ماقسات قاباشەۆ: “قارىزدى قانداي دا ءبىر كەشىرۋ تۋرالى قازىر ءسوز بولمايدى”

وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ قارجى سالاسىندا ءبىر قاراعاندا قاتارداعى دا قالىپتى, ال ءىس جۇزىندە وتە ماڭىزدى وقيعا بولدى: Standard&Poor's حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى جۋىردا عانا قارىزدارىن قايتا قۇرىلىمداۋدان وتكەن اليانس بانكىنىڭ رەيتينگتەرىن ءوسىردى. بۇل وقيعانىڭ قازاقستاننىڭ بۇكىل ەكونوميكاسى ءۇشىن قانداي ماڭىزى بار ەكەندىگى تۋرالى وسىناۋ قارجى ۇيىمى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ماقسات قاباشەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ماقسات راقىمجان ۇلى, بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ قۇتتىقتاۋىمىزدى قابىل الىڭىز. ءسىزدىڭ بانك ءۇشىن حالىقارالىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ بۇل باعاسى نەنى بىلدىرەدى, ول اتاپ ايتقاندا, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ, تۇتاستاي العاندا بانك ءۇشىن جانە قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن قاتىناستارىنىڭ وزگەرۋىندە قانداي ءرول اتقارادى؟ – قۇتتىقتاۋىڭىز ءۇشىن راحمەت, ءبىز شىن مانىندە مۇنداي جاڭالىق ءۇشىن وتە قۋانىشتىمىز. ءوزىڭىز ءبىلىپ وتىرسىز, Standard&Poor's بىزگە ۇزاق مەرزىمدى كونتراگەنتتىڭ نەسيەلىك رەيتينگىن وزگەرتىپ, ونى “ۆ-”-عا دەيىن جانە قىسقا مەرزىمدى كونتراگەنتتىڭ نەسيەلىك رەيتينگىن “س”-عا دەيىن ءوسىردى. سونىمەن بىرگە بانككە ۇلتتىق شكالا بويىنشا “kzBB-” دەڭگەيىندە رەيتينگ بەرىل­دى. رەيتينگتەر بويىنشا بولجام – “تۇراقتى”. تاياۋداعى ۋاقىتتا ءبىز باسقا حالىقارالىق اگەنتتىكتەردىڭ جاڭا رەيتينگتەر بەرۋىن كۇتىپ ءجۇرمىز. قازىرگى كەزدە بانك ءۇشىن قانداي دا ءبىر كۇتپەگەن جايتتەر بو­لۋى مۇمكىن ەمەس, بىزدە ءبارى بول­جانعان جانە بىرنەشە جىلعا الدىن الا جوسپارلانعان. وسىنىڭ ءبارى – كوپتەن كۇتكەن تۇراقتىلىعىمىز دا, اسا بەدەلدى رەيتينگ اگەنتتىگى وس­ىندايلىق جوعارى باعالاعان بو­لاشاققا دەگەن سەنىمدىلىگىمىز دە – تىكەلەي مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ار­قاسىندا قول جەتكىزگەن تابىستارى­مىز ەكەنىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. ءتىپتى, اگەنتتىكتىڭ ءوزى دە اليانس بانكىنە جاڭا رەيتينگتەردىڭ بەرىلۋىنە تۇسىنىكتەمە جاساعاندا اليانس بانكى رەيتينگىنىڭ دەڭگەيىنە ونىڭ 100% مەملەكەتكە تيەسىلى جانە ۇكىمەت اتىنان ءىس-قيمىل جا­سايتىن “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات مەمقورىمەن تىعىز باي­لانىستا بولۋى وڭ ىقپال ەتكەنىن اتاپ كورسەتكەن. Standard&Poor's ۋا­قىت وتە كەلە اليانس بانكىنىڭ بانك قىزمەتى رىنوگىنداعى – بولشەك-ساۋدا جانە شاعىن بيزنەس سەگمەن­تىندەگى ۇستانىمى نىعايۋى ءتيىس دەپ سانايدى. قازىرگىدەي كۇر­دەلى ۋاقىت­تا مۇنداي وڭ دا وپ­تيميستىك باعانى ءبىز قىمباتقا با­لايمىز, اگەنتتىك ماماندارىنا بانك­تە ازىرلەنگەن دامۋ سترا­تە­گيا­سى ۇناعانىنا وتە قۋانىشتىمىز. ­– الايدا اگەنتتىكتىڭ تۇسىنىك­تەمەسىندە كەلەڭسىز جايتتەر: ءبىرىنشى كەزەكتە قورجىننىڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايتىن پروبلەمالىق نەسيەلەردىڭ توتەنشە جوعارى ۇلەسى تۋرالى دا ايتىلعان عوي؟ ­– البەتتە, ءبىز ءوزىمىز وپتي­ميزم­گە دە, پەسسيميزمگە دە سالىنا ال­مايمىز, ءبىز ءار نارسەگە ناقتىلىق­پەن قاراۋعا ءتيىسپىز. ال احۋال مى­ناداي, بىزگە پروبلەمالىق قورجىن­مەن جۇمىس ىستەپ, پروۆيزيالاردى بوساتۋ, بانكتىڭ ءوز كاپيتالىن ۇل­عاي­تۋ كەرەك. بۇگىنگى كەزگە دەيىن ات­قارىلعانى – قارىزدىڭ قايتا قۇ­رىلىمدالۋى جۇرگىزىلدى, قۇرىلىم وڭ­تايلاندىرىلدى, جەكە تۇل­عالاردى دا, بيزنەستى دە نەسيەلەۋ جالعاستىرىلدى, دەپوزيتتىك بازا بىرتىندەپ ۇلعايىپ كەلەدى – مۇنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ودان ءارى دامۋىمىز ءۇشىن باستاپقى الاڭ عانا. ءبىز توقتاپ قالماق ەمەسپىز. ءبىزدىڭ بولجامىمىز ۇستامدى دا سەنىمدى: ءبىز ەشقانداي دا سەكىرىستى كۇتپەيمىز, رىنوكتا اگ­رەس­سياشىل ساياسات جۇرگىزبەك ەمەسپىز – ءبىز تاۋەكەلدەردى سارابدالدىقپەن با­عالاپ, قول جەتەتىن ماقساتتاردى تاڭداپ الا وتىرىپ, وسى زامانعى الەم­دە بانك قالاي جۇمىس ىستەۋگە تي­ىس بولسا, سولاي جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. – سولاي بولسا-داعى پروبلە­مالىق نەسيە قورجىنى تۋرالى سۇراعىم كەلەدى – جۋىردا باسپا­سوزدە سىزدەر ميلليارد دوللار دەرلىك قارىزدى ەسەپتەن شىعارىپ, كەشىرەدى دەگەن اقپارات پايدا بولدى... – بالكىم, جاي عانا ءبىر ءتۇسىن­بەستىك تۋعان بولار. قارىزدى قانداي دا ءبىر كەشىرۋ تۋرالى قازىر ءسوز بول­مايدى. قارجى سالاسىندا جالپى “قارىزدى كەشىرۋ” دەيتىن تۇسىنىك جوق. ەگەر ءسىزدىڭ كليەنتىڭىز بانكروت بولسا, نەمەسە ەڭسەرۋگە بولمايتىن, فورس-ماجور دەيتىن جاعدايعا وراي, قارىزدى نەمەسە ونىڭ ءبىر بولىگىن تالاپ ەتۋ مۇمكىن بولمايتىن احۋال قالىپتاسىپ جاتادى. بىزگە دە, ايتا كەتەيىك, قايتا قۇرىلىمداۋ ۇدە­رىسىندە ەشكىم ەشتەڭەنى كەشىرگەن ەمەس – زايمنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ, ديسكونتتى قولدانۋ ارقىلى قارىز سالماعىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى تەتىكتەر قولدانىلدى – بىراق بۇل قارىزدى “ەسەپتەن شىعارۋ” ەمەس, بۇل قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ ناق ءوزى. سوندىقتان دا ءبىز وتەۋگە بايلا­نىس­تى پروبلەما تۋىنداعان كليەنت­تەرگە قايتا قۇرىلىمداۋ رەسىمىنەن ءوتۋدى ۇسىنامىز – جەكە تۇلعالار ءۇشىن دە, سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن دە قاجەت تۇتاس باع­دارلامالار ازىرلەنىپ, ارەكەت ەتۋ­دە. ءبىز كليەنتتەرمەن, ول “اياعى­نان تۇرا الىپ”, وتەۋ كەستەسىنە ورا­لۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىن بولاتىن جاعدايلاردى جاساي وتىرىپ, دەربەس جۇمىس ىستەيمىز: پايىزدىق ستاۆكا­لاردى تومەندەتەمىز, پەنيا مەن ايىپپۇلدى ەسەپتەن شىعارامىز, مەر­زىمدى ۇزارتامىز. الايدا پروبلە­مالىق نەسيەلىك قورجىنمەن جۇمىس ءبىر كۇنگە دە كىدىرتىلمەيدى جانە توقتاتىلمايدى. ال ەندى ميلليارد دوللار دەرلىك قارىزدى ەسەپتەن شىعارۋعا كەلەتىن بولساق, بۇل ەندى تازا بۋحگالتەرلىك رەسىم – ءبىز با­لانس ءۇشىن ەسەپتەن شىعارۋ عانا بول­­ماسا, بانكتىڭ زالالىنا ەش­قانداي ەسەپتەن شىعارۋعا بارماي­مىز. بۇل ەسەپتەن شىعارۋ بانكتىڭ وزىنە, ونىڭ ەسەپتىلىگىنە قاتىستى­لىقتى عانا بىلدىرەدى – پروبلە­مالىق نەسيەلەردىڭ وزدەرى بالانستا ءىلىنىپ تۇرماۋى ءۇشىن سولاي ەتۋ كەرەك, ال ەندى مۇنداي پروبلەمالىق كليەنتتەرمەن جۇمىستى ءبىز ەش دوعارمايمىز. رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, “قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنداعى بانكتەر جانە بانك قىز­مەتى تۋرالى” زاڭىنىڭ 37-بابىنا سايكەس بانكتەردىڭ قارىز الۋشى­لارعا كرەديتتىك شارتتاردى ويدا­عىداي اتقارماعانى جونىندە بانك­تىڭ تالاپتارىنا كەلىسپەۋشىلىك جانە تالاپ ەتۋ وتىنىشتەرىنە مەرزىمى وتكەندىك تارالمايدى. اڭگىمەلەسكەن دامير سادىقانوۆ.