارسىلاسىم – قىرعىز بالۋا­نى. ءوزىنىڭ ءمىنىپ شىعاتىن اتى دا ەستى جانۋار, يە­سىنىڭ ىعىنا كونەدى. دەسە دە الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا وسى مىقتىدان باسىم ءتۇستىم. ونىڭ قالاي كۇرەسەتىنىن, ءادىس-ءتاسىلىن بىلەمىن. اۋدارىسپاق جەردەگى بەلدەسۋدەن دە اۋىر. سەبەبى استىڭداعى اتىڭنىڭ قاي­راتى كوپ جايتقا اسەر ەتەدى. جاتتىعۋ بارىسىندا سەمسەر دەگەن ارعىماقتى تىز­گىندەپ ءجۇرمىن, ال كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ سايىسىنا اقوردا ەسىمدى اقبوز اتتى مىنەمىن», دەگەن دارىن ەتنوسپورت دوداسىنا العاش قاتىساتىندىقتان, قوبالجىپ جۇر­گەنىن دە جاسىرمادى.

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى 2018 جىلى دا قىر­عىز­­ستاندا ءوتتى. وسى سىندا با­لۋان­دار اۋدارىسپاقتان 5 سالماق دارەجەسىندە سىنعا ءتۇسىپ, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە التىن مەدال بۇيىرعان جوق. ءبىرجان قوساليەۆ دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاققا قول سوزىم قالعاندا ءسۇرىندى. 2016 جىلى چەمپيون بولعان بالۋان 2018 جىلى دا سول بيىگىنەن كورىنۋگە ۇمتىلعان, بىراق استىنداعى اتى السىزدىك تانىتىپ, كۇمىس جۇلدەنى مىسە تۇتتى.

«2018 جىلى فينالدىق اي­قاسقا دەيىن بارلىق قارسىلاستى ەركىن ەڭسەرىپ ەدىم. بىراق قىر­عىزستاندىق بالۋانمەن بەلدەسۋدە اتىم ءسۇرىنىپ قۇلادى دا, جەڭىلىس تاپتىم. اۋدارىسپاققا مىنەتىن اتىڭنىڭ ەپتىلىگى مەن كۇشتىلىگى ۇلكەن ءرول وينايدى. ەرەجە بو­يىن­شا اتىڭ ءسۇرىنىپ, جىعىلسا دا, جەڭىلەسىڭ. سون­دىقتان فينالعا دەيىن جات­تىعۋدا ءمىنىپ جۇرگەن اتتارىمىزدى تىزگىندەيمىز. ەگەر التىن ءۇشىن بەلدەسۋدە قىرعىز بالۋاندارىمەن توقايلاسساق, وندا مىندەتتى تۇردە اقوردا ار­عىماعىن ءمىنىپ شىعامىز. سە­بەبى جاتتىعۋعا ءمىنىپ جۇرگەن استىمداعى س ۇلىكقارا اقبوز اتقا قاراعاندا السىزدەۋ, قارسىلاستىڭ ارعىماعى ومىراۋلاپ قاعاتىن بولسا, تابانداپ تەگەۋرىندىلىك تانىتا المايدى. 2018 جىلى وتكەن كوشپەلىلەر ويىندارىنىڭ فينالىندا وسى اتپەن شىعىپ السىزدىك تانىتتى», دەيدى ءبىرجان.

بالۋان ءوزىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن ءادىسى قارسىلاستىڭ بەلبەۋىنەن قوس قولداي قاپسىرا ۇستاپ اۋدارۋ ەكەنىن ايتادى. ءبىر­جاننىڭ دا ەنشىسىندە دۇنيە­جۇ­زىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دا­رىنىڭ 1 التىن, 1 كۇمىس مەدالى بار.

تەڭگە ىلۋدەن توپ باستايتىن جىگىتتەر

ۇلتتىق ات سپورتى تۇرلەرى بو­­يىن­شا مەملەكەتتىك جاتتىق­تىرۋشى نۇركەن بايبوريەۆ قو­رىتىندى وقۋ-جاتتىعۋ جيى­نىندا سپورت­شىلاردىڭ پسي­حو­لو­گيالىق دا­يىن­دىعىنا دا ەرەكشە كوڭىل بو­لىنگەنىن جەتكىزدى.

«27 تامىزدان باستالعان ازىرلىك 7 قىركۇيەكتە اياقتالادى. تەڭگە ءىلۋ سپورتى بويىنشا تامىز ايىن­دا ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرىن جاساقتاۋعا ارنايى ىرىكتەۋ ءتۋر­نيرىن وتكىزىپ, كوشپەلىلەر ويىن­دارىنا قاتىساتىن ۇزدىكتەردى انىق­تادىق. اتاپ ايتقاندا, شىمكەنتتىك راحات قامباروۆ پەن باقىت ءتولتاي جانە باتىس­قازاقستاندىق بەكنۇر سەرىكوۆكە سەنىم ارتامىز. ۇلتتىق ات سپورتى تۇرلەرى – كوكپار, كوكبورى, اۋدارىسپاق, جامبى اتۋ, تەڭگە ىلۋگە قوسىلاتىن ارعىماقتاردىڭ دا بابىن ءجىتى قاداعالايمىز. ۆەتەرينار دارىگەرلەر دە ارعىماق­تاردىڭ دەنساۋلىعىن ءجىتى با­قى­لاۋدا, اتبەگىلەر جۇيرىكتىڭ سىنىن باعامداپ وتىر. جەرگىلىكتى جەردىڭ شوبىنە, سۋىنا ۇيرەنىسۋى دە جەڭىل سوقپايدى. بۇعان دەيىنگى وقۋ-جاتتىعۋدى الماتى وب­لى­سىندا وتكىزگەن قۇراما مۇشە­لەرىنىڭ بىردەن سالقىنعا كەلۋى دە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. سون­دىقتان دا ات ۇستىندەگى سايىس­قا قاتىساتىن سپورتشىلار دا ەرتە قامدانىپ, ەلورداعا كەلدى. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارىنىڭ ەلىمىزدە ءوتۋى – زور ماقتانىش. وسىناۋ ايتۋلى دودادا «نە بەل, نە بەلبەۋ كەتەر» دەپ ايانىپ قالماۋعا ۇمتىلامىز», دەدى مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشى.

تەڭگە ىلۋدەن سپورتشىلار «بەس بەلەس», «قوس قۇلاش» جانە «جەتى قۇت» تۇرلەرى بويىنشا سىنعا تۇسەدى. «بەس بەلەسكە» قاتىسۋشىلار 35 سەكۋند ىشىندە بارلىق تەڭگەنى ءىلىپ الىپ لاقتىرۋعا ءتيىس. ءار قاتىسۋشىعا ەكى مۇمكىندىك بە­رىلەدى, سول كەزەڭدە اتتىڭ شابىسى مەن سپورتشىنىڭ ەپتىلىگى ەسەپت­ەلەدى. فينالدىق سايىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ جارتىسى وتەدى. ول كەزدە تۇيىنشەك سانى بەسەۋ ەمەس, جەتەۋگە جەتەدى. ىرىكتەۋدە قاتىسۋشىلار 5 تۇيىنشەكتى 75 مەتر قاشىقتىقتى شاۋىپ ءوتىپ ىلسە, فينالدا 7 تۇيىنشەكتى 65 مەتر ارالىقتا ەڭكەيىپ ىلۋگە ءتيىس. «قوس قۇلاشتىڭ» دا ءتارتىبى مەن ەرەجەسى كۇردەلى. مۇندا استىڭداعى اتىڭنىڭ جۋاستىعى ءھام جۇيرىكتىگى سىنالادى. اتتىڭ قوس قاپتالىنا الما-كەزەك ەڭ­كەيىپ تەڭگەنى ىلۋگە ەپتىلىك كەرەك. ەكى مۇمكىندىگىن پايدالانعان قاتىسۋشىنىڭ جالپى كورسەتكىشى ەسەپتەلەدى. «جەتى قۇت» سىناعىندا دا شاباندوزدار ەكى مۇمكىندىكتە باعىن سىنايدى. بۇل سىننىڭ ىرىكتەۋىندە شاباندوزدان 35 سەكۋند ىشىندە 5 تۇيىنشەكتى ىلسە, فينالدا 7 تۇيىنشەكتى ءىلۋى كەرەك.

سپورتشى اتتان جىعىلسا نەمەسە ات جارىس جولىنان شىعىپ كەتسە, سپورتشىعا قايتادان شاۋى­پ ءوتۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. اتى شى­­­عانداپ كەتكەن سپورتشى ارنايى بەلگىلەنگەن ورىنعا ورا­لۋعا مىن­دەتتى. قاتىسۋشىلارعا تورە­شىلەرمەن داۋلاسۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. داۋلاسقان جاع­داي­دا سپورتشى ەسكەرتۋ الادى, ەگەر تورە­شىنى بالاعاتتاسا, دورە­كىلىك تانىتسا, جارىستان شەت­تەتىلەدى.

تەڭگە ىلۋشىلەر اراسىندا ءۇش بىردەي ستيلدە وزىق شىققان ساڭلاقتار بىرەن-ساران عانا. سونىڭ ءبىرى – راحات قامباروۆ. تەڭگە ىلۋدەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى نۇرجان ابىلقاسىموۆ ءدۇبىرلى دودادا راحاتتان وزگە شاكىرتتەرى توپ جارۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. بىلىك­تى مامان قىرعىزستان مەن وزبەكستاننان كەلەتىن تەڭگە ىلۋ­شىلەردىڭ ءابجىل ەكەنىن, التىن الۋدان ولاردىڭ دا ءۇمىتى زور دەيدى.