تاپ-تازا, اق كۇمىستەي سىڭعىرلاعان, اۋەزدى, قۇنارلى, باي ءتىلدى قاشان مەڭگەرگەنى ەسىندە جوق. ءتىلى قازاقشا شىققان, كورشى-قولاڭنىڭ ويىن بالالارىمەن دە وسى تىلدە سويلەسكەن. ورتا مەكتەپتە دە, اكادەميك ءا.قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەداگوگيكا فاكۋلتەتىندە دە قازاق تىلىندە ءبىلىم العان. جۇمىستا دا, ءۇي ىشىندە دە تازا قازاق تىلىندە سويلەيدى. ءوز ايتۋىنا قاراعاندا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىندا دۇنيەگە كەلىپ, قايماعى بۇزىلماعان قالىڭ قازاقتىڭ اراسىندا وسكەندىكتەن بە ەكەن, جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ سالت-ءداستۇرى, ادەت-عۇرپى جانىنا سونشالىقتى جاقىن. جوعارى وقۋ ورنىندا اراب, اعىلشىن تىلدەرىندە ءبىلىم الدى. بۇگىندە اتباسار قالاسىنداعى اگرارلىق-يندۋستريالدىق كوللەدجىندە اعىلشىن تىلىنەن ساباق بەرەدى. وتباسىمەن بىرگە 17 جىلدان بەرى وسى قالادا تۇرىپ جاتىر. ەڭ العاش جولداسى راديك اليەۆپەن بىرگە وسى ولكەنى جايلاعان ەت جاقىن تۋىستارىنا قوناققا كەلگەن. سۇلۋ كوكشەنىڭ قۇيقالى ءبىر ءمۇيىسى – اتباسار اتىرابى عاجاپ ولكە ەكەن. ادامدارى دا مەيىربان. ارينە, كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن توپىراعىنىڭ دا جاتتىعى جوق. ەلزا ءۇشىن ۇشى-قيىرى جوق قازاق دالاسىنىڭ قاي پۇشپاعى بولسىن ىستىق. كوشىپ كەلگەن سوڭ جاتىرقاپ-جاتسىنباي بىردەن باۋىر باسىپ كەتتى. بيىل ون التىعا تولعان قىزى مالۆينا دا قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەدى. سول سەبەپتى وتباسى جەرگىلىكتى جۇرتپەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ كەتكەن. ءتىپتى ءتىلىن سىيلاعاندىقتان, ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن جاقسى بىلگەندىكتەن, باۋىرمال جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن. مالۆينا اۋداندىق, وبلىستىق ءتىل بايقاۋىنا ۇزبەي قاتىسادى. وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا وتكىزىلگەن وبلىستىق بايقاۋدا ەكىنشى ورىنعا يە بولدى.
– مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ پارىز, – دەيدى ەلزا, – بۇل وسى جەردى جايلاپ, ءدامىن تاتىپ جۇرگەننەن كەيىن پەرزەنتتىك پەيىلمەن قۇرمەت كورسەتۋىمىز كەرەك ەمەس پە؟ ءتىلدى ءبىلۋ وزگە ۇلت وكىلدەرى ءۇشىن وتە كەرەك. ەڭ باستىسى, بولاشاققا دەگەن سەنىمىڭدى ارتتىرادى. ءبىز وڭتۇستىكتە تۇرعاندا مۇنداي اسەرگە بولەنبەيتىن ەدىك. ويتكەنى وزگە ۇلتتىڭ قازاق تىلىندە سويلەگەنى ەشكىمگە تاڭسىق ەمەس, ال بۇل جاقتا بىردەن بايقالىپ تۇرادى ەكەن. وتباسىندا تەك قانا قازاق تىلىندە سويلەيمىز. ءۇي ىشىندەگى كۇندەلىكتى ادەت-عۇرپىمىز دا تامىر جايعان جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ۇردىسىندە. اكەم داۋلەتجان, انام كۇلبازار – وسى تىلدە سويلەپ, وسى ەلدىڭ ادەت-عۇرپىن ەركىن مەڭگەرگەن ادامدار. قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسىن بالالارىنا ات قويعانىنان-اق اڭعارۋعا بولادى. مىسالى, مەنىڭ ۇلكەن اپكەمنىڭ ەسىمى – جانات, كىشى ءىنىمنىڭ ەسىمى – باعدات.
وتكەن جىلى باكۋدەن اناسىنىڭ ءسىڭلىسى گۇلميناز اپاسى كەلىپتى. قازاق دالاسىندا بولماعالى ون بەس جىل ەكەن. بۇلار بولسا تاۋ اسىپ, تاس باسىپ كەلگەن ناعاشى اپايلارىن قالاي سىيلاپ, كوڭىلىنەن شىقساق دەپ جىك-جاپپار. اق داستارقانعا وزدەرىنىڭ ۇلتتىق دامدەرىن قويعان. ال گۇلميناز اپاي بولسا «ماعان قازاقتىڭ اسىن دايىنداڭدار, سونداي ساعىنىپ كەلدىم», دەپ ءوتىنىش ايتادى.
اعىلشىن ءتىلىنىڭ مۇعالىمى ەلزا پاناەۆا ساباق بارىسىندا ءۇش ءتىلدى شاكىرتتەرىنىڭ سۇيەگىنە سىڭىرەدى. ورىس ءتىلىن ونسىز دا بىلەدى, ال قازاق ءتىلىن مەڭگەرتۋ ءۇشىن كۇن, اي, جىل اتتارىن جاتتاتىپ, امانداسۋدى ۇيرەتەدى. ءتىل سىندىرۋدىڭ العاشقى شارتى – وسى. بالكىم, سودان با ەكەن, ساباقتارى وقۋشىلار ءۇشىن تارتىمدى, قىزعىلىقتى. جاس تولقىن جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىن مەڭگەرۋمەن قاتار اعىلشىن تىلىندە قىزىعا وقىپ ۇيرەنەدى.
–كىشكەنتاي كەزىمنەن قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەنىم ءۇشىن وتە قۋانامىن, – دەيدى ەلزا. – ءوز تىلىندە سويلەگەن سوڭ, جەرگىلىكتى جۇرت تا باۋىرىنا باسىپ, ءوز قىزىمىز دەپ سىيلاپ تۇرادى. قازاق حالقى مەيلىنشە اقجارقىن, باۋىرمال حالىق قوي.
وسى ءبىر ۇستانىمىن ەستي وتىرىپ, ەلزانىڭ پەيىلىنە ءتانتى بولعانىمىز بار. ءبىز دە ءبىر كورگەننەن جانىمىزعا جاقىن جان دەپ تۇيسىندىك. قازاقتىلدى قارىنداسىمىزدىڭ وسى ءبىر جەتىستىگىن وزگەگە ۇلگى قىلۋ ءۇشىن ايگىلەۋگە نيەت ەتكەنىمىز دە سوندىقتان.
اقمولا وبلىسى,
اتباسار اۋدانى
