حالال ونىمدەرگە تالاپ كۇشتى

بۇگىندەرى حالال ونىم­دەر­گە دەگەن سۇرانىس الەم­نىڭ مۇسىلمان ەمەس تۇر­عىندارى اراسىندا دا ارتا تۇس­كەنىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى قازىر دۇكەن سورە­لە­­رىندە قۇرامىندا شوشقا ەتى, جانۋارلاردىڭ قانى مەن گمو بار ونىمدەر قاپتاپ كەتكەن. جالپى, حالال بەلگىسى بار ونىمدەردە كانتسەروگەندى, ءتۇرلى زياندى كونسەرۆانتتار مەن تاعامدىق قوسپالارعا تىيىم سا­لىنعان. كۇندەلىكتى ومىردە پايدالاناتىن تاعامدارى مەن تۇتىناتىن زاتتارىنا ءجىتى كوڭىل بولەتىن ساتىپ الۋشىلار ساپا­نىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋىن تالاپ ەتەدى. سوندىقتان حالال بەلگىسى ساپا مەن قاۋىپسىزدىكتىڭ سينونيمىنە اينالعان دەۋگە بولادى.

دۇنيەجۇزىندە حالال ازىق-ت ۇلىك نارىعى بۇگىندە 1,5 ملرد دوللاردان 2,2 ملرد دول­لارعا دەيىن باعالانادى. ساراپ­شى­لار­دىڭ زەرتتەۋى بويىنشا, بۇل كورسەتكىش 2028 جىلى 4,1 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايادى دەپ كۇتىلەدى. سونىمەن قاتار الەم­دە­گى مۇسىلمان حالقىنىڭ ءوسۋ فاكتورىنا سايكەس, 2025 جىلعا قاراي اتالعان ءونىمنىڭ ۇلەسى وندىرىلەتىن بارلىق ءونىمنىڭ كەم دەگەندە 20%-ىن قۇراۋى مۇمكىن.

ەلىمىزدە وسى ءونىم ءتۇرىن وندىرەتىن 4 مىڭنان استام كاسىپورىن بار. ادام ازعاسىنا قاۋىپسىز, تەكسەرىستەن وتكەن, سەرتيفيكاتى بار ونىمگە دەگەن سۇرا­­نىستىڭ ارتۋى وتاندىق حالال ونىمدەردىڭ ەكسپورتتىق مۇم­كىندىگىن ۇلعايتىپ وتىر. بىزدە بۇل ءونىمدى دامىتۋعا مەم­لە­كەتتىك دەڭگەيدە 18 ۇلتتىق ستاندارت, تمد ەلدەرى ءۇشىن مەملەكەتارالىق ستاندارتتىڭ 11 جوباسى ازىرلەنگەن. وندا مال سويۋ, وپا-دالاپ, تۋريزم, قىزمەت كورسەتۋ, سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى ورگانداردىڭ جۇمىستارىنا بايلانىستى تالاپتاردى قامتىعان. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جا­نىنداعى «حالال دامۋ» ورتا­لىعى, «قازستاندارت» رەسپۋب­ليكالىق كاسىپورنى, «قازاق­ستان حالال يندۋسترياسى» قاۋىم­داس­تىعى مەن «Halal Quality Center» جشس حالال سەرتي­فيكاتىن بەرۋمەن اينالىسادى. بىلتىر ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىقتا حالال ەت جانە ەت ونىمدەرى 83 ملن دوللارعا, ال جان­ۋارلار مەن وسىمدىكتەردەن الىناتىن دايىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى 2,7 ملرد دوللار شاماسىندا ەكسپورتقا شىعارىلعان. بۇل كورسەتكىش بيىل 122 ملن دوللارعا نەمەسە شامامەن 5 پايىزعا وسكەن. تەح­نيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە قارا­عاندا, ەلىمىزدىڭ تاماق ونىم­دەرىنە بىرىڭعاي تەحنيكالىق رەگلامەنت بويىنشا 100-دەن استام اككرەديتتەلگەن زەرتحانا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 37-ءسى كومپونەنتتەردىڭ, سونىڭ ىشىندە شوشقا ەتىنىڭ دنق-سىن انىقتايدى. سەرتيفيكاتتاۋ ەرىكتى نەگىزدە جۇرگىزىلەتىنىنە قاراماستان, اتالعان ۇيىمدار سوڭعى 10 جىل ىشىندە شۇجىق, ۇن, كونديتەرلىك ءونىم, سۋسىن, جارتىلاي فابريكات, ءسۇت جانە بال وندىرەتىن وتاندىق كاسىپ­ورىن­دارعا 1 300-دەن استام سەرتيفيكات بەرگەن. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, بۇگىندە ەت ونىم­دە­رىنىڭ 70-75%-ى جانە تاۋارلار مەن قىزمەتتەر نەگىزگى نارى­عىنىڭ 65%-ى وزدەرىن حالال رە­تىندە كورسەتەدى.

ءبىزدىڭ حالال ونىمدەر ەۋرو­وداق, اقش پەن قىتاي ەلدە­رى اراسىندا جوعارى سۇرا­نىس­قا يە. سونىمەن بىرگە تۇركيا, يران, رەسەي, ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋ بەلسەندى جالعاسىپ كەلەدى. الايدا تۇتى­نۋ­شىلار اراسىندا حالال ونىمى­نە كۇمانمەن قاراۋشىلار دا جەتكىلىكتى. سەرتي­فيكاتتى وڭدى-سولدى تاراتۋشى كوم­پا­نيا­­لاردىڭ دا, حالال بەلگىسىن وزدى­گىنەن ونىمدەرگە جابىستىرا بەرەتىن وندىرۋشىلەردىڭ دە بار ەكەنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ رەسمي مالى­مە­­تىن­شە, 2015 جىلدان 2022 جىل ارالىعىندا ىرىكتەلگەن
1 406 ءونىمنىڭ 3-4%-ىنان شوشقا ەتىنىڭ كومپونەنتتەرى تابىلعان. سوندىقتان ساراپشىلار جالعان حالال زاتتارعا ۇرىنىپ قالماۋ ءۇشىن ونىمگە مۇقيات ءمان بەرۋگە, تەك حالال ونىمدەرىن ساتاتىن مامان­داندىرىلعان دۇكەندەرگە بارۋعا كەڭەس بەرەدى.