ۇلتتىق قۇراما جاساقتالدى
21 سپورت تۇرىنەن وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا زياتكەرلىك سايىستان سىنعا تۇسەتىن ۇزدىكتەردىڭ ازىرلىگى قارقىندى ءوتىپ جاتىر. توعىزقۇمالاق, تۇرىكتىڭ ۇلتتىق ويىنى مانگالا, باتىس افريكانىڭ زياتكەرلىك دوداسى سانالاتىن وۆاريدەن دە ۇزدىكتەرىمىز جۇلدەگە تالاسادى.
بيىلعى قاڭتاردا پاۆلودار قالاسىندا, اقپان ايىندا الماتىدا, ناۋرىز ايىندا قىزىلوردا قالاسىندا ۇلتتىق قۇراما قاتارىنا ىرىكتەۋ سايىستارى ءوتتى. بىرىنشىلىكتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردەن قۇراما مۇشەلەرى جاساقتالدى. قۇراما ويىنشىلارى ەكى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىسىپ, زياتكەرلىك ويىندارىنان (توعىزقۇمالاق, مانگالا, وۆاري) دۇنيەجۇزىلىك دوداعا ازىرلىكتى پىسىقتاپ جاتىر. توعىزقۇمالاق سايىسىندا حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرلەرى بەكسۇلتان بوستاندىقوۆ, ءمولدىر سەرىكقىزى, اڭساعان قوجاناسىپ جانە سپورت شەبەرى ەرسۇلتان اۋەلباي سىنعا تۇسەدى. زياتكەرلىك ويىننان قىرعىزستان, موڭعوليا, چەحيا, كولۋمبيا ەلىنىڭ وكىلدەرى وتە تەگەۋرىندى. ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرى كوشپەلىلەر ويىندارىنا دايىندىقتىڭ سوڭعى كەزەڭىن 27 تامىز بەن 8 قىركۇيەك ارالىعىندا استانا قالاسىندا وتكىزبەك. توعىزقۇمالاق, مانگالا, وۆاري ويىندارى بويىنشا قارسىلاستاردىڭ ويناۋ ستيلدەرىن تالداپ, ناقتى جوسپار ءتۇزىلدى. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا توعىزقۇمالاق سايىسىنان 50 ەلدەن ۇزدىكتەر قاتىسپاق.
مانگالادان مەرەيىمىز ۇستەم بولا ما؟
تۇرىكتىڭ زياتكەرلىك ويىنى مانگالادان دايىندىقتى نىعايتىپ, تاجىريبە الماسۋ باعىتىندا وزگە ەلدەردىڭ قۇراما كوماندالارىمەن بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزدى. بيىلعى 25-26 اقپان كۇندەرى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۇراجايدا مانگالادان العاش رەت ەرلەر جانە ايەلدەر اراسىنداعى قازاقستان چەمپيوناتى ۇيىمداستىرىلدى. وسى بىرىنشىلىكتىڭ ناتيجەسىندە جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردەن ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرى جاساقتالدى. ۇزدىكتەر ءساۋىر ايىنىڭ 15-28 ارالىعىندا تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا وسى ەلدىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسىمەن بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزىپ, توعىزقۇمالاق جانە مانگالادان شەبەرلىگىن سىنادى. سپورتشىلار وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا تۇركيا قۇراما كومانداسىنىڭ بەلدى سپورتشىلارىمەن تاجىريبە الماسىپ, ءوز مۇمكىندىكتەرىن شىڭداپ قايتتى. ءتىپتى تۇركيانىڭ مانگالا فەدەراتسياسى ۇيىمداستىرعان سايىسقا قاتىسىپ, وي ۇشقىرلىعىن باعامداپ تا كوردى.
ماۋسىمنىڭ 6-17 ارالىعىندا بۋرابايدا وتكىزگەن كەزەكتى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى اياسىندا مانگالادان ىرىكتەۋ جارىسى ۇيىمداستىرىلدى. مانگالادان حالىقارالىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازى, توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى ازامات قايداروۆ (اقتوبە وبلىسى), مانگالادان الەم چەمپيونى, حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى بيعالي زىكىرياەۆ (استانا قالاسى), مانگالادان حالىقارالىق تۋرنيرلەردىڭ جەڭىمپازى, توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى قۇندىز ەسىركەپ (استانا قالاسى), مانگالادان قازاقستان چەمپيونى, توعىزقۇمالاقتان سپورت شەبەرى ايكەرىم قۋانىشبەكوۆا (شىمكەنت قالاسى) دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا باعىن سىنايدى.
مانگالادان حالىقارالىق جارىستار قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, رۋمىنيا, رەسەي, تۇركيا, چەحيا سىندى ەلدەردە تۇراقتى وتكىزىلىپ ءجۇر. زياتكەرلىك ويىن دوداسىنان ۇزدىكتەرىمىز ۇنەمى ولجالى ورالادى. چەحيانىڭ پاردۋبيتسە قالاسىندا جىل سايىن وتەتىن زياتكەرلىك ويىندار فەستيۆالىندە جەڭىمپاز بولىپ ءجۇر. وسى وي-ورە الامانىندا ءار جىلدارى م.شوتاەۆ, ب.زىكىرياەۆ, گ.بازاراليەۆا, ا.حايداروۆ سىندى ۇزدىكتەر جەڭىسكە جەتتى. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنان دا قورجىنىمىز بوس قايتقان ەمەس. 2018 جىلى قىرعىزستاندا وتكەن ءدۇبىرلى دودادا جەرلەستەرىمىز اسىلحان كوجاناسىپ, ماقسات شوتاەۆ, اڭساعان قوجاناسىپ, گۇلنارا بازاراليەۆا باستاعان ساڭلاقتار ەكى كۇمىس, ەكى قولا مەدال يەلەندى. 2019 جىلى تۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ب.زىكىرياەۆ كلاسسيكادان, م.شوتاەۆ راپيدتەن توپ جارسا, ە.اۋەلباي راپيدتەن كۇمىس, ا.حايداروۆ قولا جۇلدە ەنشىلەدى. ايەلدەر اراسىندا گ.بازاراليەۆاعا الەمدىك دودانىڭ كۇمىس مەدالى بۇيىرسا, ب.حادىلبەك قولا جۇلدەگەر اتاندى. ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرى مانگالا ويىنىنان قىرعىزستان, تۇركيا, چەحيا جانە رەسەيدەن كەلەتىن ويىنشىلار تەگەۋرىندى ەكەنىن ايتادى.
توعىزقۇمالاق ۇپايىمىزدى تۇگەندەۋگە ءتيىس
ەتنوسپورت سايىسىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنگەن باتىس افريكا ەلدەرىنىڭ ويىنى وۆاريدەن جۇلدەگە تالاسا الامىز با دەگەن ساۋالدى توعىزقۇمالاقتان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى اينۇر جاقاپباەۆاعا قويدىق.
«بيىلعى 5-6 ناۋرىز كۇندەرى قىزىلوردا قالاسىندا وۆاريدەن تۇڭعىش رەت ەرلەر جانە ايەلدەر اراسىندا قازاقستان چەمپيوناتى ءوتتى. ەل بىرىنشىلىگىنە ءار وڭىردەن ۇزدىكتەر قاتىسىپ, جەڭىسكە جەتكەن ساڭلاقتار دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا جولداما الدى. توعىزقۇمالاقتان ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى سەرىك اقتاەۆ, حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى ەرنۇر مەرەشەۆ, توعىزقۇمالاقتان ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى اسەل داليەۆا, توعىزقۇمالاقتان حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى اڭساعان قوجاناسىپ وۆاريدەن تارتىسقا تۇسەدى. باتىس افريكانىڭ وۆاري ويىنى بىزدە ءالى قارقىندى دامي قويعان جوق. سوعان قاراماستان ساڭلاقتارىمىز حالىقارالىق جارىستاردان تولايىم تابىسپەن ورالىپ ءجۇر. العاش 2006 جىلى م.شوتاەۆ لوندونداعى زياتكەرلىك ويىندار وليمپياداسىندا قولا مەدال السا, كانن فەستيۆالىندە ا.سەيتجانوۆ, س.اقتاەۆ, پاردۋبيتسە مەن پراگادا م.شوتاەۆ, س.اقتاەۆ, ە.مەرەشەۆ, ءا.داليەۆا جانە باسقا سپورتشىلار جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. قازاقستان قۇراماسىنىڭ مۇشەلەرى 2018 جىلى 2-8 قىركۇيەك ارالىعىندا قىرعىزستاندا وتكەن ءIIى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا جارقىن تابىسقا قول جەتكىزدى. وۆاري ۇلتتىق قۇرامنىڭ ۇزدىكتەرى سەرىك اقتاەۆ, ەرنۇر مەرەشەۆ, ايەلدەر اراسىندا اسەل داليەۆا, ديانا كەنينا التىن مەدال يەلەندى. ايەلدەر قۇراماسى كوماندالىق تارتىستا دا ەتنوسپورت الامانىنىڭ چەمپيونى اتاندى. وۆاري ويىنىنان باستى قارسىلاستارىمىز افريكا ەلدەرى, انتيگۋا مەن باربۋدا, قىرعىزستان ەلدەرىنەن كەلەدى. ءوز ەلىمىزدە وتەتىن ايتۋلى دودادا توپ جارۋعا بارىمىزدى سالامىز», دەدى ا.جاقاپباەۆا.
دۇنيەجۇزىلىك توعىزقۇمالاق فەدەراتسياسىنىڭ جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى, وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن زياتكەرلىك ويىنمەن شۇعىلدانۋشىلار سانى 210 مىڭ ادامنان استى. توعىزقۇمالاق لوندون (2006), پاردۋبيتسە (2007), كانن (2009) دۇنيەجۇزىلىك زياتكەرلىك فەستيۆالدار مەن وليمپيادالاردىڭ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى. ۇلتتىق ويىننان حالىقارالىق جارىستار انتيگۋا مەن باربۋدا, گەرمانيا, قازاقستان, قىرعىزستان, موڭعوليا, وزبەكستان, رەسەي, تۇركيا, ۇلىبريتانيا, چەحيا, شۆەيتساريا ەلدەرىندە تۇراقتى ۇيىمداستىرىلادى.
2009 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىنەن باستاپ توعىزقۇمالاق الەمدىك www.iggamecenter.com سايتىندا زياتكەرلىك ويىن رەتىندە تىركەلىپ, ونلاين جۇيەدە وينايتىن باعدارلاماسى جاسالىندى, قازىر سايتتاعى ويىندار رەيتينگىندە كوش باستاپ تۇر.
2020 جىلدىڭ 17 جەلتوقسانىندا وتكەن يۋنەسكو-نىڭ سەسسياسىندا توعىزقۇمالاق ويىنى ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە قوسىلدى.
توعىزقۇمالاقتىڭ دامۋىنا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ زور قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. اتىراۋ وبلىسىنداعى ساپارىندا: «جالپى, كوپ شىعىندى تالاپ ەتپەيتىن سپورت تۇرلەرىن دامىتقان ءجون. مىسالى, شاحمات, ۇستەل تەننيسى, توعىزقۇمالاق, ساداق اتۋ, قازاق كۇرەسى. بۇل قادام, ەڭ الدىمەن, بالالارىمىزدى تەرىس ادەتتەن الىستاتادى جانە سپورت زالدارىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اكىمدىككە وسى شارۋالاردى پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن», دەگەن قولداۋ ءسوزى توعىزقۇمالاقتىڭ وركەندەۋىنە سەرپىن بەردى.
فەدەراتسيا وبلىستارداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, ويىن جانە جارىس زالدارىن اشۋ, تاقتا مەن شاحمات ساعاتتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جانە قولدانۋ, ادىستەمەلىك-قۇرالدار مەن كىتاپتار شىعارۋدى قولعا العان. حالىقارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋ ءۇشىن ءاليحان بايمەنوۆ باسقاراتىن دۇنيەجۇزىلىك توعىزقۇمالاق فەدەراتسياسى شەتەلدەگى توعىزقۇمالاق جاناشىرلارىن قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ازيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا توعىزقۇمالاقتى ەنگىزۋ (2027 جىلدان باستاپ ءتورت جىلدا ءبىر مارتە وتەدى), قۇرلىقتىق چەمپيوناتتاردى جۇيەلى وتكىزۋ, حالىقارالىق كودەكستى جەتىلدىرۋ, جاتتىقتىرۋشىلار مەن تورەشىلەرگە ارنالعان حالىقارالىق سەمينارلار ۇيىمداستىرۋدى قولعا الماق.
زياتكەرلىك سايىستىڭ بۇقارالىق سيپاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن فەدەراتسيا تاراپىنان جان-جاقتى اۋقىمدى جۇمىس جاسالىپ وتىر. توعىزقۇمالاقتى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋدىڭ العىشارتى رەتىندە استانا قالاسىندا جانە باتىس قازاقستان وبلىسىندا «التىن ۇرپاق» جوباسى قولعا الىنىپ, 20 تاڭداۋلى مەكتەپتە ساباق رەتىندە ەنگىزىلدى. 3-4-سىنىپتارعا ارنالعان وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال جارىققا شىقتى. 9 قىركۇيەكتى توعىزقۇمالاق كۇنى دەپ مەرەكەلەۋ ماقساتىندا بىلتىر الماتىدا قالا اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا زياتكەرلىك ويىن ءوتتى. ويىنعا ءبىر مەزگىلدە 2 028 وقۋشى قاتىسىپ, گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەندى. بۇل دا – ۇلتتىق ويىننىڭ تانىمالدىلىعىن ارتتىراتىن ءىس-شارا. فەدەراتسيا وكىلدەرى بيىل دا 9 قىركۇيەكتە ءبىر مەزەتتە 100 مىڭ ادامنىڭ توعىزقۇمالاق ويناۋىن ۇيىمداستىرماق.
وبلىستاردا جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا رەسپۋبليكالىق جارىس, مەكتەپارالىق وليمپيادا, ستۋدەنتتەردىڭ ۋنيۆەرسياداسى ءوتىپ, توعىزقۇمالاقتىڭ بۇقارالىق سيپات الۋىنا سەرپىن بەرمەك. سالالىق جانە كاسىپتىك مەكەمەلەردىڭ ءتۇرلى ماماندىق وكىلدەرى اراسىندا جارىستار ۇيىمداستىرىلىپ, ولاردىڭ دا توعىزقۇمالاققا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا كۇش سالىنىپ جاتىر.
ەگدە تارتقان جانداردىڭ ۇلتتىق ويىنمەن شۇعىلدانۋى دا – فەدەراتسيانىڭ باستى نازارىندا. ماسەلەن, استانا قالاسىندا «بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعىندا» زەينەت جاسىنداعى 500-گە جۋىق ارداگەر ءتۇرلى اۋداندارداعى ورتالىق عيماراتتارىندا توعىزقۇمالاقپەن تۇراقتى شۇعىلدانادى.
توعىزقۇمالاق جەكە تۇلعانىڭ اقىل-ويىن شىڭداپ, مي قىزمەتىن جەتىلدىرەتىن, قازاق حالقىنىڭ زياتكەرلىك ويىنى, ماقتان تۇتار برەند ەكەنى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر الامانىندا تاعى ءبىر پاش ەتىلمەك.
