سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
تالابى تاۋداي جاستارىمىز جاقسى ءبىلىم الىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ, ەلگە ورالىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. وكىنىشكە قاراي, تەك ءبىلىم قۋىپ ەمەس, جۇمىس ىزدەپ, جالاقىسى كوپ جۇمىسقا ورنالاسىپ, سول ەلدە قالىپ قويىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. ءبىلىم الۋعا, عىلىممەن اينالىسۋعا كەتكەن جاستارىمىز ەلگە قايتسا, شەتەلدە العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن ەلىمىزگە كەپ قولدانسا, ارينە, قۋاناتىن ەدىك. دەگەنمەن ەلگە ورالىپ جاتقاندارعا جۇمىس تابىلماي, تابىلسا دا, كوڭىل كونشىتەرلىك جالاقى تولەنبەي, جاستارىمىزدىڭ قايتادان شەتەلگە كەتۋىنە تۋرا كەلىپ جاتقان جاعدايلار ءجيى ورىن الىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى تەك تابىس تابۋ ماقساتىندا كەتىپ جاتقاندار سانى دا كوبەيگەن. مۇنىڭ باستى سەبەبى دە بەلگىلى, ول – جالاقىنىڭ تومەندىگى. ايلىق تابىستان بولەك پاتەر ماسەلەسى دە جاستاردىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالعان.
الەۋمەتتانۋشى ز.قوسجانوۆتىڭ پىكىرىنشە, جاستاردىڭ جاپپاي شەتەلگە اعىلۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ تومەندىگى. وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ ماقساتىندا شەت ءتىلىن بىلمەسە دە, اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس سالاسىندا ءتۇرلى جۇمىس ىستەۋگە كەتىپ جاتقاندار كوپ. وزىمىزگە جەتىسپەي جاتقان مامانداردىڭ سىرت ەلدەرگە كەتىپ جاتقانى قىنجىلتادى. ءبىر جاعىنان, ەلدەگى جۇمىسسىزداردىڭ سانىن كوبەيتكەنشە, تابىس تاۋىپ, وتباسىنىڭ جاعدايىن جاساعانى دۇرىس سەكىلدى. بىراق, ەكىنشى جاعىنان, جاستاردىڭ بويىنداعى ءبىلىم-بىلىگى مەن كۇش-جىگەرىن ءوز ەلىنە قىزمەت ەتۋگە جۇمساسا ەكەن دەگەن دە وي قىلاڭ بەرەدى.
2023 جىلعى ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەن سىرتقا كوشىپ كەتۋشىلەردىڭ سانى 15 مىڭنان اسادى. ال جاپونيادان سىرت ەلگە كوشىپ كەتۋگە جىلىنا 15 ادامعا عانا رۇقسات بەرەدى ەكەن. قىتايدا دا جاستاردىڭ شەتەلدە وقۋىنا بايلانىستى شەكتەۋلەر بار. حالقىنىڭ سانى كوپ الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ ءوزى جاستارىنىڭ باسقا ەلدە ءبىلىم الۋىنا, كوشۋىنە بايلانىستى ارنايى باعدارلاما ەنگىزگەن. ال بىزدە جاستارعا الەمنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىنا بارىپ, ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. مىنە, سوندىقتان دا بولار, جاستاردىڭ باسىم بولىگى ءوز ەلىندە قالۋدان گورى شەت مەملەكەتكە كەتكەندى ءجون ساناپ وتىر. بۇل, ارينە, الاڭداتارلىق جاعداي. سەبەبى ەل دامۋىنا ۇلەس قوساتىن عالىمداردىڭ, ينجەنەرلەردىڭ, بىلىكتى مامانداردىڭ ەلدەن كەتۋى الداعى 10–20 جىلدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى بويىنشا وڭ ناتيجە بەرمەيتىنى انىق. بۇل ماسەلەنى قالاي شەشۋ كەرەك دەگەنگە كەلەر بولساق, ساراپشىلاردىڭ ءوز ويلارى بار. ماسەلەن, ءبىلىمدى, تالانتتى جاستاردىڭ دامۋىنا تولىق جاعداي جاساۋ كەرەك. ارنايى شاكىرتاقى تاعايىنداپ, جاتاتىن جەرىن قامتاماسىز ەتسە, عىلىممەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, تاڭنان كەشكە دەيىن كەرەك ەمەس پاندەردى وقۋدان بوساتسا, ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىن تولىق پايدالاناتىنداي جۇمىس كولەمى بەرىلسە دۇرىس بولادى.
جاستاردىڭ سىرتتا ءبىلىم العىسى كەلەتىنىنىڭ ءبىر سەبەبى – «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىن پايدالانۋ. ۇكىمەت 1994 جىلدان بەرى «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم-عىلىم سالاسىن, تەحنولوگياسى مەن ەكونوميكاسىن كوتەرۋگە اتسالىسادى دەگەن سەنىممەن جاستاردىڭ شەتەلدە وقۋىنا مۇمكىندىك جاساپ كەلەدى. وتاندىق مامانداردىڭ دا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا بارىپ تاجىريبە الماسۋى ءۇشىن قىرۋار قارجى ءبولىپ كەلەدى. بىراق وسى مامانداردىڭ قانداي تاجىريبە جيناپ كەلگەنى, ەلگە تيگىزىپ جاتقان پايداسى جايلى كوپ ايتىلا بەرمەيدى. سونداي جاستاردىڭ ءبىرى ۇلىبريتانيادا «بولاشاقپەن» وقىپ كەلگەن مەرۋەرت بۇركىتباەۆا شەتەلدە قالۋدان گورى قازاقستانعا ورالۋدى ءجون ساناعان. تاعى ءبىر «بولاشاق» ستيپەندياتى مەيرام ءجاندىلدين دە چەحيادا ۇسىنعان بانك قىزمەتىنەن باس تارتىپ, ەلگە ورالعان. مىنە, وسىنداي جاستارىمىز كوپ بولسا دەيسىڭ.
«وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بولۋدى» قۇلاعىنا بالا كەزدەن ءسىڭىرىپ وسسە, جاستارىمىزدىڭ بويىندا وتانشىلدىق سەزىم سۋىماس ەدى. سول كەزدە باسقا ەلدىڭ «جۇماعى» ءوز ەلىنە جەتپەيتىنىن ۇعار ەدى. سوندا جاستارىمىز شەتەلگە ءدال بۇگىنگىدەي اعىلماۋشى ەدى. مەنىڭشە, بۇل ماسەلە تەرەڭىرەك زەرتتەلىپ, مەملەكەت تاراپىنان ارنايى باعدارلاما جاسالۋعا ءتيىس. زياتكەرلەرىمىزدىڭ, جۇمىس كۇشىنىڭ بۇلاي سىرتقا جاپپاي كەتۋىنە توسقاۋىل قوياتىن ۋاقىت جەتتى.
لاۋرا حالەل,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
