«ابىلايدىڭ التى تاسپاسىن مۇراجاي قورىنا 1977 جىلى امانگەلدى اۋدانى ۇزىنقوعا اۋىلىندا تۇراتىن باتىربولات مۇحامەتجان دەگەن كىسى تاپسىرعان. قابىلداپ العان – ءبولىم مەڭگەرۋشىسى س.سارسەنباەۆا. اكت ءنومىرى – 480. ابىلايدىڭ التى اعاشى دەگەن دە ويىن بار. ونى ءبىزدىڭ جاقتا كوپ ويناي قويمايتىن شىعار. بىراق ەستۋىم بار. مىنا ويىننىڭ ءوزى ءبىزدىڭ جاقتا كوپ بەلگىسىز. جالپى, بۇل ويىندار ميدى جاتتىقتىرۋعا ارنالعان ادامنىڭ وي-ءورىسىنىڭ دامۋىنا پايدالى زياتكەرلىك ويىن بولسا كەرەك. تاسپا ويىنىن تاپسىرعان باتىربولات اتامىزدىڭ بالاسى قاسقىرباي دەگەن اعامىز تاياۋدا مۋزەيگە كەلىپ كەتتى. ول كىسى بۇل ويىندى بىلەتىن بولىپ شىقتى», دەيدى مۋزەي قىزمەتكەرى, اقىن باتىرلان ساعىنتاەۆ.
«ابىلايدىڭ التى تاسپاسىن» 1965 جىلدارى ۇيرەندىم. وعان سەبەپ بولعان – اكەمنىڭ ءىنىسى حاسەن اعامىز. ول ۇلى امانجول ەكەۋمىزدى وتىرعىزىپ قويىپ, وسى ويىندى ۇيرەتىپ ەدى. كەيىن باسقا ىنىلەرىمىز ۇيرەندى, بىراق ەشكىمگە دارىپتەمەپپىز, سولاي جۇرە بەرىپپىز. نەگىزى توعىزقۇمالاق سياقتى ەسەپكە قۇرىلعان ويىن. تاسپا – سيىر تەرىسىنەن تىلىنگەن ءجىپ سياقتى قايىس, كوبىنە قامشى ورگەندە پايدالانادى. ۇزىندىعى – 40 سم, ەنى – 5 سم, قالىڭدىعى 1 سم اعاشتان جاسالعان ساپتى ارا قاشىقتىعى 5 سم-نەن تەسىپ, وعان بەس تاسپانى ءبىر-بىرىنە بايلانىستىرىپ ءتۇبىن تۇيىقتاپ بايلايدى. التىنشى تاسپا ۇزىندىعى 40 سم شاماسىندا شەڭبەر ءتارىزدى تۇيىقتالىپ بايلانادى. وسى التىنشى تاسپانى جاڭاعى اعاشقا بەكىتىلگەن بەس تاسپاعا بىرىنشىسىنەن باستاپ بەسىنشى سوڭعى تاسپاعا دەيىن جەتكىزىپ ونى قايتادان ءبىرىنشى تاسپاعا اكەلىپ, تاسپانى شىعارىپ الۋ كەرەك. ويىن ەرەجەسى – وسى. تۇيىقتالعان تاسپالاردى شەشۋگە بولمايدى», دەيدى قاسقىرباي اعا.
قاسقىرباي مۇحامەتجاننىڭ اعاسى امانجولدىڭ 9-سىنىپتا وقيتىن ەرسۇلتان ەسىمدى ۇلى ەكى جىلدان بەرى عىلىمي ىزدەنىسپەن شۇعىلدانادى. تاقىرىبى – ۇلتتىق ويىندار. قالالىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ جۇرگەن تالاپتى بالا ەندى ابىلايدىڭ التى تاسپاسى ويىنىن قايتا ءتىرىلتىپ, ەل ىشىندە كوبىرەك ناسيحاتتاۋ جاعىن ويلاستىرىپ ءجۇر. سوڭعى بايقاۋدىڭ بىرىندە كوميسسيا مۇشەلەرى ەرسۇلتاننان «مۇنىڭ ابىلايدىڭ التى تاسپاسى ەكەنىن قالاي دالەلدەيسىڭ؟ بۇل ويىن قاي جەردە بار ەكەن؟» دەپ سۇراپتى. بالا «اتامنان ۇيرەندىم» دەپ جاۋاپ بەرگەن. قاسقىرباي اعا وسى اڭگىمەنى ەستىگەننەن كەيىن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ابىلايدىڭ التى تاسپاسى تۋرالى مالىمەت ىزدەستىرە باستايدى.
«مەنىڭ وكىنگەنىم, ءوزىمنىڭ تۋىستارىم دا, اۋىلداستارىم دا, سىنىپتاستارىم دا بىلمەيتىن بولىپ شىقتى. سوسىن, ءبىز ءوزىمىز عانا ءبىلىپ, ءماز بولىپ جۇرە بەرىپپىز عوي دەگەن وي كەلدى. سودان كەزىندە ينستيتۋتتا بىرگە وقىعان, قازىر سەمەيدە تۇراتىن عاپپاس دەگەن دوسىمنان الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءبىر حابار كەلدى. ول ماعان «ابىلايدىڭ التى اعاشى» دەگەن ماتەريال جىبەردى. سول كەزدە بارىپ حاسەن اعامنىڭ بىزگە ويىن ۇيرەتكەندە: «ابىلايدىڭ التى اعاشى دا وسىنداي ويىن, بىراق ول بۇدان كۇردەلى, ونى ۇمىتىپ قالىپپىن» دەپ وكىنگەنى ەسىمە ءتۇستى. ەندى قازاقتا «حاندا قىرىق كىسىنىڭ اقىلى بار» دەگەن ءسوز بار عوي. مۇنى سول ەنتسيكلوپەدياعا ەنگەن التى اعاشتىڭ ءبىر نۇسقاسى شىعار دەپ ويلايمىن. ەندى مۇنى ءبىزدىڭ اۋلەتكە باتىربولات اتام ءسىڭىستى ەتىپ كەتكەن. ول كىسى جۇيرىك ۇستاعان اتبەگى, شەبەرلىگى بار ۇستا كىسى بولعان. سوندىقتان بۇل ويىن تۋرالى اتام ءوزىنىڭ بالالارىنا, ءبىزدىڭ اكەلەرىمىزگە ايتىپ كەتكەن شىعار دەپ توپشىلايمىن. وسى ويىندى زەرتتەپ جۇرگەن بالام التى تاسپانىڭ جاسالۋىن, قۇرىلىسىن, ويىن ەرەجەسىن تۇگەل ءوز ەڭبەگىندە جازىپ كورسەتتى. ول ءبىر كىتاپشا بولىپ شىعۋى دا مۇمكىن. مەنىڭ تىلەگىم – قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارىندا وسىنداي ويىن بولعان با؟ نەمەسە ابىلايدىڭ تاريحىندا وسى ويىندى ويلاپ شىعارعانى, الدە ويناعانى تۋرالى مالىمەتتەر بار ما ەكەن؟ وسىعان كومەكتەرىڭىز قاجەت بولىپ تۇر. ەڭ قۇرىعاندا, سۇراستىرا جۇرسەڭىزدەر, بىلەتىندەر بار شىعار. ءبىراز جەرلەرگە حابار جىبەرگەن ەدىم, جاۋاپ جوق. قىزىق ەكەن, سوندا بۇل ويىندى تەك ءبىزدىڭ اۋلەت قانا بىلەتىن بولعانى ما؟», دەيدى قاسقىرباي مۇحامەتجان.
قوستاناي وبلىسى
