كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ كەلەشەگى

ەسەپتە بەرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2022 جىلى جاھاندىق ەكسپورتتا كرەاتيۆتى قىزمەتتەر $1,4 ترلن-دى, ال كرەاتيۆتى تاۋارلار $713 ملرد قارجىنى قۇرادى. بۇل 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا كرەاتيۆتى قىزمەتتەر ەكسپورتى 29%-عا, كرەاتيۆتى تاۋارلار ەكسپورتى 19%-عا وسكەنىن كور­سە­تەدى. دامۋشى ەلدەر نەگى­زى­نەن كرەاتيۆتى تاۋارلاردى ەكسپورتتايدى, ال دامىعان ەلدەر كرەاتيۆتى قىزمەتتەر ەكسپورتىنا ۇستەمدىك بەرەدى. الايدا دامۋشى ەلدەردىڭ ۇلەسى 2010 جىلداعى 10-نان 2022 جىلى 20 پايىزعا دەيىن ارتقانىن اتاپ وتكەن ءجون.

زەرتتەۋدە كەلتىرگەن دەرەكتەرگە نازار سالساق, ءونىم توپتارى بويىنشا 2022 جىلى ەڭ كوپ ەكسپورتتالعان كرەا­تيۆ­تى قىزمەتتەر قاتارىنا – باع­دارلامالىق قىزمەتتەر (41,3%), عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىري­بە­لىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار (30,7%), ودان كەيىنگى ورىندا جارناما, ماركەتينگتىك زەرتتەۋ­لەر, ارحيتەكتۋرا (15,5%), اۋديوۆيزۋالدى قىزمەتتەر (7,9%), اق­پاراتتىق قىزمەتتەر (4%), ما­دەني, رەكرەاتسيالىق جانە مۇرا قىزمەتتەرى (0,6%) جاتادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ قارقىندى دامۋى كرەاتيۆتى يندۋستريالار­دى تۇرلەندىرىپ كەلەدى. مى­سالى, 2023 جىلى ستريمينگتىك قىز­مەت­تەردىڭ ۇلەسى 10,4%-عا ءوسىپ, ەندى جاھاندىق مۋزىكا نارىعى كىرىستەرىنىڭ ەكىدەن ءۇش بولىگىنەن (67,3%) استامىن قۇرايدى.

سونىمەن قاتار جي كونتەنت جاساۋ, تاراتۋ جانە تۇتىنۋ جولدارىن جەڭىلدەتتى. جي ستسەناري, فيلم, مۋزىكا, سۋرەت, انيماتسيا جانە ۆيرتۋالدى شىندىققا بايلانىستى كونتەنت قۇراستىرىپ, پوست-پروداكشن جۇمىس ۇدەرىسىن جەتىلدىرىپ, پايدالانۋشى دەرەك­تەرىن تالدايدى.

جي جاڭالىق رەداكتسيالارىندا كەڭىنەن قولدانىلادى: جاڭالىقتار كومانداسىنىڭ 41%-ى – يلليۋستراتسيالار جاساۋ, 39%-ى – الەۋمەتتىك مەديا كونتەنتى جانە 38%-ى ماقالالار ماقساتىندا پاي­دالانادى. تسيفرلاندىرۋ مەن جي تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ مۇم­كىن­دىكتەرىن كەڭەيتسە دە, ولار جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋى, ساپانى باقىلاۋ, قۇپيالىق, اۆتورلىق قۇقىق جانە نارىقتىڭ مونوپوليزاتسياسى ماسەلەلەرىن دە تۋدىرىپ وتىر.

مامانداردىڭ شەشىم شى­عارۋ­­شىلارعا تەحنولوگيالىق دامۋ­­لاردى قاداعالاپ, دامۋ مۇم­­­­كىندىكتەرىن پايدالانۋ, تاۋە­كەل­دەر­دى ازايتۋ ءۇشىن ساياسي جانە نور­ماتيۆتىك نەگىز­دەردى جاڭارتۋ قاجەت­تىگىن, تەحنولوگيالىق دامۋدى نىعايتۋ ماق­ساتىندا حالىق­ارالىق ىنتى­­ماقتاستىقتى كۇ­شەي­­تۋگە باسىمدىق بەرۋدىڭ ما­ڭىز­­دى­لى­عىن اتاپ وتەدى.

ءوسىپ كەلە جاتقان نارىقتىق كونتسەنتراتسيا يننوۆاتسيالارعا قاۋىپ توندىرەدى. اقش-تاعى بەس ءىرى باسپاگەر كىتاپ نارىعىنىڭ شامامەن 80%-ىن قۇرايدى. ال التى كينوستۋديا كەيىنگى جىلداعى كاسسالىق بيلەتتەردىڭ شامامەن 90%-ىن قامتاماسىز ەتكەن. 2021 جىلى ءۇش كومپانيا جاھاندىق مۋزىكالىق ستريمينگتىك جازىلىم نارىعىنىڭ 59%-ىن يەمدەندى.

2023 جىلى جاھاندىق جارناما تابىسى $806 ملرد-قا جەتەدى دەپ بولجانعان. بۇل ەلەكتروندىق كوممەرتسيا مەن تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. تسيفر­لىق جارناما الەمدىك شىعىن­دار­دىڭ 57,7%-ىن قۇراپ, 2026 جىلعا قاراي 60%-دان اسادى دەپ كۇتىلەدى. سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا بەينەويىندارداعى جارناما دا قارقىندى ءوسىپ جاتىر. ونىڭ 2022 جىلعى $70 ملرد-تان 2027 جىلعا قاراي $137 ملرد-قا دەيىن ءوسۋى بولجانادى.

بۇگىنگى تاڭدا ساۋلەت جانە ينتەرەر ديزاينى نارىعى ءارتۇرلى باعىتتا وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قا­تىس­تى جوبالار رەكوردتىق وسىمگە يە بولسا, كورپوراتيۆتىك كەڭ­­سەگە قاتىستى جۇمىستار ازايدى. 2022 جىلى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 100 ينتەرەر ديزاينى كوم­پانيالارىنىڭ كىرىسى $4,55 ملرد-تان $4,97 ملرد-قا دەيىن ءوستى. دامۋشى ەلدەردەگى ساۋلەت كومپانيالارى ەڭ ۇزدىك ساۋ­لەت فيرمالارىنىڭ قاتارىنا كوبىرەك كىرە باستادى.

2020 جىلعى پاندەميا جاع­دايىنداعى قۇلدىراۋدان كەيىن كينو جانە تەلەديدار يندۋستريا­سى قالپىنا كەلدى. تاپسىرىس بە­رۋ بويىنشا بەينە قىزمەتتەر ەداۋىر ءوسىپ, ال كينوتەاترلاردىڭ كاسسالىق تابىسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى جانە 2025 جىلعا قاراي پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيگە جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ەسەپتە ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعى, ونىڭ ىشىندە قىتاي, كاسسالىق ساتىلىمداردىڭ ءىرى نارىعىنا اينالعانى اتاپ وتىلەدى.

جاھاندىق باسپا يندۋستريا­سى ءوسىپ, TikTok جانە ستري­مينگ­تىك قىزمەتتەر سياقتى تسيفر­لىق پلاتفورمالاردىڭ ار­قا­سىندا كىتاپ ساتىلىمى ارتتى. مانگا ساتىلىمى تسيفرلىق پلات­فورمالاردا انيمەلەردىڭ قول­جەتىمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا, قارقىندى وسكەن. مانگا مەن K-pop اراسىنداعى سياقتى كروسس-يندۋستريالىق ىنتىماقتاستىق ءوزارا تيىمدىلىكتى كورسەتىپ وتىر.

زەرتتەۋدە بەرىلگەن دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, 2023 جىلى مۋزىكادان تۇسكەن تابىستار رەكوردتىق $28,6 ملرد-قا جەتىپ, نارىقتىڭ ۇشتەن ەكىسىنەن استامى (67,3%) ستريمينگتىك قىزمەتتەرگە تيەسىلى بولدى.

الەمدە كرەاتيۆتى ەكونوميكا مەملەكەت الەۋەتىن دامىتۋ­دىڭ جاڭا تىنىسىن اشاتىن باعىت­تاردىڭ ءبىرى رەتىندە قار­قىندى ءوسىپ كەلەدى. بۇل سالادا جاھاندىق ءىرى تەحنولوگيالىق كور­پوراتسيالاردان باستاپ, جاساندى ينتەللەكت باعىتىندا جاڭا برەندتەردى ءوندىرۋشى كومپانيالار بەلسەندى تۇردە ءوزارا باسەكەگە ءتۇسىپ وتىر. بۇۇ-نىڭ ساۋدا جانە دامۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسى ۇسىنعان بۇل ەسەپ شەشىم قابىلداۋشىلارعا, سالا ماماندارى مەن قىزىعۋشى ازاماتتارعا قوسىمشا كومەكشى قۇرال بولا الادى.

ماريا جىلقىشيەۆا,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى