ءىس-شاراعا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق جانە وڭىرارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جانىنداعى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر جانە رەفورمالار ورتالىعىنىڭ, «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى» حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ, «Kazenergy» قاۋىمداستىعىنىڭ, ورتالىق ازيانىڭ وڭىرلىك ەكولوگيالىق ورتالىعىنىڭ (واوەو), ورتالىق ازيانىڭ مەملەكەتارالىق ۇيلەستىرۋ سۋ كوميسسياسىنىڭ (مۇسك عزو), «اتامەكەن» ۇكپ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندا العاش بولىپ ءسوز العان پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ديرەكتورى ەركىن تۇقىموۆ ساراپتامالىق كەڭەس بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەردى تالقىلاۋ الاڭى عانا ەمەس, سونداي-اق بىرلەسكەن دامۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى ۇسىناتىن ورتاعا اينالۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءارى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى باسقوسۋدىڭ ماقسات-مىندەتىن ايقىندادى.
– قازاقستان مەن وزبەكستان پرەزيدەنتتەرى 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ساراپتامالىق كەڭەستە ەل باسشىلارىنا وداقتاستىق قاتىناستىڭ بولاشاعىن انىقتاۋعا كومەكتەسۋىمىز كەرەك. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ قارىم-قاتىناسى 5, 10, 50 جىلدان كەيىن قانداي بولادى؟ بۇدان تاراپتار ازاماتتارى نە ۇتادى؟ وداقتاستىق قاتىناستار دەگەنىمىز نە؟ ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ ينتەگراتسياسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ ماسەلەن, شەكارالىق باقىلاۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ ارقىلى ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, تاشكەنت – شىمكەنت, تاشكەنت – تاراز, تاشكەنت – الماتى, كەلەشەكتە تاشكەنت – استانا پويىز باعىتىن ىسكە قوسۋدى ويلاستىرۋ كەرەك سەكىلدى. بۇل ىنتىماقتاستىق مۋلتيپليكاتيۆتى ناتيجە بەرەدى جانە باسقا دا اسپەكتىلەردى جانداندىرادى. سوندىقتان بىرلەسكەن ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى ۇسىنامىن. بۇعان قوسا ەلدەرىمىزدىڭ جاستارى ودان ءارى دامۋدى قالاي كورەدى؟ وسى سۇراقتى دا نازارعا الۋ قاجەت. وكىنىشكە قاراي, ءالى كۇنگە دەيىن ەلدەرىمىزدىڭ جاستارى تۋرالى بىرلەسكەن اۋقىمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەيدى. ورتاق ساياساتتى قالاي قۇرۋىمىز كەرەك؟ وسى تۇرعىدا ازاماتتارىمىزدىڭ كوڭىل كۇيىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بىرلەسكەن ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە بىزدە ۇلكەن الەۋەت بار دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى ول.
سونداي-اق قسزي ديرەكتورى كەلەسى كەڭەستەردە سۋدى پايدالانۋ جانە سۋ-ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى, اۋعانستان بويىنشا بىرلەسكەن شەشىمدەردى ازىرلەۋدى, ءبىرىنشى كەزەكتە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ فورماتىن جانە ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى ءۇشىن ستراتەگيالىق باعدار ازىرلەۋدى ۇسىندى.
ءوز كەزەگىندە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى ستراتەگيالىق جانە وڭىرارالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەلدور اريپوۆ وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ ساراپشىلىق قاۋىمداستىقتارى اراسىنداعى ديالوگ تۇراقتى جانە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى.
– ءبىز بۇل كەڭەسكە ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. قازاقستان تاراپىنان قسزي جانە وزبەكستان تاراپىنان ءسوزي- ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا ديالوگ جۇرگىزۋگە قابىلەتتى, ءبىزدىڭ كەزدەسۋلەرىمىزدى ءماندى جانە مازمۇندى ەتە الاتىن جەتەكشى ەكى قۇرىلىم. ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى زور باعىتتارىنىڭ قاتارىندا كولىك كوممۋنيكاتسياسىن دامىتۋ مەن وسى سالادا كەلىسىلگەن ساياساتتى قالىپتاستىرۋ, ورتاق ەنەرگەتيكالىق نارىق قۇرۋ بار. قازاقستان مەن وزبەكستان ورتالىق ازيا ايماعىندا ءبىرىنشى بولىپ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى وداقتىق دەڭگەيگە كوتەردى. ەلدەر اراسىنداعى ساياسي ديالوگ جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس فورماتىندا ينستيتۋتتاندىرۋ كەزەڭىنە ءوتتى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن ماسەلە بويىنشا ۇستانىمدارى سايكەس كەلەدى. سونىمەن قاتار ەلدەرىمىزدىڭ وڭىرلىك دامۋ لوگيكاسى اياسىندا عانا بىرلەسىپ شەشۋگە بولاتىن پروبلەمالارى بار. بۇل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ لوكوموتيۆتەرىنە اينالدىرادى, – دەدى ەلدور اريپوۆ.
وسىلايشا, وتىرىسقا قاتىسۋشىلار ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ۆەكتورلارىن انىقتادى. ءسوزي ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اكرومجون نەماتوۆ قازىرگى تاڭدا الەم باسىنان وتكەرىپ وتىرعان حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنىڭ كۇردەلى داعدارىسىن شەشۋ ايماق ءۇشىن باستى مىندەت ەكەنىن جەتكىزدى.
– ءبىز سەنىم داعدارىسىنىڭ, حالىقارالىق ينستيتۋتتار تيىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. الەم تاعى دا ساياسي جانە ەكونوميكالىق بلوكتارعا ءبولىندى. پروتەكتسيونيستىك شارالار كۇشەيىپ, ينفلياتسيا جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر, رەسۋرستار تاۋسىلادى. وسى فاكتورلاردىڭ شوعىرلانۋى الەۋمەتتىك-ساياسي شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋىنە اكەلەدى. جاھاندىق جانە ايماقتىق داعدارىستار, ساۋدا شيەلەنىستەرى جانە قارجىلاندىرۋدىڭ كۇردەلى تۇسىندا الەمدىك شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنى 2023 جىلى 2%-عا قىسقاردى. ال ازيا ەلدەرىندە, ءبىزدىڭ توڭىرەكتە 8%-عا تومەندەدى. قازىرگى تاڭدا حالىق سانى مەن ەكونوميكا وسكەن سايىن ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ وتىر. بۇگىندە ەلەكتر ەنەرگياسى ساۋداسى ارقىلى سۇرانىستىڭ 2,5 پايىزى عانا قاناعاتتاندىرىلعان. بۇل ايماقتاعى ءوزارا قوسىلۋ مۇمكىندىگىنىڭ 40 پايىزىن عانا قۇرايدى. ساۋدا كولەمىنىڭ مۇنداي ازدىعى نارىقتىق الاڭنىڭ جوقتىعى مەن ايماقتىق جەلىنى باسقارۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن, ينفراقۇرىلىمنىڭ ەسكىرۋىنەن جانە ۇيلەستىرۋدىڭ ناشارلىعىنان, – دەدى ساراپشى.
جيىندا تاراپتار ايماقتىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى, حالىقارالىق وندىرىستىك جانە لوگيستيكالىق تىزبەكتەرگە ينتەگراتسيانى دامىتۋدىڭ پراكتيكالىق شارالارىن تىزبەكتەدى. ساراپتامالىق كەڭەس جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرى قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدە, سونداي-اق ورتالىق ازياداعى وڭىرلىك ينتەگراتسيانى نىعايتۋ دا ماڭىزدى.
