فوتو: gov.kz
ەكولوگيالىق ساۋات مەكتەپ, ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءتالىم-تاربيەدەن باستالادى. مۇندا ەكولوگيالىق جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا شاقىراتىن تاقىرىپتاردى وقۋ جوسپارىنا بىرىكتىرۋ ماسەلەسى بار. بۇقارالىق ءىس-شارا, دارىستەر مەن سەمينارلار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, الەۋمەتتىك جەلىلەر, مادەني ءىس-شارالار ارقىلى حابار تاراتۋعا كەدەرگى جوق. قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ ماڭىزىن جانە ادام مەن تابيعات اراسىنداعى بايلانىستى كورسەتەتىن فيلم تۇسىرۋگە, كىتاپ جازۋعا, كورمە جانە باسقا دا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋعا بولادى. بۇل تاقىرىپ توڭىرەگىندە «ECO Network» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ەۆگەني مۋحامەدجانوۆ پىكىر ءبىلدىردى.
«كەز كەلگەن ەكولوگيالىق باستاما, ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ ۇسىنىسىنا, مەملەكەت قۇراتىن ەرەجەلەرگە جانە بارلىق قاتىسۋشى ورىندايتىن رەگلامەنتتەرگە نەگىزدەلگەن. ياعني حالىقتىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتى مەن ساۋاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر اكتسيانى ەكولوگيالىق دەپ اتاپ, ونى جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە جاريالاۋ جەتكىلىكسىز. بۇگىندە بىزگە جەتىسپەيتىن ءبىرىنشى نارسە – ماڭىزدىسىن العا شىعارۋ. مىسالى, ادامداردىڭ 99%-ى ەلدە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ بار ەكەنىن بىلمەيدى. ەكىنشىدەن, ينفراقۇرىلىمنىڭ ساۋاتتى ۇيىمداستىرىلۋى دا وتە ماڭىزدى. مىنە, سوندىقتان ەكولوگيا كودەكسىندە ايتىلعان قالدىقتاردى باسقارۋ ساتىسىن قۇرعان دۇرىس. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ءبىرىنشى مىندەت – قوقىستىڭ ۇيىلۋىنە مەيلىنشە جول بەرمەۋ. ونسىز باسقا جۇمىستىڭ ءمانى جوق. ياعني مادەنيەتتىڭ ءمانى – ادامدى قوقىس شاشۋدان تىيۋ», دەيدى ە.مۋحامەدجانوۆ.
ارينە, بۇل رەتتە ەكولوگيالىق ۇيىمداردىڭ, ۆولونتەرلىك توپتاردىڭ جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان باسقا دا باستاماشىل توپتاردىڭ قىزمەتىن قولداۋ جانە دامىتۋ جايى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ جوبالارىن قولداۋ ءۇشىن قورلاردى تارتىپ, گرانتتار تاعايىنداۋعا دا بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى نىعايتۋدى جانە ونى قاتاڭ ساقتاۋدى ىنتالاندىرادى. وعان جاڭا ەكولوگيالىق زاڭدار مەن نورماتيۆتەردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ, سونداي-اق لاستاۋشىلاردى جازالاۋ ءىس-شارالارىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى دە كىرەدى.
جوعارىدا سيپاتتاعان باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان «جاسىل قازاقستان» ۇلتتىق جوباسىن ازىرلەدى. جوبانىڭ ماقسات-مۇراتى – حالىق ءۇشىن قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ جانە ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ. ونىڭ ىشىندە اۋا ساپاسىن جاقسارتۋ, ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارىمەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋ, سۋدى ءتيىمدى جانە ۇقىپتى پايدالانۋ, بالقاش كولى مەن سولتۇستىك ارال تەڭىزىنىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋ, جانۋارلار مەن يحتيوفاۋنانىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جانە قۇرىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن تۇرلەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ ارقىلى بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ سىندى ۇلكەن مىندەت قويىلدى. سونداي-اق ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى قۇرۋ, جاسىل جەلەكتەر الاڭىن ۇلعايتۋ, تۇرعىنداردى تابيعات پەن جانۋارلار الەمىنە ۇقىپتى قاراۋعا شاقىرۋ, ەكولوگيالىق سانانى جاڭعىرتۋ جاعى دا جوسپارعا ەنگەن.
«جاسىل قازاقستان» باعدارلاماسىنان بولەك, رەسپۋبليكادا تۇراقتى نەگىزدە تازا ەنەرگيا سالاسىنداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولداۋعا باعىتتالعان كونكۋرستار مەن ءتۇرلى باعدارلاما وتكىزىلەدى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە «حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعى» كەاق ىسكە اسىرىپ جاتقان «Global Cleantech Innovation Programme» (GCIP) باعدارلاماسىن ايتۋعا بولادى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن باعىتىنا تالىمگەرلىك ارقىلى «جاسىل» ستارتاپتاردى قولداۋ, قاتىسۋشىلارعا ءوز يدەيالارىن كوممەرتسيالىق تابىستى ونىمگە اينالدىرۋعا كومەكتەسۋ, قاتىسۋشىلاردىڭ تازا تەحنولوگيالار مەن تۇراقتى بيزنەس سالاسىنداعى بىلىكتىلىگىن, قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءبىلىم باعدارلامالارى مەن ترەنينگتەر وتكىزۋ كىرەدى.
جوعارىدا نازارعا العان جانە وزگە دە ەكولوگيالىق باعدارلامالار مەن باستامالار حالىقتىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ءسوزسىز وڭ اسەر ەتەدى. ەسكەرەتىن جايت, كەز كەلگەن ەكولوگيالىق باستامالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار, قوعامدىق ۇيىمدار, بيزنەس سەكتور جانە ازاماتتىق قوعام كۇش بىرىكتىرگەنى ابزال. سوندا عانا العا قويعان ءىرى جوبا-جوسپارلار ۇيلەسەدى.
سەرىك ابۋدوۆ,
حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار ورتالىعىنىڭ مامانى
