وسى ورايدا سەناتتىڭ جوبالىق كەڭسەسى دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسەتىن جاڭا تەتىك رەتىندە بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ باستاماشىلىعىمەن وتكەن جىلى قۇرىلعان جوبالىق كەڭسە بۇگىندە ءتۇرلى وزەكتى ماسەلە تالقىلانىپ, رەفورمالارعا باستاما جاسايتىن قوعامدىق الاڭعا اينالدى.
كەڭسە Maqsut Narikbayev University عالىمدارى جانە ساراپشىلارىمەن بىرگە دايىنداپ, ۇسىنعان بىرقاتار قۇجاتتىڭ قاتارىندا ەڭبەك كودەكسىندەگى جەكەلەگەن وزگەرىستەر مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەڭبەك سالاسىنداعى ۇجىمدىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا بار. زاڭ جوباسى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن العاش رەت بيىل اقپان ايىندا تانىستىرىلدى. سونداي-اق بيىل ناۋرىز ايىنان بەرى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ جانىنداعى جۇمىسشى توبىندا سالالىق كاسىپوداقتار, ساراپتامالىق قاۋىمداستىقتار, قوعامدىق ۇيىمدار, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى, وكىلدى ورگاندار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تۇراقتى تالقىلانىپ, ۇسىنىلعان ءار پوزيتسيا بويىنشا قىزۋ پىكىرتالاس جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ارينە, جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشىلار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن ەڭبەك زاڭناماسى ستاتيكالىق بولماۋعا ءتيىس. قۇجات جۇيەلى تالداۋ نەگىزىندە حالىقارالىق تاجىريبە مەن ىستەردىڭ قازىرگى جاعدايىنا سۇيەنە وتىرىپ, ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرۋى كەرەك.
كاسىپوداقتار جۇمىس بەرۋشىلەرمەن قارىم-قاتىناستا تەڭ قۇقىلى سەرىكتەس بولۋعا ءتيىس. تەك وسى جاعدايدا عانا تابىستى الەۋمەتتىك ديالوگ جانە ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورنايدى. سول سەبەپتى, ەڭبەك سالاسىنداعى ۇجىمدىق قاتىناستاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەرگە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ دە – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. الايدا بۇل ماسەلەدە شامادان تىس رەتتەۋگە تۇسپەۋىمىز كەرەك. قىزمەتكەر مەن جۇمىس بەرۋشى اراسىنداعى ەڭبەك قاتىناستارى الەۋمەتتىك ديالوگ نەگىزىندە قۇرىلۋى قاجەت.
زاڭ جوباسىندا شارتتى تۇردە 7 نەگىزگى باعىتقا توپتاستىرۋعا بولاتىن تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستەر بار:
1) ەڭبەك تابىستىڭ جالعىز نەمەسە نەگىزگى ءتاسىلى بولىپ سانالاتىن كەز كەلگەن ەكونوميكالىق تاۋەلدى ادامداردى (ونىڭ ىشىندە پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ اياسىندا) قوسا العاندا, ەڭبەككەرلەردىڭ ۇجىمدىق ەڭبەك قۇقىعىنىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ;
2) قوعام مەن مەملەكەتتى الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اقپاراتتى قامتي وتىرىپ, 3 جىل سايىن پرەزيدەنتكە قاراۋعا ەنگىزىلەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەڭبەك تۋرالى ۇلتتىق باياندامانى ەنگىزۋ;
3) الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتىڭ جاڭا نىساندارى مەن دەڭگەيلەرىن, كاسىپوداقتاردىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەنگىزۋ ەسەبىنەن الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن كاسىپوداق قىزمەتىنىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ;
4) ۇجىمدىق ەڭبەك داۋى بويىنشا تالاپتار قويۋ قۇقىعىن بەرۋ, كاسىپوداقتار مارتەبەسىن نىعايتۋ, سونداي-اق كاسىپوداقىشىلىك دەموكراتيا تۋرالى جانە كاسىپوداقتاردىڭ جۇمىس بەرۋشىلەر مەن مەملەكەتتىڭ ارالاسۋىنان تاۋەلسىزدىگىنىڭ كەپىلدىكتەرى تۋرالى نورمالاردى ەنگىزۋ;
5) ادالدىق قاعيداتىن ەنگىزۋدى جانە جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان كاسىپوداق ءفاۆوريتيزمىن شەكتەپ, ۇجىمدىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ;
6) داۋدى سوزۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەرىن شەكتەۋ جانە ەڭبەك تورەلىگى شەشىمىنىڭ سوت تارتىبىمەن ماجبۇرلەپ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى قوسا العاندا, ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىنىڭ قۇرالدارىن كەڭەيتۋ جانە راسىمدەرىن وڭايلاتۋ;
7) ەرەۋىل قۇقىعىنىڭ كەپىلدىكتەرىن كەڭەيتۋ.
زاڭ جوباسىنىڭ باستاماشىلارى بۇل شارالار ەڭبەك جاعدايلارىنا نارازىلىقتىڭ قوردالانباۋى جانە ستيحيالىق نارازىلىققا اينالماۋى, كەلىسپەۋشىلىكتەردى بەيبىت تاسىلدەر ارقىلى شەشۋ جولىن تابۋ ءۇشىن «قاۋىپسىزدىك تەتىگى» بولادى دەگەن پىكىردە. سونىمەن قاتار ەڭبەك زاڭناماسىن ءساتتى تولىقتىرا الاتىن باسقا دا ۇسىنىستار بار. مىسالى, وتكەن جىلى ەلىمىزدە قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى كوپتەگەن وڭ وزگەرىس بولدى. ازاماتتاردىڭ قوعامدىق بەلسەندىلىگى «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ نورمالارىمەن بەكىتىلىپ, حالىقتىڭ قوعامدىق باقىلاۋعا كەڭىنەن ارالاسۋىنا وكىلەتتى تەتىكتەر زاڭ نورمالارىمەن جۇيەلەندى.
قوعامدىق باقىلاۋ – وتە ماڭىزدى قۇرال. دەگەنمەن ونى تولىق قولدانۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىنىڭ تەكسەرۋلەرى جانە الدىن الۋ شارالارى جەتكىلىكسىز, سول سەبەپتى كاسىپوداقتاردىڭ كومەگىن نازاردان تىس قالدىرا المايمىز. جوبا باستاماشىلارى بۇل ماسەلەگە دە باسا نازار اۋدارىپ وتىر.
ەرەۋىلدەر مەن بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە كاسىپوداقتاردى تارتۋ تۋرالى ۇسىنىس تا ماڭىزدى. قاتىسۋشىلاردىڭ نيەتى مەن تالاپتارىنىڭ بىتىراڭقىلىعى, بۇقارانىڭ باسقارىلماۋى, سونداي-اق تارتىپسىزدىكتەرگە جول بەرمەۋ كاسىپوداقتىڭ باستى مىندەتى بولۋى كەرەك. ماسەلەنى ىشتەي بىلەتىن, زاڭناما مەن مەدياتسيا ماسەلەلەرىندە بەدەلدى جانە قۇزىرەتتى ورگان عانا كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىن ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرا الادى. بىراق كەلىسسوزدەردەن باس تارتقانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بولىگىندە كودەكستە جاۋاپكەرشىلىكپەن قوسا بارلىق قاجەتتى تۇسىنىكتەمە جەتكىلىكتى تۇردە كوزدەلگەن. بۇل ماسەلەدە كاسىپوداقتار تاراپىنان باستاماشىلىقتى ارتتىرۋ ورىندى.
جالپى, ەڭبەك زاڭناماسى ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرۋى كەرەك. بيىل 7 اقپاندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسىن, قۇجاتتاعى شامادان تىس جۇكتەمەنى سىنعا العانىن قاپەردە ۇستاعانىمىز ءجون. كودەكس سياقتى قۇجاتتار تىم كولەمدى بولماي, قاتاڭ ەرەجەلەرمەن شامادان تىس جۇكتەلمەگەنى, بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, جەدەل ارەكەت ەتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعانى دۇرىس.
قازىرگى تاڭدا جۇمىسشى توپ وتىرىستارىندا ءتۇرلى سالالىق كاسىپوداق, قوعامدىق ۇيىم, جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە وكىلدى ورگان وكىلدەرىنىڭ, ساراپشىلاردىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, جەكەلەگەن ۇستانىمداردى تاجىريبە جۇزىندە ىسكە اسىرۋ بويىنشا قوسىمشا زەردەلەۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى. سونداي-اق قىلمىستىق, ازاماتتىق كودەكستەر مەن «اتقارۋشىلىق iس جۇرگiزۋ جانە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسىنىلعانىن ەسكەرە كەلە, تالقىلاۋعا جوعارعى سوت, باس پروكۋراتۋرا, ادىلەت, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىسىپ جاتىر. باستى ماقسات – زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە بارىنشا بايسالدىلىقپەن قاراۋ, الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتىڭ بارلىق تارابىن ەسكەرە وتىرىپ باستامالاردى سارالاپ, تالقىلاۋ.
رۋسلان رۇستەموۆ,
سەنات دەپۋتاتى
