تابىسىن جاسىرعان بورىشكەرلەر جازالانادى

پروكۋراتۋرا ورگاندارى قاداعالاۋ جۇمىسىندا بالا­لار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارادى. قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – اليمەنت تولەۋدەن جالتارۋ. بۇگىندە پروكۋرورلار اليمەنت بو­يىنشا بورىشكەرلەردىڭ جاسىرىن تابىستارىن انىق­تاپ, ولاردى قىلمىستىق جا­ۋاپ­تىلىققا تارتۋدى جال­عاستىرىپ جاتىر.

بيىل شىلدە ايىنداعى ەسەپ بويىنشا 253 مىڭ اتا-انانىڭ 367 مىڭ بالا الدىن­داعى بورىشى 19 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بورىشكەرلەر بەرە­شەك­تى تولەمەۋدى جۇمىس­تىڭ جوقتىعىمەن اقتاپ وتىر. شىن­تۋايتىندا, ولاردىڭ كوپشىلىگى رەسمي تۇردە جۇمىس­سىز جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن شارا قولدانبايدى.

ءىس جۇزىندە, قازىرگى زامانعى تابىس كوزدەرى, تاكسي جانە جەتكىزۋ قىزمەتتەرى ياندەكس, «Wolt», «Glovo», «Indriver» بورىشكەرلەرگە ەڭبەك شارتتارىن جاساماستان كىرىس الۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ءتىپتى الەۋ­مەت­تىك جەلىلەر دە «Facebook», «Instagram», «Twitter», «TikTok» جانە «YouTube» جاقسى تابىس اكەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, وقىر­ماندارى كوپ اككاۋنت يە­لەرى جارنامادان اقشا تابادى.

بورىشكەرلەر بالالاردى كۇتىپ-باعۋ جونىندەگى مىندەت­تەمەلەردى ورىنداۋدان جالتارۋ ءۇشىن وسىنداي تابىس­تارىن جاسىرىپ, اقشانى ەلەكتروندىق ءاميانداردا ساقتايدى. ءبىر جاعىنان قازىر قىزمەتتەردىڭ بارلىق سالالارى ەلەكتروندى تولەم ادىستەرىنە كوشتى. بىلتىر ەلىمىزدەگى قولما-قول اقشاسىز وپەراتسيالاردىڭ ۇلەسى 86,2%, ترانزاكتسيا كولە­مى 142,6 ترلن تەڭگەنى قۇ­را­عان. كىرىستەر كارت-شوت­­تار­عا تۇسەدى.

بالالاردىڭ مۇددەلەرىن قور­عاۋ ماقساتىندا پروكۋرا­تۋ­را ورگاندارى ءوز وكىلەت­تىك­تەرى شەگىندە وسىنداي جاسىرىن تابىستاردى انىقتاۋ, بورىشكەرلەردى زاڭدا بەلگى­لەن­­گەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جونىندە شارالار قابىل­داۋدا. ماسەلەن, استانا پروكۋ­راتۋراسى ءوز اقشالارىن جا­سىر­عان بورىشكەرلەردى انىقتادى. قىلمىستىق ىستەر­دىڭ ناتيجەسىندە 7 بورىشكەرگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋ جانە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ جازالارى تاعايىندالدى. 2 ءىس تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى توقتاتىلدى, تاعى 20 ءىستى پوليتسيا تەرگەپ جاتىر, ال 1 ءىس سوتتىڭ قاراۋىندا.

جالپى, جىل باسىنان بەرى پروكۋرورلىق قاداعالاۋ شارالارىمەن 15,5 مىڭ بالانىڭ قۇقىقتارى قورعالدى. سوت ورىنداۋشىلارى ولاردىڭ پايداسىنا اليمەنت بويىنشا 2,3 ملرد تەڭگەدەن استام قارىزدى ءوندىردى. اليمەنت تولەۋدەن جالتارعان 1,7 مىڭ بورىشكەر قىلمىستىق جانە اكىم­شىلىك جاۋاپتىلىققا تار­­تىلدى.

ايتا كەتەرلىگى, بيىل 19 ماۋسىمدا «كرەديت بەرۋ كەزىندە تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋ, قارىز الۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ, قارجى نارىعىن رەتتەۋدى جانە اتقا­رۋ­­­­شىلىق ءىس جۇر­گىزۋدى جەتىلدىرۋ جونىن­دەگى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. قۇجاتقا سايكەس 1 شىلدەدەن باستاپ 2026 جىلعى 1 مامىرعا دەيىن كوللەكتورلىق اگەنت­تىكتەرگە ازاماتتاردىڭ كرە­ديتتەرى بو­يىنشا ءوندىرىپ الۋعا قاتىستى قۇقىق بەرۋگە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىندى. ال بانكتەر, ميكرو­قار­جى ۇيىمدارى مەن كوللەكتورلار ازاماتتاردىڭ بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ ءۇشىن بەرەشەكتى قايتا قۇرى­لىم­داۋى قاجەت. سونى­مەن قاتار ءوسىم­پۇلدى, كوميسسيالاردى كەشىرۋ ارقىلى رەتتەۋ راسىم­دەرىن جۇرگىزەدى.

«بۇل موراتوري پروبلە­ما­لىق بەرەشەك دەڭگەيىن جانە پروبلەمالىق قارىز الۋ­شىلار سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان دەيىن ازاماتتاردىڭ كرەديتتەرى بو­يىنشا تولەم مەرزىمى تۇتى­نۋ­شىلىق كرەديت 90 كۇننەن, يپوتەكالىق كرەديت 180 كۇن­نەن اسىپ كەتسە, قارجى ۇيىم­دارى ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن كول­لەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە جۇ­گىنەتىن. ال كوللەكتورلىق اگەنت­تىكتەرگە ءوتىپ كەتكەن ازاماتتار 2024 جىلعى 1 قازاننان باستاپ بەرەشەگىن رەتتەۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جۇگىنە الادى. كوللەكتورلىق اگەنتتىك بورىشكەردىڭ ءوتى­نىشىن قابىلداۋعا, تىر­كەۋگە جانە قاراۋعا مىن­دەتتى. ەگەر ۇسىنىلعان مالى­مەت­تەر جەتكىلىكسىز بولسا, كول­لەكتورلىق اگەنتتىك 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قوسىمشا مالىمەتتەردى سۇراتادى. بۇل رەتتە بورىشكەرگە ولاردى ۇسىنۋ ءۇشىن 5 جۇمىس كۇنى بەرىلەدى. قۇجاتتار مەرزىمىندە كەلىپ تۇسپەسە, وندا كوللەكتور ءوتىنىشتى قاراۋسىز قالدىرۋعا قۇقىلى. قاعازداردىڭ تولىق توپتاماسىن ۇسىنعاننان كەيىن كوللەكتورلىق اگەنتتىك كۇنتىزبەلىك 15 كۇن ىشىندە جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى», دەلىنگەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى حابارلاعان اقپاراتتا.

ەڭ باستى جاڭالىق – كول­لەكتورلىق اگەنتتىكتەر, ءوسىمپۇلدار مەن تولەمدەردى ازايتا الادى. كوللەكتورلىق اگەنتتىك مىندەتتەمەنى ورىنداۋ تالاپتارىن جاقسارتۋ تالاپتارىمەن بىرجاقتى تارتىپپەن وزگەرتۋگە قۇقىلى. بۇل ايىپپۇلداردى, ءوسىم­پۇل­دار مەن تولەمدەردى ازاي­تۋدى نەمەسە جويۋدى, قا­رىزدى نەمەسە پايىزداردى تولىق نەمەسە ءىشىنارا كەشىرۋدى, نەگىزگى قارىز بەن پايىزدىق تولەمدەردى كەيىنگە قال­دى­رۋ­دى نەمەسە ءبولىپ تولەۋ­دى قامتۋى مۇمكىن.

ەگەر كوللەكتورلىق اگەنت­تىك وسىنداي جاقسارتۋ تالاپتارىن قولدانسا, وندا ول بۇل جونىندە بورىشكەرگە حابارلاۋعا مىندەتتى. قارىز الۋشى قولدانىلعان جاق­سار­تۋ تالاپتارىمەن كەلىس­پەگەن جاعدايدا, حابارلامانى العاننان كەيىن 14 كۇن ىشىندە ءوتىنىش جىبەرە وتىرىپ, باس تارتۋعا قۇقىلى.