تۇركىستانعا ارنالعان جاڭا جىرلار دا از ەمەس. دەسەك تە, ايتايىن دەگەنىمىز, ەرەكشە مارتەبە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەگەن تۋريستىك استانانىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى ەدى. بۇل ورايدا قالا تۇرعىندارىنىڭ پىكىرى ماڭىزدى. كەيىنگى جىلدارى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ, وڭ وزگەرىستەردىڭ كوپتىگىن ايتقان جۇرت ونىڭ ءبىر سەبەبىن قالانىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن الۋىمەن, ەكىنشىدەن, اكىمىنىڭ ىسكەرلىگىمەن بايلانىستىرادى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ, وزگە وڭىرلەردىڭ كيەلى قالاعا تارتۋىن ەسكە سالۋشىلار دا, قالا اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆتىڭ تۇرعىندارمەن ءجيى كەزدەسۋ وتكىزەتىنىن دە ايتۋشىلار از بولمادى. ءيا, تۇرعىندار سانى كوبەيگەن قالادا تەز ارادا شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ءتۇرلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ تۋىندايتىنى زاڭدىلىق. ونداي پروبلەمالار, اسىرەسە, كەزدەسۋلەردە ءجيى كوتەرىلەدى.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قالا اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆ جىلىنا 2 رەتتەن 6 سەكتور اۋماعىندا 12 كەزدەسۋ وتكىزۋگە ءتيىس. دەگەنمەن قالا اكىمى بەكىتىلگەن جوسپاردان تىس تا ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن تۇرعىندارمەن وتكىزىلگەن 108 كەزدەسۋدە 1 215 ماسەلە كوتەرىلىپتى. ولاردىڭ 1 203-ءى ورىندالعان, 12-ءسى ورىندالۋ ۇستىندە. ياعني كوتەرىلگەن ماسەلەلەر قىسقا مەرزىمدە, زاڭ اياسىندا شەشىلىپ كەلەدى.
كەزدەسۋلەردە كەيىنگى جىلدارى سۇرانىس ارتا تۇسكەن باسپانا ماسەلەسى دە ءجيى كوتەرىلەدى. بۇگىندە تۇركىستان قالاسىندا تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە 17 مىڭعا جۋىق ازامات مۇقتاج رەتىندە تىركەلگەن. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا 684 پاتەر بەرىلگەن. جالپى, كەيىنگى ءۇش جىلدا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا 1 518 پاتەر كىلتى تابىس ەتىلدى. بۇل باعىتتاعى قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەمەگەن. مىسالى, وتىرار شاعىن اۋدانىندا 5 قاباتتى 20 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى وبليگاتسيا ەسەبىنەن باستالدى. پاتەرلەردى نارىق باعاسىنان تومەن, ياعني شارشى مەترى 220 مىڭ تەڭگەدەن نەسيەگە ۇسىنۋ جوسپارلانعان. تۇركىستاندا 2020 جىلى 181,8 مىڭ شارشى مەتر 496 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەن بولسا, كەيىنگى ءۇش جىلدا بۇل كورسەتكىش 2,3 ەسە ارتىپ, 2023 جىلى ناقتى 417,4 مىڭ شارشى مەتر, ياعني 3 933 پاتەر ەل يگىلىگىنە ۇسىنىلدى. ونىڭ ىشىندە كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر 9 ەسە كوبەيىپ, 3 جىلدا 199 تۇرعىن ءۇي, 10 767 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. ال بيىل قالادا جالپى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن 32 كوپپاتەرلى ءۇي, جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن 24 كوپقاباتتى ءۇي, جالپى 1 800-دەن اسا پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
حالقى كۇن ساناپ ءوسىپ, قۇرىلىسى قارقىن العان شاھار ءۇشىن جاقسى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى – ورتالىقتاندىرىلعان كارىز جۇيەسى قۇرىلىسىنىڭ قارقىندى جۇزەگە اسۋى. قالادا ورتالىقتاندىرىلعان كارىز جۇيەسىمەن قامتۋ كورسەتكىشى 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن 32,2 پايىز, 2024 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 4 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ابونەنت سانى 20 274-كە جەتكەن, ياعني 48,9 پايىزدى قۇرادى. بۇل باعىتتا بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعان جانە جوسپارلانعان جوبالار تولىقتاي ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا قالا اۋماعىن كارىز جۇيەسىمەن قامتۋ 80 پايىزعا جەتەدى.
«اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا قالا تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن تىڭداۋ, كەمشىلىكتەر بولسا وزدەرىنەن ەستۋ ماقساتىندا ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزەمىز. ءبىز تاياۋ ۋاقىتتا كەلەسى جىلدىڭ جوسپارىن ناقتىلايمىز. ماسەلەنىڭ بارلىعىن سارالاپ, وزەكتىلىگىنە سايكەس كەزەكتىلىگىن بەكىتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرى نازاردان تىس قالمايدى, تەك قارجىلىق مۇمكىندىككە قاراي مەرزىمى ۇزاۋى ىقتيمال. دەگەنمەن قالا تۇرعىندارىنا قولايلى جاعداي جاساۋ – باستى مىندەتىمىز», دەيدى قالا اكىمى ن.تۇراشبەكوۆ.
ونەركاسىپ سالاسى بويىنشا قالادا وتكەن جىلى 25,8 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. بۇل كورسەتكىش 2020 جىلى 15,8 ملرد تەڭگە بولعان, ياعني ءونىم ءوندىرۋ 61 پايىزعا ارتقان. شاھاردا بۇگىندە 126 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وندا 23 مىڭعا جۋىق تۇرعىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ءبىر عانا مىسال, ءبىز بارعان «Asia Brend» جيھاز وندىرەتىن فابريكانىڭ جىلدىق تاۋار اينالىمى 1 ملرد تەڭگەدەن اسقان. كاسىپورىن 1,5 گەكتارعا ورنالاسقان, 150 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جىلىنا 22 مىڭ جيھاز جاساپ شىعاراتىن كاسىپورىننىڭ ءونىمى تۇركىستاندا عانا ەمەس, الماتى, استانا, شىمكەنت, قىزىلوردا جانە تاراز قالالارىندا ساتىلىمدا. سونىمەن قاتار رەسەي مەن قىرعىزستانعا ەكسپورتتالىپ كەلەدى.
كيەلى قالادا مادەنيەت نىساندارى دا سالىنىپ جاتىر. مىسالى, اۋماعى 1,13 گەكتار بولاتىن, 500 ورىنعا شاقتالعان مادەنيەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى بىلتىر باستالىپتى. ايتا كەتەيىك, نىساندا ونەرپازدارعا ارناپ اشىق الاڭنان ساحنا, ساياباق, اۆتوتۇراق جانە بالالار ويىن الاڭشاسىن سالۋ جوسپارلانعان. مادەنيەت ءۇيىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى كەلەر جىلى اياقتالىپ, قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. جالپى, وبلىس ورتالىعىندا 61 – 8 الەۋمەتتىك, 3 ساياباق, 5 قاباتتى 20 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەن 30 نىساندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك 5 سپورت كەشەنى سالىنىپ جاتىر. م.تۇرسىنوۆ كوشەسىندە ورنالاسقان ستاديوندى, «پاراسات» ساياباعىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى بار.
تۇركىستان قالاسىندا 14–35 جاس ارالىعىندا 71 486 جاس بار. وسى ورايدا جاستار ورتالىعىنا ارنايى عيماراتتىڭ ىرگەتاسى قالاندى. جاستار ورتالىعى ارنايى دەمالىس ايماعى, ستريت-ۆوركاۋت الاڭى, امفيتەاتر, ەلەكتروندى كىتاپحانا, ۇيىرمەلەرگە ارنالعان بولمەلەر, شاعىن سپورتزال جانە كوپفۋنكتسيونالدى زالدارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ال زەينەت جاسىنداعى ادامداردىڭ سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋى مەن دەنساۋلىعىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2022 جىلى «الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» اشىلعان ەدى. سول جىلى 774 ادامعا قىزمەت كورسەتىلسە, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 2 983 ادامعا جەتكەن. تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسى بويىنشا بيىل «بەلسەندى ۇزاق ءومىر» سەكتورىنىڭ بەكزات شاعىن اۋدانىندا №1 فيليالى اشىلدى. عيماراتتا دەنساۋلىقتى جاقسارتۋعا ارنالعان ارنايى بولمەلەر, ماسساج كابينەتى, زياتكەرلىك ويىندار مەن بيليارد بولمەسى, تۇز شاحتاسى, جاتتىعۋ جاساۋعا ارنالعان بولمە جاساقتالعان. مۇندا زەينەتكەرلەر مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا كۇندىزگى ساۋىقتىرۋ-دەمالىس جانە سۇيەمەلدەۋ قىزمەتى كورسەتىلەدى. جان مەن ءتاندى ەمدەپ, ارداگەرلەردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋگە جاعداي جاسالعان. ءبىر ايدا 150 ادامدى قابىلداۋعا قاۋقارلى. جالپى, تۇركىستان قالاسىندا 15 مىڭعا جۋىق زەينەتكەر بار بولسا, ونىڭ 8 مىڭعا جۋىعى «بەكزات» شاعىن اۋدانىندا تۇرادى.
تۇركىستان قالاسىندا قولونەر بۇيىمدارىن جاساۋ – عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان ءۇردىس. بۇل ماقساتتا «Turkistan Qol oner» وداعى قوعامدىق بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيدى. قۇرامىندا 115 مۇشە تىركەلگەن. سونىمەن قاتار بالالار قولونەر مەكتەبىندە 475 وقۋشى ونەرىن شىڭداپ, اتاكاسىپتى يگەرىپ ءجۇر. قولونەرشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا كورمەلەر, سايىستار, ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. قالا قولونەرشىلەرى حالىقارالىق كورمەلەرگە تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ كەلەدى. بىلتىر زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, جەرگىلىكتى قولونەرشىلەردىڭ تاجىريبەلەرىمەن الماسۋ ماقساتىندا قالا اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بىرلەستىك مۇشەلەرى وزبەكستاننىڭ سامارقاند قالاسى مەن فەرعانا وبلىسىنا بارىپ, وزبەك ۇلتىنىڭ قولونەرىمەن تانىستى. بۇگىندە تۋريستەردى تارتۋ جانە وڭىردەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماقساتىندا مادەني-رۋحاني ورتالىعىندا قولونەرشىلەر قالاشىعى سالىنىپ جاتىر. جاڭا قالاشىقتا ۇلتتىق ناقىشتاعى بىرەگەي قولونەر بۇيىمدارىن دايارلايتىن, ونىڭ تەحنولوگياسىن وقىتاتىن ءىرى قولونەر شەبەرحانا سالىنادى. ونداعى ماقساتتىڭ ءبىرى – مادەني مۇرانى ساقتاپ قالۋ. تۋريستىك كەشەننىڭ جالپى الاڭى – 2,56 گەكتار. قولونەرشىلەر قالاشىعى – 25 ارحيتەكتۋرالىق نىساننان تۇرادى. ىرگەتاستاردى نىعايتۋ جانە بەتونداۋ, سونداي-اق قۇرىلىستىڭ 1 جانە 2 كەزەكتەرى ءۇشىن ىشكى ارلەۋ جۇمىستارىنا دايىندىق باستالدى. قۇرىلىس اۋماعىندا 50 جۇمىسشى, 5 ارنايى تەحنيكا جۇمىس ىستەپ جاتىر. مۇندا قوناقۇيلەر سالىنادى. كورمە نەمەسە Showroom ورنالاسادى. ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى كيەلى شاھاردىڭ ورتالىعىندا ورنالاساتىن جاڭا قالاشىقتىڭ جوباسى ەرەكشە. الداعى ۋاقىتتا وڭىردە قولونەرشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. ءتۋريزمدى دامىتۋدا ارنايى مامانداردىڭ الار ورنى ەرەكشە. بۇل ورايدا ءبىز بيىل 5 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان حالىقارالىق تۋريزم جانە مەيماندوستىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقان ەدىك.
تۋريزم سالاسىنداعى ەلىمىزدەگى العاشقى بەيىندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەت بيىل العاشقى تۇلەكتەرىن ۇشىرماق. ۋنيۆەرسيتەت 2021 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ (United Nations World Tourism Organization) بەكىتىلگەن مۇشەسى بولدى. وتكەن جىلى تۇركيانىڭ جوعارى ءبىلىم كەڭەسى (Yükseköğretim Kurulu) مويىنداعان شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلدى. حالىقارالىق جانە ىشكى تۋريزم, ەكسكۋرسيالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جەكە تۋرلاردى ۇيىمداستىرۋ, تۋريستىك دەستيناتسيالار مەنەدجمەنتى, ۇيىمداستىرىلعان ءتۋريزمدى باسقارۋ جانە ەكسكۋرسيالىق-انيماتسيالىق قىزمەت, سپورتتىق تۋريزم, سپورتتىق ساۋىقتىرۋ فيتنەسى ماماندىق رەتىندە العاش رەت وسى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتىلا باستادى. بۇگىندە ءبىلىم ورداسى تۇركيا, فرانتسيا, پولشا, سلوۆاكيا, تايلاند, مالايزيا وقۋ ورىندارىن قوسا العاندا, 31 شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورنىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە يە. ياعني ءبىلىم الۋشى جوعارىدا اتالعان مەملەكەتتەردە ارنايى تاعىلىمدامادان ءوتىپ, وندىرىستىك تاجىريبە جيناي الادى. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى قولعا الىنعان, ستۋدەنت وقىپ ءجۇرىپ, ءبىلىم ورداسى كەلىسىمشارتقا وتىرعان نىسانداردا اقىلى تۇردە جۇمىس ىستەي الادى. قازىرگى تاڭدا 2 554 ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋ ورداسىنا جىل سايىن 800 گرانت بولىنەدى. بىلىمگەرلەردىڭ 2 338-ءى گرانتتا وقىسا, 216 ستۋدەنت اقىلى نەگىزدە ءبىلىم الادى ەكەن. بيىل ۋنيۆەرسيتەت العاشقى 463 تۇلەككە ديپلوم تابىس ەتەدى.
تۇركىستان
