الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى V سەزىنىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسى مەن جابىلۋ سالتاناتىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. جالپى وتىرىستى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى, سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اشىپ, ءجۇرگىزىپ وتىردى. ول كەشەگى وتىرىستاردا سىندارلى پىكىرلەر ايتىلعانىن اۋىزعا الىپ, سەزد جۇمىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقانىن اتاپ كورسەتتى.
جالپى وتىرىستاعى العاشقى ءسوزدى ق.توقاەۆ فورۋمعا قاتىسۋ ءۇشىن ارنايى كەلگەن يوردانيا كورولى ءىى ابداللاعا بەردى. قازاقستان – شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىرىپ وتىرعان الىپ مەملەكەت. سونشالىقتى اۋماعىنا ساي قازاقستاننىڭ شىعىس پەن باتىس رۋحانياتىن, وركەنيەتىن جاقىنداستىرىپ وتىرعانىنا ءتانتىمىن. بۇگىنگى تاڭدا وسىنداي ۇنقاتىسۋ الاڭى وتە قاجەت. زاماناۋي قاتەرلەر ەشكىمدى دە بەي-جاي قالدىرمايدى, ولارعا قارسى بىرلەسكەن شارالار قولدانساق قانا زاۋالداردى اۋىزدىقتاي الامىز. بارلىق ءدىن وكىلدەرى ءۇشىن الەم ورتاق, ءبارىمىز ءۇشىن ول جالعىز. قازىر جاھاندىق قوعامداستىعىمىزعا قاتەر ءتونىپ تۇر. ءدىن اتىن جامىلعاندار بارىمىزگە ورتاق قاتەر توندىرۋدە. سونىڭ ىشىندە يسلام الەمى دە بۇل قاۋىپتەن تىس قالىپ وتىرعان جوق. اسىرەسە, زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرگە جاستاردى تارتۋشىلاردىڭ قاۋپى زور. ولار شاعىن توپ بولسا دا زياندىلىعى جىلدام تاراۋدا. تۋراسىن ايتاتىن بولساق, ولاردىڭ قاسيەتتى يسلامعا ەشقانداي قاتىسى جوق. الايدا, ءبىر قۇمالاق ءبىر قارىن مايدى ءشىرىتۋى مۇمكىن. سوندايلاردىڭ اللا اتىن جامىلعانىنا قاراي, جۇرتتىڭ ءبارى مۇسىلمانداردان تەرىس اينالماۋى كەرەك. كەرىسىنشە, ءبارىمىز بىرلەسە وتىرىپ, وسىندايلارعا قارسى كۇش بىرىكتىرۋگە ءتيىسپىز. سونىڭ ىشىندە مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ بەلسەندىلىگى زور بولعانى ءجون. يوردانيانىڭ رەسمي ۇستانىمى دا وسىنداي. ءبىز دىندەردىڭ ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەۋىن, ءبىر-بىرىنە توزىمدىلىك تانىتۋىن قالايمىز. تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى بىرلەسكەن كەشەندى شارالار عانا الەمدەگى بەيبىت ءومىردى ساقتاپ قالا الادى. سونىمەن بىرگە, داعدارىستى ايماقتاردا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان حالىقتىڭ تاعدىرىنا ارالاسىپ, ولارعا كومەك قولىن سوزۋ ءبارىمىزدىڭ مىندەتىمىز, دەي كەلىپ, ءسوزىنىڭ اياعىندا يوردانيا كورولى شىن مۇسىلمان بارلىق ادامدى باۋىرىم دەپ سانايتىنىن اتاپ كورسەتتى. يسلام ءدىنى – شىنايى سەنىم ءدىنى, ولار ءبىر-بىرىمەن كەزدەسىپ, امانداسقانىنىڭ وزىندە الدىمەن بەيبىت ءومىر تىلەيدى, دەدى ءىى ابداللا.
كەلەسى ءسوز بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جوعارى وكىلى ناسەر ابدەلازيز ءال-ناسيرگە بەرىلدى. ءوزىنىڭ ءسوزىن ول قازاقستانداعى ءدىني احۋال جانە ەتنوستىق قارىم-قاتىناس تۋرالى ايتۋدان باستادى. قانشاما كوپەتنوستى جانە كوپكونفەسسيالى بولسا دا قازاقستان بيلىگى ولاردىڭ اراسىندا بەيبىت ءومىر ورناتىپ وتىر, وسىنىڭ ءوزى بۇكىل الەمگە ۇلگى بولارلىق, دەدى ول. ءبىزدىڭ الەمىمىز بۇگىنگى كۇنى تەڭدەسسىز تۇراقسىزدىق جاعدايىن باسىنان كەشىرۋدە. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ بۇگىن ناعىز ادىلەتتى جانە بەيبىت جولعا ۇمتىلىپ, سول ءۇشىن جينالىپ وتىرعانىمىزدى ءبارىمىزدىڭ اللانىڭ الدىنداعى ادال ءىسىمىز دەپ تانۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى كۇنى ۇيىمداسقان قىلمىستار, ەسىرتكى بيزنەسىمەن اينالىساتىن جۇزدەگەن توپ ميلليونداعان ادامنىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرۋدە. ونىڭ ۇستىنە, وسىنداي قاتەرلەر مەملەكەتتەر اراسىنداعى شەكارالىق كەدەرگىلەردەن اسىپ ءتۇسىپ جاتىر. بۇگىنگى الەم ءبىزدىڭ 20 جىل بۇرىنعى الەمىمىزدەن مۇلدە بولەك. يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتاردىڭ كوبىن قىلمىستىق توپتار ءوز پايداسىنا ۇقساتىپ كەتۋدە. اسىرەسە, جاستاردى ءتۇزۋ جولدان تايدىرۋعا ولاردىڭ ىقپالى زور. مىنە, وسىنداي قاسىرەتتەرگە تەك ءدىني كوشباسشىلاردىڭ بەلسەندى ارەكەتتەرى عانا قارسى تۇرا الادى عوي دەپ ويلايمىن. سانالارعا يماندىلىق, رۋحاني تازالىق ۇرىعىن سەبۋ عانا جاستاردى بۇزىلۋدان ساقتايدى. ءبىز بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ جانىنان وسىنداي ىستەرمەن اينالىساتىن كەڭەس قۇرىپ جاتىرمىز. ءدىن قايراتكەرلەرى وسى كەڭەس ارقىلى جاستارعا ۇندەۋ جاريالاپ, ولاردى ءتۇزۋ جولعا تارتۋعا ىقپال ەتەر دەگەن ۇمىتتەمىز. بۇۇ تاراپىنان بۇل ىسكە قولداۋ بىلدىرىلۋدە, دەدى ءال-ناسير.
كەلەسى ءسوز مينسك جانە سلۋتسك ءميتروپوليتى, بۇكىل بەلارۋس پاتريارحى پاۆەلگە بەرىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ونىڭ كەشە ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كيريللدىڭ سەزگە ارناعان سالەمحاتىن جەتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. ميتروپوليت پاۆەل دە ءوزىنىڭ ءسوزىن سەزدى ۇيىمداستىرۋشىلارعا دەگەن العىستان باستادى. مەن ونى وتە اۋقىمدى حالىقارالىق فورۋم دەپ سانايمىن. ادامزات بۇگىنگى كۇنى كۇردەلى احۋالعا تاپ بولىپ وتىر, وسىنداي ۇنقاتىسۋ الاڭدارىنىڭ بولعانى جانە ونداعى كەلىسىم عانا جۇرەكتەرگە بولاشاققا دەگەن سەنىم ۇيالاتادى. بۇگىنگى كۇنى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان يماندىلىق مۇراتتارى اياقاستى ەتىلىپ, بۇرمالانۋدا. ءسويتىپ, ولار تەرىس پيعىلدا پايدالانىلۋدا. «ءوزىڭ ءۇشىن عانا ءومىر ءسۇر» دەگەن ءوزىمشىل قاعيدات بەلەڭ الىپ تۇر. قورشاعان ورتاعا دەگەن ەگويستىك قاتىناس ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن وشپەندىلىككە الىپ كەلدى. وسىنىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى قاقتىعىستار, دىنگە نەگىزدەلگەن شيەلەنىستەر ءورشي تۇسۋدە. سوندىقتان ءبىز اسىل دىندەرىمىزدەگى ادامي قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتىپ, جاستاردىڭ ولاردى قابىلداۋىنا اسەر ەتەتىن شارالارعا جاپپاي كىرىسكەنىمىز ابزال. وزىق ۇلگىلەر ارقىلى ءداستۇرلى ەتيكالىق قاعيداتتاردىڭ كۇش الۋىنا ۇلەس قوسۋىمىز كەرەك. تەك ءدىن يەلەرى ەمەس, بۇكىل قوعام يماندى بولعاندا عانا ادامزاتتىڭ العا سەنىممەن اياق باسۋىنا جول اشىلادى. سونىمەن قاتار, قاۋىپسىزدىكتىڭ ەڭ باستى كەپىلى – دىندەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكەنىن ۇمىتپايىق, دەدى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ميتروپوليت پاۆەل.
ءسوز كەزەگى وزىنە تيگەندە ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى يتاليالىق لامبەرتو زانەر ءوزىنىڭ سەزگە قاتىسىپ وتىرعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. ودان ءارى ول ەقىۇ جۇمىسىنىڭ باعدارلارى تۋرالى انىقتاما بەرە كەلىپ, ءدىن ليدەرلەرىنىڭ سەزى ونىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنا ساي, ياعني ايماقتىق جانە الەمدىك قاۋىپسىزدىككە ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. زورلىق-زومبىلىق پەن ەكسترەميزمدى ءداستۇرلى جانە الەمدىك دىندەردىڭ ءبارى دە جوققا شىعارادى. ادامدارعا ولاردىڭ قۇداي ىسىنە قارسى ەكەنىن ۋاعىزدايدى. كەرىسىنشە, ەكسترەميستەر ءدىن اتىن جامىلىپ, زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتايدى. سوندىقتان ەكسترەميزمدى دىننەن بولەك, وعان قارسى ارەكەت ەكەنىن اشكەرەلەۋدىڭ ماڭىزى زور. وسى تۇرعىدا ءبىزدىڭ ۇيىم دا بىرقاتار شارالار ۇيىمداستىرىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە جەرورتا تەڭىزى بويىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە ارنالعان كونفەرەنتسيا بيىل يوردانيادا وتەتىن بولدى. استاناداعى وسى ۇنقاتىسۋ الاڭى دا ءوزارا تۇسىنىستىكتى كەڭەيتە تۇسەدى دەپ سانايمىن. دەمەك, ونىڭ دا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە قوسىپ جاتقان ۇلەسى ۇلكەن. ءدىني ەكسترەميزم, فاناتيزم سياقتى تۇسىنىكتەردىڭ جانە ولاردىڭ زياندىلىقتارىن ءدىن ليدەرلەرىنىڭ اشكەرەلەۋىنىڭ ماڭىزى زور. ءدىني تۇرعىدان ءبىلىم بەرۋ, وسى باعىتتاعى اعارتۋشىلىق جۇمىستار ءپوزيتيۆتى ۇستانىم بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە تەرروريستىك توپتاردىڭ, تەرىس يدەولوگيالاردىڭ ءدىني سەنىمنەن مۇلدە تەرىس ارەكەتپەن اينالىساتىنىن دا جاستار اراسىنا كەڭىنەن تاراتقان دۇرىس بولار ەدى.
بارىمىزگە ورتاق بەيبىتشىلىك مۇراتتارىن ناسيحاتتاۋعا بەرىلگەن بۇگىنگىدەي تاماشا مۇمكىندىك الەمدىك بەيبىتشىلىكتىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى دەگەن ۇمىتتەمىن, دەدى باس حاتشى ءسوزىنىڭ سوڭىندا. كەلەسى ءسوز كەنتەربەري ارحيەپيسكوپىنىڭ وكىلى, اعىلشىن ءشىركەۋىنىڭ ەپيسكوپى ريچارد اتكينسونعا بەرىلدى. ءبىرىنشى كۇنگى جالپى وتىرىستا ول كەنتەربەري ارحيەپيسكوپىنىڭ سەزگە ارناعان قۇتتىقتاۋ ءسوزىن وقىپ بەرگەن بولاتىن. ەندى ءوزىنىڭ سەزگە ارناعان ءسوزىن ايتتى. وسى فورۋم ارقىلى ءبىز ءوزارا ىنتىماقتاسۋدىڭ باستى باعىتتارىن تالقىلاپ وتىرمىز. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداپ, قۇرمەت كورسەتۋ ارقىلى ەكسترەميستىك, راديكالدىق توپتاردىڭ جاۋىققىش نيەتىنە تويتارىس بەرىپ, ولاردىڭ يدەولوگياسىنىڭ تەرىستىگىن اشكەرەلەيمىز. وسىنداي فورۋمداردى كەڭەيتىپ, ءجيى جانە كولەمدى تۇردە وتكىزە بەرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. ادامداردىڭ ساناسىنا زورلىق-زومبىلىققا, وزىنىكىن عانا دۇرىس دەپ سانايتىن بىرجاقتىلىققا ورىن بولماۋ كەرەكتىگىن ءدىن قايراتكەرلەرى مەيلىنشە كەڭ كولەمدە ناسيحاتتاي بەرۋى كەرەك. ودان ءارى ەپيسكوپ كەنتەربەري شىركەۋىنىڭ انگليا قوعامىنداعى تۇسىنىستىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋ باعىتىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا توقتالىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە «ءبىزدىڭ جاقىن كورشىلەرىمىز» دەگەن باعدارلامانى ىسكە اسىرىپ جاتقاندارىن ايتتى. بۇل باعدارلاما بويىنشا باسقا دىندەردى تۇتىناتىن كورشىلەرگە دەگەن توزىمدىلىك, ولاردىڭ سەنىمىن سىيلاۋ باعىتىندا حالىققا ناسيحات جۇرگىزىلەدى. باعدارلاما انگليانىڭ قالالارى عانا ەمەس, اۋىلدىق جەرلەرىن دە قامتىعان. وعان بيلىك تاراپىنان دا قولداۋ ءبىلدىرىلىپ, ونىڭ بەلسەندىلەرىنە 5 مىڭ فۋنت ستەرلينگكە دەيىن گرانت بەرەدى. سوڭعى 4 جىل ىشىندە جوبا ۇلكەن وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى, دەدى ول. كەزەگى كەلگەندە «دجيندجيا حونچە» سينتويزم حرامدارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى تانەنوري تەراي (جاپونيا) ءوز ءسوزىن ايتۋلى شارانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازاقستان مەملەكەتىنە, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا العىس بىلدىرۋدەن باستادى. بۇدان ارى جاپونيا وكىلى الەم بويىنشا ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەسىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولىنىپ, رۋحاني قۇندىلىقتارعا سونشالىقتى نازار اۋدارىلا بەرمەيتىنىن, سونىڭ سەبەبىنەن ءتۇرلى قيىندىقتار, كەسىرلى كەلەڭسىزدىكتەر ءورشىپ بارا جاتقانىن ايتا كەلىپ, جاپونيادا دا وسىنداي ءۇردىس قالىپتاسقانىن جەتكىزدى. تانەنوري تەرايدىڭ ايتۋىنشا, رۋحاني-مادەني بايلىقتاردى ناسيحاتتاۋدىڭ, ونى ادامزات ءومىرىنىڭ نەگىزى رەتىندە باعالاي ءبىلۋدىڭ ماڭىزى زور. الەمدىك سىن-قاتەرلەردى ازايتۋ, ىقتيمال قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن رۋحاني قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرۋ ۋاقىت تالابى. مۇنى ءبارىمىز ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەدە قازاقستاننىڭ باستاماسى كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتادى. ءتۇرلى دىندەر مەن مادەنيەتتەردىڭ وكىلدەرىن, ساياسي قايراتكەرلەردى استاناعا جيناپ, جاھاندىق پروبلەمالاردى بىرلەسە شەشۋگە ۇندەۋ كورەگەندىلىكتى بىلدىرەدى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى سەزدى شاقىرۋ ارقىلى ادامزات بالاسىنا ءدىندەردىڭ, مادەنيەتتەردىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇعىنا وتىرىپ, ونىڭ الەۋەتىن بەيبىتشىلىك ورناتۋعا پايدالانۋ قاجەتتىگىن مەڭزەپ وتىر, دەدى «دجيندجيا حونچە» سينتويزم حرامدارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى. بۇدان كەيىن ءسوز كەزەگى ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ (يسەسكو) باس ديرەكتورى ابدۋلازيز وسمان ات-تۋەيدجريگە بەرىلدى. اسا قامقور, مەيىرىمدى اللانىڭ اتىمەن باستايمىن. جوعارى مارتەبەلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مىرزا, سەزگە قاتىسۋشى جاقسىلار مەن جايساڭدار, مەن ءۇشىن سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا ءسوز سويلەۋ زور قۇرمەت. ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەرلەردىڭ باسىن قوسقان, دىنارالىق كەلىسىمدى نىعايتا ءتۇسۋدى, جاھاندىق ماسەلەلەر تۋرالى وي قوزعاپ, ونىڭ شەشىلۋ جولدارىن قاراستىرۋدى ماقسات ەتكەن سەزگە قاتىسىپ وتىرمىز. مەن وسى بەرىلگەن مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ىستىق ىقىلاسىم مەن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى, دەگەن يسەسكو باس ديرەكتورى ودان ءارى قازىرگى تاڭدا عالامدى تولعاندىرىپ وتىرعان وتكىر, وزەكتى ماسەلەلەردى, ونىڭ زارداپتارى جونىندە اڭگىمە ءوربىتتى. الەمنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرىپ وتىرعان كۇشتەرمەن كۇرەسۋ, لاڭكەستىك پەن اتىس-شابىستى توقتاتۋ ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز بولۋى كەرەك. بۇل باعىتتا قولعا الىنۋى ءتيىس جۇمىستار وتە كوپ. سولاردىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جاھاندىق ۇنقاتىسۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتار ەدىم. اسىرەسە, دىنارالىق كەلىسىمنىڭ, مادەنيەتتەر اراسىنداعى شىنايى بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى قاپەردەن شىقپاۋى ءتيىس. ادامزاتتى ىزگىلىككە, مەيىرىمدىلىككە, ىنتىماققا ءۇندەۋدە دىندەردىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ قاجەت-اق, دەدى ابدۋلازيز وسمان ات-تۋەيدجري. بۇدان بولەك, ول الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى عالام جۇرتشىلىعىنا وي سالاتىنىن, ايتۋلى شارانى ۇيىمداستىرۋ زامان تالابىنا سايكەس كەلەتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, ابدۋلازيز وسمان ات-تۋەيدجري ءوزى باسقارىپ وتىرعان يسلام ۇيىمىنىڭ بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق ورناتۋ باعىتىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىسىنا, قولعا الىنعان ۇتىمدى باعدارلامالار تۇرعىسىندا ايتا كەلىپ, قازاقستان مەن يسەسكو جەر بەتىنە تىنىشتىق پەن تاتۋلىق ءدانىن سەبۋ باعىتىنداعى ماقسات-مۇددەلەرىنىڭ ۇقساس ەكەنىن, سوندىقتان, يسلام ۇيىمى قازاقستان تاراپىنان كوتەرىلگەن ىزگىلىكتى باستامالارعا ۇنەمى قولداۋ بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا يسەسكو باس ديرەكتورى بارشا قازاقستاندىقتارعا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جۇرەكجاردى لەبىزىن ءبىلدىردى. دۇنيەجۇزىلىك ليۋتەران قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى مۋنيب يۋنان دا ءوز ءسوزىن سەزدى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن وعان قاتىسۋشىلارعا العىسىن ايتۋدان باستادى. سونداي-اق, ول الەم جۇرتشىلىعى ءدىني ليدەرلەردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىكپەن ۇنقاتىسا وتىرىپ, جاھاندىق تۇيتكىلدەرگە, لاڭكەستىك پەن ەكسترەميزمگە, الاۋىزدىق وتىن تۇتاتۋشىلارعا قارسى كۇش بىرىكتىرۋ ماقساتىندا جينالىپ, كەڭەسە الاتىنىن كورۋى كەرەك. وسى ورايدا, استانا بىزگە ءمۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءدىني ليدەرلەر لاڭكەستىككە, ەكسترەميزمگە قارسى ءۇن قاتپاسا, بوتەن پيعىلدىلار دەگەنىن جاساي بەرەدى, دەدى. ءوز ويىن ءارى قاراي جالعاي تۇسكەن دۇنيەجۇزىلىك ليۋتەران قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەكسترەميزمدى بەلگىلى ءبىر دىنگە عانا تەلىپ كورسەتۋ دۇرىس ەمەستىگىن, ءاربىر ءدىننىڭ ءوز ەكسترەميستەرى بار ەكەنىن ايتتى. مەن بۇگىنگى وتە ماڭىزدى باسقوسۋدا ءدىن جانتۇرشىگەرلىك وقيعالاردىڭ سەبەپكەرى ەمەس, تۇيتكىلدى وڭتايلاندىرا شەشۋشى كۇش ەكەنىن شىنايى پەيىلىممەن جەتكىزگىم كەلەدى. «ءدىني ەكسترەميزم» دەگەنىڭ ءدىن ەمەس. بۇل – ناعىز ءدىندى قورلايتىن قۇبىلىس. ەكسترەميستەر ءدىن اتىن جامىلىپ, وزدەرىنىڭ ارام پيعىلدارىن جۇزەگە اسىرعىسى كەلەدى. ول ءدىن ليدەرلەرى ءۇشىن عانا ەمەس, وزىق ويلى ادامزات بالاسىنا ۇلكەن سىناق. ءۇنسىز قالساق, ەكسترەميستەردىڭ سىبايلاسى بولامىز, دەدى سپيكەر. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, لاڭكەستىككە, ەكسترەميزمگە, جات ادەتتەرگە قارسى تىزە قوسا قيمىلداۋدا استاناداعى سەزدىڭ ماڭىزدىلىعى وتە جوعارى. سەبەبى, ءدىن ليدەرلەرىنىڭ ءوزارا سۇحبات قۇرۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن, قازاقستاندا تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان فورۋمنىڭ بەدەلى زور. بۇدان كەيىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى V سەزىنىڭ دەكلاراتسياسى قابىلداندى. قۇجاتتىڭ مازمۇنىن دىنارالىق ۇنقاتىسۋ جونىندەگى پاپا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتى كاردينال جان لۋي توران وقىپ شىقتى. جيىن سوڭىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قورىتىندى ءسوزدى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتى سەزگە يوردانيا كورولى ءىى ابداللانىڭ قاتىسىپ وتىرعانىنا, ول باستاماشىلىق ەتكەن «اممان جولداۋى» مەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ ۇندەستىگىنە, بۇل باستامالاردىڭ وركەنيەتتەر مەن كونفەسسيالار اراسىنداعى سىندارلى ۇنقاتىسۋدى دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى تۇعىرناما قىزمەتىن اتقاراتىنىنا نازار اۋداردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىسى اياقتالۋعا تاياعان سەزدىڭ دەلەگاتتارى قوناقجاي قازاق جەرىنە تاعى دا جينالۋ ارقىلى باستى ماقساتقا قول جەتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. – دىندەر, حالىقتار جانە مەملەكەتتەر اراسىنداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىمىزگە تاعى ءبىر قادام جاقىنداي تۇستىك. دىندەردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى مەن ولاردىڭ جاھاندىق دامۋ جولىنداعى ءرولى تۋرالى اشىق سۇحبات جالعاسىن تاپتى. الەمنىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگى جولىنداعى ىنتىماقتاستىققا دەگەن ورتاق ءمۇددەلەستىك بار ەكەنى اڭعارىلدى. ءومىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە سەزگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنىڭ ورتاق نەمەسە ۇقساس ۇستانىمدارى كورىنىس تاپقان دەكلاراتسيا ماقۇلدانىپ, قابىلداندى. قازاقستاننىڭ ەلورداسىندا ەكى كۇن بويى ءتۇرلى تىلدە, ءتۇرلى ءداستۇر بويىنشا بەيبىتشىلىك, كەلىسىم, ادىلەتتىلىك, كەشىرىمدىلىك جانە جاقىنىڭا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تۋرالى ورتاق تىلەك-دۇعا جاسالدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى سەزگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە جەمىستى جۇمىستارى ءۇشىن العىس ايتتى. – قۇدايعا جاساعان قۇلشىلىقتارى ارقىلى قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە نيەتتەستىك ءبىلدىرىپ, ەلىمىزگە باق-بەرەكە تىلەگەنى ءۇشىن ءتۇرلى ءدىننىڭ بارشا قىزمەتشىلەرىنە العىس ايتامىن. سەزدىڭ بارلىق زايىرلى قوناقتارىنا – ساياساتكەرلەرگە, قوعام قايراتكەرلەرىنە, ساراپشىلار مەن جۋرناليستەرگە ءىس-شارانى تابىستى وتكىزۋگە, ءبىزدىڭ يدەيالارىمىزدى ىلگەرىلەتۋگە قوسقان باعا جەتپەس ۇلەستەرى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن ريزاشىلىق بىلدىرەمىن. دۇنيەدە سەنىم مەن اقىلدى ۇشتاستىراتىن اقيقاتتان ارتىق ەشتەڭە جوق. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرى رۋحاني تۇلعالار مەن ساياساتكەرلەردىڭ ۇنقاتىسۋى پىشىمىندە ءوتىپ كەلەدى. وسىلايشا ءبىز ادامدار اراسىنداعى تاتۋلىق پەن كەلىسىم ماسەلەلەرىنە قاتىستى ءىس-قيمىلدىڭ ىزگى سيپاتى ار-ۇجدان مەن رۋحاني قۋات ارقىلى ارتا تۇسكەنىن قالايمىز. بارشا قاتىسۋشىلاردى سەزدىڭ يگى ءارى بەيبىتسۇيگىش احۋالىن ءوز پىكىرلەستەرىنە, سەرىكتەستەرىنە جەتكىزۋگە شاقىرامىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ V سەزى جاھاندىق ۇنقاتىسۋدىڭ وزەكتىلىگىن, ونىڭ قاجەتتىلىگى ارتا تۇسكەنىن تاعى دا ايقىن كورسەتىپ بەرگەنىن ايتتى. – ءسوز بەن ءتىل, ياعني تىلدەسۋ مەن ۇنقاتىسۋ – ادام بالاسىنا, ادامزاتقا بەرىلگەن قۇدايدىڭ تەڭدەسسىز سىيى. ءبىزدىڭ پارىزىمىز – ونىڭ بىتىمگەرشىلىك جانە جاسامپاز قۋاتىن تولىعىمەن پايدالانۋ. بۇگىنگى V سەزدە جالپىعا ورتاق تاتۋلىق پەن مەيىرىم, ادىلەتتىلىك پەن رۋحاني ۇيلەسىم داۋىرىنە قاراي تاعى ءبىر قادام جاسالدى. ءبىز جاھاندى كۇمان-كۇدىك جايلاعان كەزەڭدە تەك ءبىر-بىرىمىزبەن تىلدەسۋ ارقىلى عانا ءۇمىتتى, بولاشاققا دەگەن سەنىمدى وياتۋعا بولاتىنىن ءدالەلدەدىك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. بۇدان بولەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەزدىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ۇسىنىستارىن ايتتى. – قازىردىڭ وزىندە سەزىمىزدىڭ باي تاريحى قالىپتاسىپ ۇلگەردى. ءبىز بەتپە-بەت سۇحبات قۇرۋ جونىندە ەلەۋلى تاجىريبە جيناقتادىق, سۇحباتتاسۋ مەن ءوزارا ءتۇسىنىسۋ داستۇرلەرىن ورنىقتىردىق. دىندەر مەن وركەنيەتتەردىڭ وزگە دە ءوزارا ىقپالداسۋ ۇيىمدارىمەن بايلانىس جولعا قويىلىپ كەلەدى. سوندىقتان مەن استاناداعى وسىناۋ عيماراتتا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم مۋزەيىن اشۋدى ۇسىنامىن. سەزىمىزدىڭ تاريحىنا دەگەن مۇنداي يگى كوزقاراس, ادامزاتتىڭ دامۋ پروبلەمالارى جونىندەگى بىرلەسكەن شەشىمدەر تاجىريبەسىن جيناقتاپ, قورىتۋ دىندەر مەن حالىقتاردىڭ تاتۋلىعى مەن ءوزارا ءتۇسىنىستىگىن نىعايتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولماق. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم مۋزەيى, سونداي-اق, ءدىندەر مەن مادەنيەتتەر ۇنقاتىسۋى تاريحىن زەرتتەيتىن سەزد جانىنداعى عىلىمي مەكەمە بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى دىندەر مەن مادەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىن ىلگەرىلەتۋشى تۇلعالاردى ماراپاتتاۋدىڭ دا ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى «رۋحاني تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» اتتى سىيلىق تاعايىنداۋدى ۇسىنىپ, ونى ءدىن ليدەرلەرى كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا بەرۋگە, سەزدىڭ جالپى وتىرىسىندا تاپسىرۋعا بولاتىنىن ايتتى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەزدىڭ ەكى كۇندىك جۇمىسى الەمگە دامۋدىڭ ەڭ قولايسىز ستسەناريلەرىنە جول بەرمەۋگە بولادى دەگەن ءۇمىت سىيلاعانىنا, ادامزات دانالىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە دەگەن سەنىم ۇيالاتقانىنا نازار اۋداردى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ءوز تاراپىنان فورۋم جۇمىسىنا قاتىسۋشىلارعا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىن سەزگە قاتىسۋشى مارتەبەلى قوناقتاردى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ الدىندا قۇرمەتپەن شىعارىپ سالۋ ءراسىمى ءوتتى.
جاقسىباي سامرات, جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان».
