ەلىمىزدىڭ ۇيىمعا توراعالىعى تۇسىندا جۇزدەن اسا لاڭكەستىڭ ارەكەتى توقتاتىلىپ, سونداي-اق ترانسۇلتتىق قىلمىستارعا بايلانىستى ايماقتىق انتيتەررورلىق بولىمشە جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە 80-نەن استام وسىنداي قىلمىستىڭ الدى الىندى. مەملەكەت باسشىسى قازىر ۇلتتىق وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تۋرالى بيىك مىنبەردەن ۇسىنىسىن باتىل ايتىپ كەلەدى. اسىرەسە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ورتالىق ازيا وڭىرىنە قاۋىپ تۋدىرىپ وتىرعان اۋعانستانداعى ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ەلدى دامىتۋ, گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىن كۇن تارتىبىنە شىعارىپ ءجۇر.
ەكىنشىدەن, حالىقارالىق ۇيىمدارعا قاتىسۋ ارقىلى قازاقستان الەمدىك ەكونوميكاعا كىرۋگە, جەكەلەنگەن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا, ەڭ باستىسى, ساۋدا بايلانىستارىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك الدى. سونىڭ ىشىندە شىۇ-نى جەكەلەپ ايتار بولساق, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» اياسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى دامىتۋعا ءوز ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. قازاقستان قىتاي ءۇشىن باستى سەرىكتەستىككە اينالدى, ال قىتاي قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋدا الدىڭعى ورىندا كەلە جاتىر. مىسالى, 41 ملرد دوللاردان اسا قارجى بولىنگەننىڭ ءوزى كوپ نارسەنى بىلدىرەدى.
ۇشىنشىدەن, مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءرولى جوعارى. قازاقستان شىۇ اياسىندا مادەني, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا, عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە ىقپال ەتەدى. ناتيجەسىندە, مادەني ىقپالداستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك نىعايادى.
جالپى, بيىلعى ءسامميتتىڭ ءداستۇرلى فورماتتان ەرەكشەلىگى بار. الدىمەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار جاسالدى. كۇن سايىن مىڭ قۇبىلىپ وتىرعان گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك, تەرروريزم مەن ەكسترەميزم ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازىر الەم ەلدەرىندەگى جاعدايدى قاراساق, تەرروريزم ۇلكەن قاۋىپ تۋدىرىپ وتىرعانىن كورسەتىپ وتىر. 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان «تەرروريزم, ەكسترەميزم مەن سەپاراتيزمگە قارسى كۇرەس» باعدارلاماسى دا سامميتتە قارالدى. ودان بولەك, سامميت بارىسىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى, اسىرەسە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» اياسىندا جاڭا جوبالار, ونىڭ ىشىندە, ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى دامىتۋ تالقىلاندى. سەبەبى قازىر ەكونوميكالىق تۇرعىدا شىۇ-نىڭ الەۋەتى وتە جوعارى. قىتاي, ءۇندىستان, پاكىستان سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ بولۋىنىڭ ءوزى ۇيىمدا ۇلكەن نارىق بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.
ەكولوگيالىق ماسەلەلەر دە باستى نازاردا. قازاقستان ءوزىنىڭ توراعالىعى كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن وسى جىل «ەكولوگيا جىلى» دەپ اتالدى. بۇل بەكەردەن-بەكەر ايتىلعان ۇسىنىس ەمەس. الاپات قارعىن سۋدىڭ باسۋى, باسقا ەلدەردەگى تابيعي اپاتتاردىڭ بولۋى, كليماتتىڭ وزگەرۋى, ەكولوگيانىڭ لاستانۋى عالامدىق كوكەيكەستى ماسەلەگە اينالدى. ول ءوز كەزەگىندە تۇراقتى دامۋ مەن ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءتۇرلى ۇسىنىستارعا الىپ كەلدى. سوندىقتان باسقوسۋداعى باسىم باعىتتىڭ ءبىرى – ەكولوگيا مەن كليماتتىق وزگەرۋگە ارنالدى.
قازاقستان قازىر جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ ماسەلەسىندە ۇلكەن باستاما كوتەرىپ وتىر. بۇدان كەيىن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ توڭىرەگىندە ءتۇرلى ۇسىنىس تىڭدالدى. تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس بويىنشا بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى نىعايتۋ, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى ەلىمىز شىۇ-عا توراعالىعى بارىسىندا ماسەلە كوتەردى.
ەنەرگەتيكالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋدىڭ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا دا قىزىعۋشىلىق بار. ەلىمىز ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن, ياعني ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەدى. سامميتكە ازەربايجان مەن تۇركيا باسشىلارى كەلدى. سەبەبى كولىك ءدالىزىنىڭ دامۋىنا بۇل ەلدەر دە مۇددەلى. ازەربايجان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى اياسىندا حالىقارالىق دالىزگە قوسىلۋدى كوزدەيدى.
گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرۋ مەن مادەني ىقپالداستىق, ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ دا ماڭىزى جوعارى. بيىل قازاقستاننىڭ تۋريزم جىلى قىتايدا اتالىپ ءوتتى. شىۇ اياسىندا ەلىمىز جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا دا باسىمدىق بەرىپ جاتىر.
بيىلعى سامميت وتىرىسى ەرەكشە فورماتىمەن ەستە قالدى. بەلارۋستىڭ مۇشەلىككە كىرۋى ۇيىمنىڭ كەڭەيۋىنە, ونىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ ارتۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. «شانحاي بەستىگى» بولىپ باستالعان ۇيىم بۇگىندە «شانحاي وندىعىنا» اينالدى. ەندى بەلارۋس كىرسە, ءورىسى كەڭەيە تۇسەدى. جاڭا مۇشەلەردىڭ قوسىلۋى – ەلىمىزدىڭ بەدەلى. سەبەبى قازاقستان – وسى ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋىنا ۇيىتقى بولعان مەملەكەتتىڭ ءبىرى. جاڭا مۇشەلەردى ينتەگراتسيالاۋ ماسەلەسىندە قازاقستان ءاردايىم سەرىكتەس مەملەكەتتەردى تارتۋعا مۇددەلى.
قازاقستان شىۇ-نى كەڭەيتۋدەگى بەلسەندى ءرولىن 2023-2024 جىلدارداعى توراعالىعى كەزىندە دە كورسەتە ءبىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ىقپالى مەن بەدەلىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتتى. اسىرەسە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ورتا دەرجاۆالاردىڭ داۋسى كوبىرەك ەستىلسىن, ولاردىڭ حالىقارالىق الەمدىك ماسەلەلەردى شەشۋدە, كيكىلجىڭدەر مەن سوعىستى توقتاتۋدا, الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ورناتۋداعى ۇسىنىستار بەرۋدەگى ءرولى ارتسىن» دەگەن باستاماسى قولداۋ تاۋىپ كەلەدى.
جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا شىۇ-نىڭ وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا, ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى دامىتۋعا, ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداي الاتىن ۇلكەن الاڭعا جانە بەدەلدى ۇيىمعا اينالىپ وتىرعانى حاق. وسى تۇرعىدان العاندا بۇل ۇيىمنىڭ بولاشاعى زور. ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ بەرىك نىعايۋى مەن ىقپالداستىعىن كەڭەيتۋدەگى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا ءوز جەمىسىن بەرەدى. قازىردىڭ وزىندە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسى اسا اۋقىمدى باستاماعا اينالىپ وتىرعانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. وسىنداي زور مۇمكىندىگى مەن رەسۋرسى بار شىۇ الداعى ۋاقىتتا جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋدە وزىندىك ورنىن ودان ءارى بەكىتە تۇسەدى.
بيىلعى ءسامميتتىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى باسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ءوتۋى دە ماڭىزدى وقيعا. ساپاردىڭ العاشقى كۇنى مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان جانە قىتاي – جەتىستىكتەردىڭ باستاۋىندا تۇر» دەگەن تاقىرىپتا سۇحبات بەردى. ەكىنشى كۇنى قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ «قازاقستان مەن قىتايدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرگە بىرلەسە ۇمتىلىسى» اتتى ماقالاسى شىقتى. مەملەكەت باسشىلارى ماقالالارىنىڭ قاتار شىعۋى قوس ەل اراسىنداعى دوستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن اڭعارتادى. دەمەك ەكى ەلدىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءىلتيپاتى مەن ورتاق مۇددەسى الداعى ۋاقىتتا الەمدىك ۇيلەسىمدىلىككە اسەر ەتەتىنىن كورسەتەدى.
قازبەك مايگەلدينوۆ,
قىتايدى زەرتتەۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, ساياساتتانۋشى
