ساراپشىلار سالا ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن, جۋرناليستيكانىڭ سەزىمتال تۇستارىن, ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ مۇمكىندىكتەرىن تالقىلادى. العاش بولىپ «باق-تاعى دەزينفورماتسيا مەن مانيپۋلياتسياعا قارسى تۇرۋ ستراتەگيالارى» تاقىرىبىندا ەتيكالىق جۋرناليستيكا جەلىسىنىڭ (Ethical Journalism Network) نەگىزىن قالاۋشى جانە پرەزيدەنتى ايدان ۋايت بايانداما جاسادى.
– بۇگىندە كەز كەلگەن اقپاراتتىڭ ناقتى ءارى تۇشىمدى بولۋى ماڭىزدى. جۋرناليستيكانىڭ ءار سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن ماماندار بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى انىق ءتۇسىنۋى قاجەت. دۇنيە جۇزىندە جۋرناليستەرگە ارنالعان بارلىعى 400-گە جۋىق كاسىبي ەتيكالىق كودەكس بار. ونىڭ باسىم بولىگى ءتۇرلى داستۇرگە نەگىزدەلگەنىمەن, قۇندىلىقتار جۇيەسى ورتاق. اتاپ ايتساق, ناقتىلىق, ەركىندىك, اقپاراتتىڭ جان-جاقتىلىعى, ادامگەرشىلىك قاعيداتى جانە جاۋاپكەرشىلىك. وسى قاعيدالاردى ەسكەرە وتىرىپ قانا ساپالى دۇنيە جاساۋعا ۇمتىلۋ قاجەت, – دەدى شەتەلدىك ساراپشى.
جيىن بارىسىندا ء«ادىل ءسوز» ءسوز بوستاندىعىن قورعاۋ حالىقارالىق قورىنىڭ ديرەكتورى قارلىعاش جامانقۇلوۆا جۋرناليستيكانىڭ ميسسياسى – ازاماتتاردىڭ دەر كەزىندە وبەكتيۆتى, تولىق جانە جان-جاقتى اقپاراتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, رەتتەۋشى نە زاڭ شىعارۋشى ورگانعا سۇيەنىپ قانا وتىرماۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
– كاسىبي ەتيكا ستاندارتتارى – كەز كەلگەن جۇمىستا, اسىرەسە جۋرناليستيكادا ساقتالۋى كەرەك ماڭىزدى قۇرامداس بولىك. حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن تولىققاندى, وبەكتيۆتى اقپارات بەرۋ – باق-تىڭ نەگىزگى ميسسياسى. تاعى ءبىر ماسەلە بار, ول – جۋرناليستيكامەن اينالىسپايتىن جالعان باق-تى قارجىلاندىرۋ, – دەدى سپيكەر.
بۇدان سوڭ ءسوز العان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى باق سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قاينار احەتوۆ تاقىرىپتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ءداستۇرلى جۋرناليستيكانى نىعايتاتىن ءىس-شارالاردىڭ جان-جاقتى جۇرگىزىلە بەرەتىنىن ايتتى.
قازىر ەلىمىزدەگى اقپاراتتىق مەديا ۇيىمدار جەتىپ ارتىلادى. جيىندا قازاقستان مەديا اليانسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قانات ساحاريانوۆ بۇگىنگى مەديا كەڭىستىك ءتۇرلى فەيك اقپاراتتاردىڭ كەڭ ەتەك العانىنا توقتالدى.
– ءبىز 2020 جىلى ەتيكا كودەكسىن دايىنداعان ەدىك. ەندىگى رەتتە ونى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. بۇگىندە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ ەتيكا ستاندارتىنا ساي جۇرگىزىلۋى كەرەك. جالپى, مەديا ەتيكا ماسەلەسى بيلىك دەڭگەيىندە كوتەرىلە بەرمەيدى. كوبىنە مەديا قاۋىمداستىقتىڭ ىشىندە عانا تالقىلانىپ جاتادى. ماقساتىمىز – وسى تاقىرىپتى ورتاعا سالىپ, ەتيكا كودەكسىن ۇستانۋدى ناسيحاتتاۋ. قازىر اقيقاتقا جاناسپايتىن اقپاراتتاردى تاراتۋ, سەنساتسيا قۋالاۋ سالدارىنان ەتيكا نورمالارى ساقتالماۋدا. بۇل ماسەلەگە بەيجاي قاراماعان ءجون. سەبەبى جۋرناليستەر – قوعام ايناسى, حالىق اراسىندا وي قوزعاۋشى وكىلدەر. سوندىقتان جۋرناليستەرگە ناقتى اقپارات بيلىك تاراپىنان بەرىلۋگە ءتيىس, – دەدى قانات ساحاريانوۆ.
سونداي-اق جيىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, كوميتەت توراعاسى نۇرتورە ءجۇسىپ جۋرناليستەردىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىنە, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى بىلىكتى ۇستانىم ساباقتارىنا توقتالدى.
سپيكەردىڭ ءسوزىن جالعاعان جۋرناليست دينارا ءساتجان تسيفرلى تەحنولوگيا ۇستەمدىك قۇرعان داۋىردە جۋرناليستيكا سالاسىنداعى جاس مامانداردىڭ كەز كەلگەن ماشىقتى جەدەل مەڭگەرۋى ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
– ءبىزدى ۋنيۆەرسيتەتتە كەز كەلگەن دەرەكتى تولىق زەرتتەپ الۋعا, جان-جاقتى تەكسەرۋگە, سودان كەيىن عانا تۇشىمدى ءارى ناقتى اقپارات تاراتۋعا ۇيرەتتى. بۇگىندە جاھانداعى تەحنولوگيالىق سەرپىلىس جۋرناليستيكا سالاسىنا ءوز ىقپالىن تيگىزدى. وسى تۇستا جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىن زامانعا ساي, باسەكەگە قابىلەتتى ەتىپ تاربيەلەۋ ماسەلەسى ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويمايدى. ويتكەنى تەندەنتسياعا قاراي, مامانعا قويىلاتىن تالاپ پەن ءتارتىپ تە وزگەرەدى. سوندىقتان بولاشاق جۋرناليستەردى تەك جالدامالى جۇمىستا قىزمەت ەتەتىندەي عانا ەمەس, ەشكىمگە ارقا سۇيەمەي ءوز مەديا جوبالارىن دامىتۋعا, جۇرگىزۋگە باۋلۋ قاجەت. جۋرناليستەردىڭ ءتىزىمىن جاساقتاپ, جاستارعا شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزۋ ماڭىزدى. سەبەبى قوعامعا ينفوگرافيكانى جاساۋعا, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا, GPT-ءدى ورىندى قولدانا الاتىن زاماناۋي, ساۋاتتى جۋرناليستەر كەرەك, – دەدى ول.
باسقوسۋدا «قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلى الەۋمەتتىك جەلىدەگى اقپاراتتىڭ ناقتىلىعى, سيپاتى الاڭداتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق بولاشاق جۋرناليستەردى دايارلاۋدا جاڭا مەديا ماشىقتارىنان بولەك, ۇلى تۇلعالارىمىز سالعان سارا جولدى ۇستانىپ, ۇلتقا قىزمەت ەتۋىنە باسا نازار سالۋىمىز قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.
– بۇگىندە باق-تىڭ اقپارات تاراتۋدا تىڭ فورما, جاڭا مۇمكىندىكتەرى بار. الايدا دەرەكتىڭ ساپاسى مەن مازمۇنىندا, كەز كەلگەن جوبانى جۇزەگە اسىراردا ۇلتقا قىزمەت ەتۋدى نەگىزگە الۋى كەرەك. ارينە, جۋرناليستيكا سالاسىندا ءبىراز وزەكتى ماسەلە بار. بىراق ءتىل ماسەلەسىنە ەرەكشە توقتالعىم كەلەدى. ويتكەنى ساۋاتتى اقپارات, ساۋاتتى ءتىل – ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ قوزعاۋشىسى, ارقاۋى, – دەدى ديحان قامزابەك ۇلى.
«Qazaqstan» تەلەارناسىنىڭ ديرەكتورى بولات ءمۇرسالىم شىنايىلىق, بىلىكتىلىك, جاۋاپكەرشىلىك ستاندارتتارىن قابىلداۋدى قوزعادى.
«حابار» اگەنتتىگى» اق باسقارما توراعاسى كەمەلبەك ويشىباەۆ پەن قوعام قايراتكەرى تاڭىربەرگەن بەردىوڭعاروۆ تا اقپارات سالاسىن جەتىلدىرۋ مەن سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋگە قاتىستى وي-ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
بۇدان بولەك, دوڭگەلەك ۇستەلدە جۋرناليستەر مەن مەديا سالاسىنىڭ باسقا دا ماماندارىنىڭ فاكتچەكينگ, مەدياەتيكا, داۋلى تاقىرىپتارعا ارنالعان كاسىبي ترەنينگتەر وتكىزۋ جانە ۇنەمى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ماڭىزى كەڭىنەن تالقىلاندى.
