ءبىر جاعىنان, كاسىبي جۋرناليستەردىڭ قوعاممەن بايلانىس سالاسىنا, قوعامدىق-ساياسي قىزمەتكە اۋىسىپ, مەملەكەتتىك جانە سايلانبالى ورگانداردا توبە كورسەتۋى ماماندىقتى تۇساۋلاعان شەكتەۋلەردىڭ سالدارى بولسا, ەكىنشى جاعىنان, ءدال وسى ۇدەرىس ماماندىقتىڭ ءورىسىن كەڭەيتكەن وزگەرىسكە اينالدى. تالاي جىل اقپارات قۇرالىندا جۇمىس ىستەپ, جۋرناليستيكانىڭ مايىن ىشكەن ازاماتتار پارلامەنت دەپۋتاتى بولىپ, زاڭ شىعارۋ ىسىنە تىكەلەي اتسالىسىپ وتىر. تاجىريبەلى جۋرناليستەردىڭ ىشىندە جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندەر دە بارشىلىق. بۇل دا اقپاراتتىق زاماندا كوممۋنيكاتسيانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن كورسەتەدى. «حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى» بولۋدى ميسسياسى دەپ تانىعان ماماندىق يەلەرى ەندى جاڭا ساپاداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشى بۋىنىن قالىپتاستىراتىن بولار.
جۋرناليستيكانىڭ دەڭگەيىنەن حابار بەرەتىن ەكى ولشەم بار: ءبىرى – ءوز ىسىنە بەرىلگەن كاسىبي بىلىكتى ماماندار قاراسىنىڭ قالىڭ بولۋى, ەكىنشىسى – ولار جاسايتىن اقپاراتتىق ءونىمنىڭ, ياعني ەل اۋزىندا جۇرەتىن جوبالار, قوعامعا قوزعاۋ سالاتىن ساپالى ماتەريالداردىڭ كوپتىگى. بۇل تۇرعىدا وسى سالاعا ءوز ىسىنە ادال جانە كاسىبيلىگى جوعارى ماماندار كەلۋىنە قوعام دا, مەملەكەت تە مۇددەلى بولۋعا ءتيىس. سەبەبى بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى «التىن كوپىر» – كاسىبي مەديا دامىعان ەلدە پليۋراليزم مادەنيەتى مەن وزگەنىڭ پىكىرىمەن ساناسۋ ادەتى قالىپتاسادى.
ساپالى اقپاراتتىڭ ماڭىزى مەن وزەكتىلىگىن قازىر قوعام ءتۇسىنىپ قالدى. فەيكتەر مەن اقپاراتتىق دەزينفورماتسيا زامانىندا وبەكتيۆتى, شىنايى, ناقتى اقپاراتتىڭ قۇنى ارتا تۇسپەك. ەندىگى جەردە اقپاراتتىق رەسۋرستار اۋديتوريا الدىنداعى رەپۋتاتسياسى ءۇشىن جانتالاسادى. قازاقشا ايقاندا, «قاسىقتاپ جيناعان ابىروي شەلەكتەپ توگىلسە», اۋديتورياعا ىقپالىمەن بىرگە نارىقتاعى سۇرانىسىنان دا ايىرىلادى.
قازىرگى تاڭدا وتاندىق جۋرناليستيكا ءوزىنىڭ كەزەكتى ءوسۋ بەلەسىنىڭ الدىندا تۇر. بارىنشا ساپالى, مازمۇندى كونتەنتتى وپەراتيۆتى تۇردە اۋديتورياعا جەتكىزۋدىڭ ءتۇرلى تەحنيكالىق مۇمكىندىگى بار. اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ بارلىق جەتىستىگى كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ يگىلىگىنە ارنالعانداي. وتاندىق مەديا قازىر جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن قولدانا باستادى. بۇل دا كاسىبيلىك پەن وپەراتيۆتىلىك تۇرعىسىنان باسەكەنىڭ كۇرت ارتۋىنا سەبەپ. بۇل تۇرعىدا, ەكى جىلدان بەرى قىزۋ تالقىلانىپ, جاقىندا قابىلدانعان «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ وتاندىق جۋرناليستيكانىڭ كەلبەت-سيپاتىن ءسوزسىز وزگەرتەدى. زاڭدا قابىلدانعان كوپتەگەن نورما قوعامنىڭ سۇرانىسىنان تۋىنداعان. مىسالى, وتاندىق اقپارات كەڭىستىگىندە بۇدان بىلاي ساپالى قازاقشا كونتەنت سانى ارتۋعا ءتيىس, ال مۇنداي كونتەنتتى ۇسىنا الماعان مەديانىڭ ءورىسى تارىلا بەرمەك. زاڭ تەلەراديوحابارلاردىڭ اپتالىق كەستەسىندەگى مەملەكەتتىك تىلدەگى حابارلار سانىنا قاتىستى ەڭ تومەنگى شەكتى عانا بەكىتتى: كەلەسى جىلى – 55 پايىز, 2027 جىلى – 60 پايىز. بىراق بۇدان اسىرماسىن دەگەن ءسوز ەمەس. ەڭ باستىسى, بۇل – مەملەكەتتىك تىلدەگى كونتەنتتىڭ عانا عانا ەمەس, وتاندىق ءونىمنىڭ كولەمىن دە ارتتىرۋعا تيەك. بۇعان قوسا, شەتەلدىك تەلە جانە راديو حابارلاردىڭ ەفيردەگى كولەمى 20-دان 10 پايىزعا قىسقارادى. وسىنىڭ ءبارى قازاقشا ساپالى كونتەنت جاساۋشى وتاندىق مەديانىڭ بەدەلىن دە, جاۋاپكەرشىلىگىن دە ارتتىراتىنى, جاڭا زامان جۋرناليسىنە قويىلاتىن تالاپتى كۇشەيتەتىنى ءسوزسىز.
كاسىبي تالاپتاردىڭ كۇشەيۋىمەن ءجۋرناليستىڭ قوعامداعى بەدەلى دە ارتادى. «ازاماتتىق جۋرناليستيكا» ەندى دامي باستاعان تۇستا «قولىندا تەلەفونى بار كەز كەلگەن ادام جۋرناليست مىندەتىن اتقارا الادى» دەگەن تۇسىنىك تاراعان. ءيا, كەز كەلگەن ادام اقپارات تاراتۋشى ءرولىن اتقارۋى مۇمكىن, بىراق ونىڭ شىنايىلىعىنا جانە سالدارىنا جاۋاپ بەرمەيدى. اقپارات تاراتۋشىنىڭ ءبارى بىردەي اقپاراتتىق ءونىم وندىرۋشىگە, كونتەنت جاساۋشىعا اينالۋى نەعايبىل. سەبەبى ساپالى اقپاراتتىق كونتەنت جاساۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى كاسىبي ءبىلىم مەن تاجىريبە, ودان سوڭ ازاماتتىق ۇستانىم مەن مەملەكەتشىلدىك كوزقاراس قاجەت. بۇل تۇرعىدا الاش قايراتكەرلەرى ۇستانعان باستى قاعيدا – ۇلتقا قىزمەت ەتۋ ميسسياسى وزگەرگەن جوق.
گۇلبيعاش ومار,
ساياسي كوممۋنيكاتسيا سالاسىنان PhD
