قازاقستان ءۇشىن 2014 جىل ەل ىشىندە دە, حالىقارالىق ارەنادا دا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە تولى جىلعا اينالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس كەستەسى دە مازمۇنى مەن تىعىزدىعى جاعىنان سوعان ساي بولدى.
شەتەلگە ساپارلار جانە وڭىرلەرگە جۇمىس ساپارلارى, ءتۇرلى ماجىلىستەر مەن وتىرىستار, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق فورۋمدار, كونفەرەنتسيالار مەن سەزدەر, شەتەلدىك مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىن قابىلداۋلار, جۇرتشىلىق پەن ەڭبەك ۇجىمدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر, ونەركاسىپ كاسىپورىندارى مەن الەۋمەتتىك نىسانداردا بولۋ, سونىڭ ءبارىن قوسا العاندا, بۇل جىلى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن
700-گە جۋىق حاتتامالىق ءىس-شارا ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى
12 ءماجىلىس وتكىزدى, سونىڭ
8-ءى ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىلىعىنىڭ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ,
2-ەۋى وبلىستار مەن استانا, الماتى قالالارى اكىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتسە,
2-ەۋى كوشپەلى ءماجىلىس بولدى.
پرەزيدەنت جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەستىك ورگاندار جەلىسى بويىنشا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ, ۇلتتىق ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ, ۇلتتىق قوردى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ ءبىر-ءبىر وتىرىسى جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ
5 وتىرىسى بولىپ ءوتتى.
جىل بويى دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن ءوزارا تۇراقتى تۇردە جۇمىس جۇرگىزگەن پرەزيدەنت پارلامەنتتىڭ ەكى وتىرىسىنا قاتىستى, سونداي-اق, پارلامەنت پالاتالارى توراعالارىمەن جانە پارلامەنتتىك فراكتسيالار جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىسى ەل وڭىرلەرىنە
17 جۇمىس ساپارىن جاسادى: الماتى قالاسىندا ءۇش رەت, اتىراۋ, قاراعاندى, ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ەكى رەتتەن, سونداي-اق, اقمولا, اقتوبە, الماتى, شىعىس قازاقستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا بولدى. سونىمەن قاتار, استانا قالاسىندا دا پرەزيدەنتتىڭ ۇدايى جۇمىس بابىنداعى كەزدەسۋلەرى بولىپ تۇردى.
ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار اياسىندا شەتەلدەرگە جاسالعان
8 ساپارىن, سونداي-اق,
17 مەملەكەتارالىق سامميت پەن
4 حالىقارالىق فورۋمدى قوسا العاندا, پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق سيپاتتاعى
150-گە تارتا ءىس-شارا بولىپ ءوتتى.
ن.ءا.نازارباەۆ
25 ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى مەن بريفينگ وتكىزىپ, وتاندىق جانە شەتەلدىك باق-قا
12 سۇحبات بەردى,
5 بەينەجازبا ۇندەۋىن جولدادى. بۇدان باسقا حالىقارالىق يادرولىق قاۋىپسىزدىك جانە قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداقتىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرى بويىنشا شەتەلدىك باق-تا ەلباسىنىڭ
2 ماقالاسى جارىق كوردى.
پرەزيدەنت جىل بويى
6 600-دەن استام قۇجات قاراپ, قول قويدى. ونىڭ ىشىندە
118 زاڭ,
266 جارلىق,
88 وكىم,
18 ءماجىلىس حاتتاماسى,
1 027 قىزمەتتىك قۇجات,
4 762 تالدامالىق جانە اقپاراتتىق-انىقتامالىق ماتەريال, ازاماتتاردىڭ
331 ارىز-شاعىمى بار.
وسى مەرزىمدە مەملەكەت باسشىسى بارلىعىن قوسا العاندا
56 كۇن ءىسساپاردا, سونىڭ ىشىندە
29 كۇن شەتەلدە,
27 كۇن قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىندە بولدى.
* * *
2014 جىلى ەلدىڭ
الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا قازاقستاننىڭ الداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرۋىنە, الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تەرەڭدەۋى تۇسىندا قۋات كوزدەرى باعاسىنىڭ قۇلدىراۋىنا, سونداي-اق, باتىس پەن رەسەي اراسىندا ءورىس العان «سانكتسيالىق سوعىسقا» بايلانىستى سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتتى.
وسىنداي جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعان كەزدە ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ تاسىلدەرىن رەتتەۋ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ-جەتىلدى.
ەلدىڭ ۇلتتىق بانكى جىل باسىندا جۇزەگە اسىرعان تەڭگەنىڭ ءبىر ساتتىك 20% باعا تۇزەتۋى سىرتقى قولايسىز قىسىمدى بەيتاراپتاندىرۋ جانە وتاندىق ەكونوميكانى قورعاۋ جونىندەگى العاشقى قادامنىڭ ءبىرى بولدى.
جۇمىسىن قايتا باعدارلاۋ تالاپ ەتىلگەن ۇكىمەتتى اۋىستىرۋ كەلەسى قادام بولدى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا پرەمەر-مينيستر س.ن.احمەتوۆتىڭ كابينەتىن وتستاۆكاعا جىبەردى جانە ۇكىمەتتىڭ ك.ق.ءماسىموۆ باسقاراتىن جاڭا قۇرامى جاساقتالدى. بۇل ورايدا ن.ءا.نازارباەۆ شەشىم قابىلداۋ ورتالىعىن مينيسترلىكتەر مەن وڭىرلەرگە قاراي اۋىستىرا وتىرىپ, اۋقىمى جاعىنان شاعىن ۇكىمەت قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
قايتا ۇيىمداستىرۋ ناتيجەسىندە ۇكىمەتتەگى 17 مينيسترلىك, 9 اگەنتتىك جانە 54 كوميتەتتەن 12 مينيسترلىك پەن 30 كوميتەت قالدى: بارلىق اگەنتتىكتەر مەن جەكەلەگەن مينيسترلىكتەر تاراتىلدى, بىرقاتار مينيسترلىكتەر بىرىكتىرىلدى, سونداي-اق, جاڭا مينيسترلىكتەر قۇرىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرۋىمەن جاڭا ۇكىمەت جەدەل تۇردە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ العاشقى كەزەكتەگى شارالارىنىڭ جول كارتاسىن ازىرلەدى. بۇدان باسقا, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن وبلىس اكىمدەرىنە ازىق-ت ۇلىك پەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ نەگىزگى ءتۇرلەرىنىڭ, جانار-جاعارمايدىڭ, ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعالارىنىڭ, سونداي-اق, مونوپوليستەردىڭ قىزمەتىنە قويىلاتىن تاريفتەردىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى دا شاقىردى. سونىمەن قاتار, مەملەكەت ەلدەگى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋ ماقساتىندا الەۋەتتى ينۆەستورلارعا ارنالعان اۋقىمدى جەڭىلدىكتەر جيىنتىعىن ۇسىنۋ جونىندە باستاماشىلدىق تانىتتى. بۇل جەڭىلدىكتەر قاتارىندا ينۆەستورلاردى كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى مەن جەر سالىعىن تولەۋدەن 10 جىل, م ۇلىك سالىعىن تولەۋدەن 8 جىل مەرزىمگە بوساتۋ; نىساندى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن كۇردەلى شىعىننىڭ 30 پايىزىنا دەيىن مەملەكەتتىڭ وتەم بەرۋى; قوسىمشا قۇنعا سالىناتىن سالىق پەن اكتسيزدەردەن باسقا بارلىق سالىقتار مەن تولەمدەردىڭ مولشەرلەمەسىن ارتتىرۋعا قاتىستى زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرۋ قاراستىرىلعان.
ن.ءا.نازارباەۆ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن دە وسىنداي ارەكەتكە شاقىردى. ولارعا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ۇزاقمەرزىمدىك نەسيەلەندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋدى تاپسىردى, وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق قوردان سول ماقساتقا 2014 جانە 2015 جىلدارى 1 تريلليون تەڭگە ءبولۋدى ۇسىندى.
سونداي-اق, داعدارىس جاعدايىندا ەكونوميكاعا قولداۋ كورسەتىپ, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كاپيتالداردى جاريا ەتۋ جانە مەملەكەتتىك مەنشىك نىساندارىن جەكەشەلەندىرۋ شارالارى باستالدى.
قىركۇيەكتە باستالعان, ءۇشىنشى رەت قولعا الىنىپ وتىرعان م ۇلىك پەن كاپيتالداردى جاريا ەتۋ ءراسىمىنىڭ ماقساتى كولەڭكەلى ەكونوميكاداعى قارجىنى اينالىمعا تارتۋ بولىپ تابىلادى. 2015 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاساتىن جاريا ەتۋ شاراسى ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ بيۋدجەتىنە 12 ملرد. دوللارعا جۋىق قاراجات تۇسەدى دەپ جوسپارلانۋدا.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ ۇلەسى بار كاسىپورىنداردى جەكە سەكتورعا بەرۋ ۇدەرىسى باستاۋ الدى. بۇل مىندەتتى پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى جولداۋىندا ۇكىمەت پەن «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ الدىنا قويعان بولاتىن. 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ نەگىزىندە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 700-دەن استام مەكەمەسىن باسەكەلىك ورتاعا بەرۋ جوسپارلانعان. ودان باسقا, اكتيۆتەر مەن نىسانداردى وتكىزۋ ءىسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, ولاردىڭ ساتىلۋى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك م ۇلىك جانە جەكەشەلەندىرۋ كوميتەتىنىڭ بىرىڭعاي ەلەكتروندىق ساۋدا جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
داعدارىسقا قارسى تاعى ءبىر ماڭىزدى تەتىك حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋ ءىسى بولدى. 2014 جىلى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن 2,5 ملرد. دوللار, ازيا دامۋ بانكىمەن 1,6 ملرد. دوللار, يسلام دامۋ بانكىمەن 1,1 ملرد. دوللار, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن 550 ملن. دوللار مولشەرىن قۇرايتىن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمدەرگە قول قويدى.
سونىمەن بىرگە, داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار جۇيەسىنىڭ تىرەگى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بولىپ وتىر. 2014 جىلى ونىڭ العاشقى بەسجىلدىعى اياقتالىپ, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ەكىنشى بەسجىلدىعى باستالدى.
ۇكىمەتتىڭ ءۇيدب-نىڭ العاشقى بەسجىلدىعىنىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى شىلدە ايىنداعى ەسەبى بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ونىڭ تابىستارىن اتاپ ءارى نەگىزگى كەمشىلىكتەرىن كورسەتە وتىرىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى ءوزىنىڭ ايرىقشا باقىلاۋىندا ەكەنىن ەسكەرتتى.
داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار اياسىندا پرەزيدەنت جىل بويى ەل وڭىرلەرىنىڭ ەكونوميكالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى.
ماسەلەن, ن.ءا.نازارباەۆ وراق ناۋقانىنىڭ بارىسىمەن تانىسۋ ماقساتىندا قوستاناي, اقمولا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعان كەزدە مەملەكەتتىڭ اگرارلىق سالاعا كورسەتىپ وتىرعان ماقساتتى قولداۋىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋشىلەردىڭ نازارىن اۋداردى. «اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى باستاۋ الدى. ونىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل وتە ماڭىزدى جانە اۋقىمدى جۇمىس, – دەدى ول. – قازىر كەدەن وداعى اياسىندا قازاقستاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ الدىنان وراسان مۇمكىندىكتەر اشىلۋدا, مۇنى پايدالانا ءبىلۋ كەرەك. تاياۋ ۋاقىتتاردا وتاندىق ونىمدەردى يران ارقىلى پارسى شىعاناعىنا شىعارۋعا جول اشىلادى. سوندىقتان ءبىز ەكسپورتقا لايىقتالعان ونىمدەردى كوبىرەك ءوندىرۋىمىز كەرەك».
پاۆلودار وبلىسىندا پرەزيدەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ بارىسىمەن تانىسىپ, ىشكى نارىقتى ءوز جانار-جاعارمايىمىزبەن جەدەل ءارى تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن ورىنداۋ ماقساتىندا قازاقستان ءۇشىن زاۋىتتى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى قوستاناي وبلىسىندا 60 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەن سوكولوۆ-سارىباي كەن-بايىتۋ ءوندىرىستىك بىرلەستىگىندە, سونداي-اق, «Toyota Fortuner» جانە «SsangYong Nomad» اۆتوكولىكتەرىن قۇراستىرۋ ءىسىن جولعا قويعان «سارىاركااۆتوونەركاسىپ» جشس-ىندە بولدى.
قاراعاندى وبلىسىندا ن.ءا.نازارباەۆ جالپى ۇزىندىعى 1 200 شاقىرىم بولاتىن «ارقالىق – شۇباركول» جانە «جەزقازعان – بەينەۋ» تەمىرجول جەلىلەرىن سالتاناتتى تۇردە اشتى. «ارقالىق – شۇباركول» ماگيسترالىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى قازاقستاننىڭ ورتالىعىنان رەسەيگە, ودان ءارى باتىس ەۋروپا ەلدەرىنە شىعۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتتى. 2014 جىلى «وزەن – بەرەكەت – گورگان» حالىقارالىق تەمىرجول ماگيسترالى قۇرىلىسىنىڭ اياقتالعانىن ەسكەرسەك, «جەزقازعان – بەينەۋ» جەلىسى ورتالىق قازاقستاندى اقتاۋ تەڭىز پورتى ارقىلى تۇرىكمەنستانمەن, ودان ءارى پارسى شىعاناعىمەن جالعاستىردى.
كولىك-لوگيستيكا سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە پرەزيدەنت ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە دە نازار اۋدارىپ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە كاسپي تەڭىزى پورتتارىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ جۇمىستارىمەن تانىستى. اتاپ ايتقاندا, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اقتاۋ پورتىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,5 ملن. توننانى قۇرايتىن استىق تەرمينالىن سالۋ, سونداي-اق, نەگىزگى جۇكتەر مەن كونتەينەرلەرگە ارنالعان قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,5 ملن. توننانى قۇرايتىن ەكى تەرمينال سالۋ كوزدەلۋدە. مۇنىڭ ءوزى جالپى العاندا جۇكتەردىڭ جىلدىق تاسىمالىنىڭ كولەمىن جىلىنا 19,5 ملن. تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار, 2014 جىلدىڭ اياعىندا الماتى وبلىسىندا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرعاق پورتى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. قۇرعاق پورت قىتايمەن شەكارادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سالىنىپ جاتقان ءىرى كولىك-لوگيستيكا تورابىنىڭ العاشقى كەزەكتەگى نىسانى ەكەنى بەلگىلى. «بۇل – قحر-مەن بىرىگىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان, كوپتەن كۇتىلگەن ءىرى جوبا. ءبىز وعان ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. حالىقارالىق ورتالىق رەتىندە قورعاس بۇدان دا قارقىندى دامي بەرەتىن بولادى. مەن تاياۋ ۋاقىتتا ول جەردە قازاقستاننىڭ ۇلكەن ءبىر قالاسى پايدا بولادى دەپ ويلايمىن», – دەپ مالىمدەدى پرەزيدەنت ونىڭ اشىلۋ راسىمىندە.
تۇتاستاي العاندا, ««قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا «جەتىگەن – قورعاس» جانە «جەزقازعان – بەينەۋ» تەمىرجول جەلىلەرىمەن, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوكولىك دالىزىمەن جانە اقتاۋ تەڭىز پورتىمەن ۇشتاسا كەلە, قازاقستاننىڭ الەمدىك ساۋدا مەن تاسىمالعا ودان ءارى ينتەگراتسيالانۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قۋاتتى شەكارا ماڭى لوگيستيكالىق ورتالىعىن قۇرايدى.
سونداي-اق, 2014 جىلى قىتاي تاراپىمەن بىرلەسە وتىرىپ, الەمنىڭ ەڭ ءىرى پورتتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن قىتايدىڭ ليانيۋنگان تەڭىز پورتىندا قازاقستان تەرمينالىنىڭ العاشقى كەزەكتەگى نىسانىن سالۋ جونىندەگى كولىك-لوگيستيكا جوباسىنىڭ باستالعاندىعىن دا اتاي كەتكەن ءجون. تەرمينالدى سالۋ وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە, اۆسترالياعا, كاناداعا جانە كەرى باعىتتا تاسىمالداناتىن قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك جۇكتەرىن وڭدەۋ جانە تيەۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
وسىلايشا, 2014 جىلى قازاقستاننىڭ شالعاي وڭىرلەرىن ءبىر-بىرىمەن جالعاستىرعان, سونىمەن قاتار, ءىرى حالىقارالىق ترانزيتتىك باعىتتار جەلىسىنە ەتەنە ينتەگراتسيالانعان بىرىڭعاي كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەلەۋلى قادامدار جاسالدى.
تۇتاستاي العاندا, داعدارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ تۇپكىلىكتى ءپىشىنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 11 قاراشادا قازاقستان حالقىنا كەزەكتى جولداۋى اياسىندا جاريالانعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىندا كورىنىس تاپتى. شىن مانىندە, ول قازاقستاننىڭ الداعى داعدارىس جىلدارىنا ارنالعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن تۇجىرىمداپ بەردى. ونىڭ وزەگىن ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ جوسپارى قۇرايدى. پرەزيدەنت جەتى باسىمدىق قاتارىندا كولىك-لوگيستيكالىق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, ەنەرگەتيكالىق, تۇرعىن ءۇي, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى, سونداي-اق, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدى اتادى.
«نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى – الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جولىنداعى ءبىزدىڭ اۋقىمدى قادامىمىز. بۇگىندە تابىستى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان. تەك بىلەكتى سىبانىپ ىسكە كىرىسۋ كەرەك», – دەپ قورىتتى پرەزيدەنت قازاقستاندىقتارعا تىلەگىن ارناي وتىرىپ.
باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق, مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا الداعى ءۇش جىل ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ 9 ملرد. دوللار قارجىسىن پايدالانۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى.
سونىمەن بىرگە, داعدارىستىڭ سەبەپتەرى قازاقستاننان تىسقارى جاتقانىن جانە جاھاندىق دەڭگەيدە كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋدى تالاپ ەتەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ن.ءا.نازارباەۆ بۇل ماقساتتار ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم (شۆەيتساريا), ح دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمى ء(باا), ءVىى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (قازاقستان), ءىى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا (قازاقستان) سياقتى ءىرى حالىقارالىق فورۋمداردىڭ مىنبەرلەرىن بەلسەندى تۇردە پايدالاندى.
* * *
ۋكراينا داعدارىسىنا بايلانىستى وقيعالار 2014 جىلعى
سىرتقى ساياساتتاعى باستى سىن-قاتەرگە اينالدى. قازاقستان ونىڭ وزەگىنە جاقىنداۋ بولىپ شىقتى.
قالىپتاسىپ وتىرعان وسىنداي جاعدايدا قازاقستاننىڭ ءوز سىرتقى ساياساتىنىڭ, ەڭ الدىمەن, رەسەي, قىتاي, اقش سياقتى الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىمەن جانە ەۋروپالىق وداقپەن قارىم-قاتىناسىنىڭ كوپۆەكتورلىلىعىن ساقتاپ قالۋى جىلدىڭ باستى قورىتىندىسى بولدى.
قازاقستان ءوزىنىڭ
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى نىعايتۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق باعىتىن ۇستانا وتىرىپ, 2014 جىلعى 29 مامىردا رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن بىرلەسىپ, تاريحي ماڭىزى بار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويدى. كەيىنىرەك شارتقا ارمەنيا مەن قىرعىزستان قوسىلدى.
ءتيىستى شارتتى قاتىسۋشى ەلدەردىڭ بارلىعى قىسقا مەرزىم ىشىندە راتيفيكاتسيالادى. بىلتىر ەاەو جۇمىسىن باستاۋعا دەيىنگى ازىرلىك اياسىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ 5 وتىرىسى بولدى, قورىتىندى جيىنى 23 جەلتوقساندا ماسكەۋ قالاسىندا ءوتتى.
ءسامميتتىڭ قورىتىندىلارىنا ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ن.ءا.نازارباەۆ 2015 جىل ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ باستاۋى رەتىندە تاريحقا ەنەتىنىن اتاپ ءوتتى. «ءبىز وداقتى قۇرۋعا جيىرما جىل ۋاقىت جۇمسادىق. ول 1994 جىلى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە مەن ۇسىنعان يدەيادان ناقتى ءىس جۇزىندەگى شەشىمگە اينالدى. بارلىق مەملەكەتارالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋ بارىسىندا وراسان جۇمىس اتقارىلدى, وندا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ارقايسىسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى, ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى ەسكەرىلدى», – دەدى ەلباسى.
وسىلايشا, ارادا 20 جىل وتكەندە قازاقستان كوشباسشىسى يدەياسىنىڭ تابىستى ىسكە اسقانىنا الەم كۋا بولدى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ۆەكتورى تمد ەلدەرىمەن ءداستۇرلى دوستىق جانە ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستارعا نەگىزدەلەدى. 2014 جىلى جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىستارىمەن قاتار قازان ايىندا مينسك قالاسىندا تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەڭەسى جانە ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىستارى, جەلتوقساندا ماسكەۋ قالاسىندا ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى ءوتتى.
كومىرسۋتەگى سالاسىندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى بىرلەسە قولدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قىركۇيەكتە اتىراۋ قالاسىندا بولعان قازاقستان جانە رەسەي ءحى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىن دا وسى شارالار قاتارىندا اتاپ وتكەن ءجون.
قازاقستان ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ
ەۋرواتلانتيكالىق باعىتىندا دا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى.
ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەلگياعا قىركۇيەكتەگى رەسمي ساپارى بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەو اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى ماسەلەسى جونىندەگى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى اياقتالدى.
سونداي-اق, امەريكا تاراپىمەن دە بايلانىس بەلسەندى بولدى. اتاپ ايتقاندا, نيدەرلاندتاعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى سامميتتە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اقش پرەزيدەنتى ب.وبامامەن كەزدەسۋى ءوتتى. بۇل كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭدەتۋ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ىسىندەگى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جانە ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.
اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ۋ.بەرنس پەن حالىقارالىق قاتىناستار كوميتەتىنىڭ ەۋروپا جانە ەۋرازيا ەلدەرى شاعىن كوميتەتىنىڭ توراعاسى د.روراباكەر باسقارعان اقش كونگرەسى دەلەگاتسياسىنىڭ استانا قالاسىنا ساپارى بارىسىندا قازاقستان-امەريكا ۇنقاتىسۋى جالعاسىن تاپتى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ نيدەرلاند پەن بەلگياعا ساپارلارى, سونداي-اق, شۆەيتساريا پرەزيدەنتى د.بۋركحالتەردىڭ, فرانتسيا پرەزيدەنتى ف.وللاندتىڭ, چەحيا پرەزيدەنتى م.زەماننىڭ, يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى م.رەنتسي مەن البانيا پرەمەر-ءمينيسترى ە.رامانىڭ ەلىمىزگە ساپارلارى اياسىنداعى ەۋروپالىق كوشباسشىلارمەن بايلانىستارى دا وتكەن جىلدى جەمىستى ەتتى.
قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جوعارى بەدەلىمەن ۇشتاسقان قازاقستاننىڭ وسىنداي ساليقالى ءارى ۇيلەسىمدى سىرتقى ساياساتى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ۋكراينا قاقتىعىسىندا ونىڭ رەسەي, اقش, ەو جانە ۋكراينا سەكىلدى بارلىق تاراپتارىمەن بەلسەندى ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ,
ماڭىزدى ارااعايىندىق ءرول اتقارۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قاقتىعىس باستالعان 2014 جىلعى ناۋرىزدان بەرى ن.ءا.نازارباەۆ ديالوگتىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى تەزيستى تاباندى تۇردە ۇسىنا وتىرىپ, رەسەيدىڭ, اقش-تىڭ, گەرمانيانىڭ, ۇلىبريتانيانىڭ جانە باسقا دا مۇددەلى ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن تەلەفون ارقىلى ۇدايى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى.
كوبىنە-كوپ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا جاز ورتاسىنا قاراي كەدەن وداعى مەملەكەتتەرى, ۋكراينا باسشىلارىنىڭ جانە ەو باسشىلىعىنىڭ كەزدەسۋىنە قول جەتكىزىلدى. سونىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ۋكرايناداعى احۋالدى بەيبىت رەتتەۋ ۇدەرىسىنىڭ باستالۋىنا نەگىز قالاعان مينسك كەلىسىمى قابىلداندى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ رەسەي مەن ۋكرايناعا جەلتوقسانداعى ساپارلارى دا ۇلكەن ءرول اتقاردى. ۋكراينا باسشىلىعىمەن كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ن.ءا.نازارباەۆ قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ ناقتى جولدارى بار ەكەندىگى تۋرالى مالىمدەدى: «نەگىزگى سەرىكتەس بولىپ سانالاتىن رەسەيمەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ۋكراينا ەۋروپاعا جاقىن, وسىنى ەسكەرىپ, سولارمەن قاۋىمداسىپ وتىرعانىن تولىق تۇسىنۋگە بولادى. مەن رەسەيدى دە, ۋكراينانى دا ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىن.
مينسك كەلىسىمدەرىندە كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە بولادى. بۇل رەتتە, ءبارى از ۇلتتار قۇقىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. 100-دەن استام ۇلت وكىلدەرى مەكەندەيتىن قازاقستاندا ءتۇرلى ەتنوستاردى انا تىلدەرىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر, ۇلتتىق تەاترلار بار. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە ونىڭ جانىنداعى ءتىل ۇيرەنۋگە, مادەنيەت پەن تاريحتى ساقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن 36 مادەني ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. بۇل – الەمدىك تاجىريبە, ۋكراينا مۇنى ءوز مەملەكەتتىگى اياسىندا قولدانۋىنا بولادى. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولى بار ەكەنىنە سەنىمدىمىن جانە ونى تەزىرەك پايدالانۋ قاجەت».
فرانتسيا پرەزيدەنتى ف.وللاندتىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارىنا دا وسى تۇرعىدان قاراعان ءجون. بۇل ساپار بارىسىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىمەن قاتار, ۋكرايناداعى شيەلەنىستى باسەڭدەتۋ جولدارىن تالقىلاۋعا دا ەلەۋلى تۇردە كوڭىل ءبولىندى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بىتىمگەرلىك ساياساتى ناتيجەسىندە 2014 جىلدىڭ سوڭىندا رەسەي, ۋكراينا, گەرمانيا جانە فرانتسيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «نورماند فورماتىنداعى» كەلىسسوزدەردى باستاۋ تۋرالى تۇبەگەيلى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلۋى قورىتىندى ىسپەتتى بولدى. ءتىپتى بيىلعى قاڭتار ايىنىڭ ورتاسىنا جوسپارلانعان كەزدەسۋدى وتكىزۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ استاناسى تاڭدالدى.
قازاقستاننىڭ
ازيا باعىتىنداعى سىرتقى ساياساتىنىڭ ينتەنسيۆتىلىگى مەن مازمۇندىلىعى دا بۇدان كەم تۇسە قويعان جوق. ونىڭ باسىمدىقتارى قىتاي, يران, تۇركيا سياقتى وڭىردەگى ەڭ ىقپالدى دەگەن مەملەكەتتەرمەن, سونداي-اق, ورتالىق ازياداعى كورشىلەرمەن قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسۋگە بايلانىستى بولدى.
قىتايمەن قارىم-قاتىناس مۇلدە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. قىتاي مەن رەسەيدىڭ جاقىنداسا تۇسكەنى بايقالعان تۇستا بۇل بايلانىستار قوسىمشا قارقىن الدى. ماسەلەن, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قحر-عا مامىر ايىنداعى مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 8 ملرد. دوللارلىق ەكىجاقتى 15 قۇجاتقا قول قويىلدى. ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە ترانزيت, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ساۋدا, عىلىم جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ تۋرالى ماڭىزدى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
قىتايمەن ارادا باستاۋ العان باستامالار مەن جوبالار مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستانعا جەلتوقساندا رەسمي ساپارمەن كەلگەن قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي كەتسيانمەن بولعان كەلىسسوزدەرى بارىسىندا بەكي ءتۇستى.
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك كورەيامەن ءوزارا ءىس-قيمىلى تابىستى تۇردە ىلگەرىلەدى. پرەزيدەنت پاك كىن حەنىڭ ەلىمىزگە ءشىلدەدەگى ساپارى بارىسىندا ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. بۇگىندە وڭتۇستىككورەيالىق سەرىكتەستەرمەن 22 ملرد. دوللاردى قۇرايتىن 15 بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بالقاش جەس-ءى, اتىراۋ وبلىسىنداعى گازحيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى, كاسپيدەگى «جامبىل» كەن ورنىن يگەرۋ ءىسى وسى جوبالارعا تيەسىلى.
مۇسىلمان الەمى ەلدەرىمەن بايلانىس ەداۋىر جاندانا ءتۇستى. كاتاردىڭ ءامىرى تاميم بەن حاماد ءال-تانيدىڭ, باحرەين كورولى حاماد بەن يسا ءال ءحاليفتىڭ, يوردانيا كورولى ءىى ابداللانىڭ قازاقستانعا ساپارلارى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا پاراعىن اشتى.
قازاقستان – يران قارىم-قاتىناسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرگەن يران پرەزيدەنتى ح.ءرۋحانيدىڭ قازاقستانعا قىركۇيەكتەگى مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ماڭىزى زور بولدى. سونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق جونىندەگى جول كارتاسىنا, حالىقارالىق جولاۋشىلار جانە جۇك تاسىمالى تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, مۇناي-گاز, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى, عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن جاڭا تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى تۇركياعا ەكى رەت بارىپ قايتتى. ماۋسىمدا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ ءىV وتىرىسىندا پرەزيدەنت تۇركياعا كەلەشەكتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ اسسوتسياتسيالىق مۇشەسى بولۋدى ۇسىندى. تامىز ايىنداعى ەكىنشى ساپارى بارىسىندا سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پرەزيدەنت ر.ەردوعاندى ۇلىقتاۋ راسىمىنە قاتىستى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ مۇسىلمان الەمىندەگى بەدەلى جوعارى ەكەنىنە ونىڭ قازاندا ءباا-دە وتكەن ح دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا «يسلام قارجىسى بويىنشا جاھاندىق كوشباسشى» سىيلىعىمەن ماراپاتتالۋى دالەل بولا الادى.
ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق تا قارقىندى دامي ءتۇستى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جەلتوقسان ايىنداعى بىرقاتار ماڭىزدى قورىتىندىلارىمەن ەستە قالعان تۇرىكمەنستانعا رەسمي ساپارى دا وتە تابىستى بولدى. اتاپ ايتقاندا, ەكى ەل اراسىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ تابانىن ءبولىسۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ پارسى شىعاناعى مەن وڭتۇستىك ازيانىڭ نارىعىنا شىعۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «وزەن – بەرەكەت – گورگان» تەمىرجول ماگيسترالى سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا قاراشاداعى رەسمي ساپارى بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە بىرلەسە قارسى تۇرۋ, ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسىن وتكىزۋ تۋرالى, ت.ب. شەشىمدەر قابىلداندى.
قىرعىزستان پرەزيدەنتى ا.ش.اتامباەۆتىڭ قازاقستانعا قاراشاداعى مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ IV وتىرىسىندا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ, سونداي-اق, كۇزگى-قىسقى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىندا كورشى ەلگە كومەك كورسەتۋ جونىندە ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداندى.
قازاقستاندى حالىقارالىق ارەنادا تانىتۋ تۇرعىسىنان ن.ءا.نازارباەۆتىڭ
حالىقارالىق بىرلەستىكتەر مەن حالىقارالىق فورۋمدار اياسىنداعى كەزدەسۋلەرىنىڭ ماڭىزى زور بولدى.
تۇتاستاي العاندا, مەملەكەت باسشىسى 2014 جىلى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا
17 حالىقارالىق سامميتكە قاتىستى. اتاپ ايتساق: يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت (نيدەرلاند), اوسشك-ءنىڭ IV ءسامميتى (قحر), تۇركى كەڭەسىنىڭ IV ءسامميتى (تۇركيا), شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى (تاجىكستان), «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنىڭ ح ءسامميتى (يتاليا), كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ ءسامميتى (رەسەي), قازاقستان مەن رەسەي وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ءحى فورۋمى (قازاقستان), قازاقستان جانە قىرعىزستان جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى (قازاقستان), كەدەن وداعى, ۋكراينا مەملەكەتتەرى باسشىلارى مەن ەو باسشىلىعىنىڭ كەزدەسۋى (بەلارۋس), تمد مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى (بەلارۋس), ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى (بەلارۋس), ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسى (رەسەي), جوعارى ەۋرازيا ەكونوميكالىق كەڭەسىنىڭ 5 وتىرىسى (قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس), سونداي-اق,
حالىقارالىق فورۋمداردىڭ 4 وتىرىسىنا قاتىستى: دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم (شۆەيتساريا), ح دۇنيەجۇزىلىك يسلام ەكونوميكالىق فورۋمى ء(باا), VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى (قازاقستان), ءىى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا (قازاقستان).
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ناۋرىزدا گااگا قالاسىندا وتكەن
يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە قاتىسۋى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى جاھاندىق قوزعالىس ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلدىڭ كوشباسشى بولىپ كەلە جاتقانىن تاعى دا دالەلدەدى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بۇۇ جانىنان يادرولىق قارۋدان باس تارتقان مەملەكەتتەرگە, سونداي-اق, وڭىرلىك يادروسىز ايماقتار تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويعان بارلىق ەلدەرگە يادرولىق دەرجاۆالاردىڭ كەپىلدىگىن ساقتاۋ جونىندەگى حالىقارالىق مونيتورينگ بيۋروسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى سامميتكە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارىنىڭ دە زور قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى.
مامىردا شانحاي قالاسىندا وتكەن 47 ەلدىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار جەتەكشىلەرى قاتىسقان
ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى كەڭەسىنىڭ IV سامميتى ماڭىزدى حالىقارالىق وقيعا بولدى. سامميتتە جاڭا ەكى مۇشە – كاتار مەن بانگلادەش ەلدەرى قابىلداندى, سول ارقىلى فورۋمعا قاتىسۋشىلار سانى 26-عا جەتتى.
شانحايدا قازاقستان كوشباسشىسى اوسشك-ءنى ازيانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن دامۋى جونىندەگى ۇيىمعا اينالدىرۋدى ۇسىندى, بۇل كەڭەستى دامۋدىڭ جاڭا ساپالىق بيىگىنە شىعارادى. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ اوسشك جيىنىن شاقىرۋ تۋرالى 1992 جىلى بۇۇ مىنبەرىنەن ۇسىنعان باستاماسى تولىققاندى حالىقارالىق وڭىرلىك ۇيىمعا اينالدىرۋ ساتىسىنا كوتەرىلدى. «ول ەقىۇ-عا شىنايى باسەكەلەستىك تۋدىرۋعا ءتيىس. باتىس شىعىستان بولەك ءوزارا ىقپالداستىق پەن ءوزارا ءتۇسىنىستىكتى, سونداي-اق, شىعىستىق داستۇرلەر مەن قۇندىلىقتاردى ەسكەرمەي, تۇراقتى دامي المايدى», – دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت.
تۇركى ينتەگراتسياسى اياسىندا جەمىستى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. ن.ءا.نازارباەۆ
تۇركى كەڭەسىنىڭ IV وتىرىسىندا تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى بار دامۋ باعىتتارى رەتىندە ترانسوڭىرلىك كولىك كوممۋنيكاتسيالارىن بىرلەسە پايدالانۋ ارقىلى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە تۇركسوي, تۇركى اكادەمياسى, تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورى جۇيەسىندە ءداستۇرلى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن اتاپ ءوتتى.
جاھاندىق شيەلەنىستىڭ شيرىعۋى مەن تۇراقسىزدىقتىڭ جاڭا وشاقتارى پايدا بولعانىن ەسكەرسەك, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قىركۇيەكتە دۋشانبە قالاسىندا وتكەن
شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋىنىڭ ەرەكشە ماڭىزى بولعانىن كورەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگىن, شىۇ سۋ كوميتەتىن, وڭىرلىك باعىتتارعا ۇدايى مونيتورينگ جاساپ, تالداپ وتىرۋ ءۇشىن بولجام جاساۋ ورتالىعىن قۇرۋ, سونداي-اق, ءوزارا ۇلتتىق ۆاليۋتا ارقىلى ەسەپتەسۋ جونىندەگى باستامالارى قورىتىندى قۇجاتتارعا, سونىڭ ىشىندە شىۇ-نىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا ارقاۋ بولدى.
ناعىز سەرپىلىس قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا استراحان قالاسىندا وتكەن
كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ IV ءسامميتى بارىسىندا بولدى. كاسپي تەڭىزىنىڭ ايدىنىن ءبولىسۋ, براكونەرلىكپەن بىرلەسە كۇرەس جۇرگىزۋ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ەكولوگيا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار كەلەسى سامميتتە شەشۋشى قۇجات – كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ قابىلدانۋى ءۇشىن ەلەۋلى قۇقىقتىق نەگىز قالادى.
سونداي-اق, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاندا ميلان قالاسىندا بولعان
«ازيا-ەۋروپا» فورۋمىنىڭ ح سامميتىنە قاتىسقانىن دا اتاپ وتكەن ءجون. بۇل فورۋم بارىسىندا قازاقستان وسى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ تولىق قۇقىلى مۇشەسى مارتەبەسىن يەلەندى.
2014 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار باعىتى بويىنشا شەتەلدەرگە 8 ساپارى بولدى. ونىڭ 1-ەۋى مەملەكەتتىك, 2-ەۋى رەسمي جانە 5-ەۋى جۇمىس ساپارى. اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ساپارمەن قىتايعا (19 مامىر), رەسمي ساپارمەن نيدەرلاندقا (23 مامىر), تۇرىكمەنستانعا (2 جەلتوقسان), سونداي-اق, جۇمىس ساپارلارىمەن رەسەيگە (28 ءساۋىر), تۇركياعا (27-28 تامىز), بەلگياعا (8-9 قازان), ءباا-عا (28 قازان) جانە ۋكرايناعا (22 جەلتوقسان) باردى.
پرەزيدەنت جىل بويى بىرقاتار شەت ەلدىڭ مەملەكەت, قوعام جانە ساياسي قايراتكەرلەرىن, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارىن, ىسكەرلىك توپتار مەن بانك جەتەكشىلەرىن قابىلدادى.
ن.ءا.نازارباەۆ جىل ىشىندە رەسەي, اقش, تۇركيا, بەلارۋس پرەزيدەنتتەرىمەن, گەرمانيا فەدەرالدىق كانتسلەرىمەن, ۇلىبريتانيا, مالايزيا, يتاليانىڭ پرەمەر-مينيسترلەرىمەن جانە باسقالارمەن
تەلەفون ارقىلى سويلەستى.
پرەزيدەنتكە 19 ەلدىڭ – اۋعانستاننىڭ, ەگيپەتتىڭ, ءۇندىستاننىڭ, يراننىڭ, يتاليانىڭ, كانادانىڭ, قىتايدىڭ, ليۆيانىڭ, ليتۆانىڭ, ماكەدونيانىڭ, مالايزيانىڭ, نيدەرلاندتىڭ, وماننىڭ, پاكىستاننىڭ, تاجىكستاننىڭ, چەحيانىڭ, شۆەتسيانىڭ, ەستونيانىڭ, جاپونيانىڭ ەلشىلەرى
سەنىم گراموتالارىن تاپسىردى.
* * *
2014 جىلدىڭ
ىشكى ساياسي كۇنتىزبەسى ەل پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان
«قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» دەپ اتالاتىن 17 قاڭتارداعى جولداۋىمەن اشىلدى. وندا ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان وتىز مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋى جونىندەگى ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن ۇسىندى. پرەزيدەنت ەل الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ءمانىن اتاپ ايتا وتىرىپ, «كوپتەگەن بولجامدار بويىنشا, الداعى 15-17 جىل قازاقستاننىڭ اۋقىمدى سەرپىلىسى ءۇشىن «مۇمكىندىكتەر كوزى» بولماق. بۇل كەزەڭدە سىرتقى ورتانىڭ قولايلىلىعى, رەسۋرستارعا, ەنەرگياعا جانە ازىق-ت ۇلىككە سۇرانىستىڭ ارتۋى, ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى ساقتالادى. ءبىز بۇل كەزەڭدى پايدالانا بىلۋگە ءتيىسپىز», – دەپ مالىمدەدى.
ساۋىردە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: بەيبىتشىلىك, رۋحانيلىق جانە كەلىسىم مادەنيەتى» ۇرانىمەن وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسىندا پرەزيدەنت «2050» ستراتەگياسىنىڭ تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ اسا ماڭىزدى شارتى قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن بىرلىك بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, قازاقستان حالقىنىڭ توپتاسۋىنىڭ يدەولوگيالىق نەگىزدەرىن بەلگىلەپ بەردى.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى وتىرىستارىندا جاريالاعان, الەمدە جانە وڭىردە وزگەرىپ جاتقان گەوساياسي احۋال جاعدايىندا ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ جونىندەگى باستامالارى قوعامدا تۇسىنىستىك پەن قولداۋ تاپتى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ پارلامەنتتىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىنىڭ ءىV سەسسياسىنىڭ اشىلۋى بارىسىنداعى دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن قىركۇيەكتەگى كەزدەسۋى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ ورايىندا ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق رەفورمالاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق, داعدارىسقا قارسى شارالار ماسەلەلەرىنە ارنالدى.
وتكەن جىلى پرەزيدەنت جاڭا مەرەكەنى – وتباسى كۇنىن اتاپ ءوتۋدى ۇسىندى, سونىڭ اياسىندا ول «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق كونكۋرسى جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ راسىمىنە قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىزدىك كۇنىنە بايلانىستى وتكەن سالتاناتتى جينالىستا 2014 جىلدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارىن جاريالادى. پرەزيدەنت 2015 جىلعا ارنالعان باسىمدىقتار مەن مىندەتتەر تۋرالى ايتا كەلىپ, قازاق حاندىعى قۇرىلۋىنىڭ 550 جىلدىعىن, ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلىن, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە بايلانىستى الدا تۇرعان مەرەيتويلىق داتالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەردى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەلەردىڭ بارىنە 21 جەلتوقساندا قازاقستاننىڭ جەتەكشى تەلەارنالارىنىڭ جۋرناليستەرىمەن تىكەلەي ەفيردە وتكەن قورىتىندى كەزدەسۋىندە تولىعىراق توقتالدى. بۇل ورايدا, پرەزيدەنت الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا, ونىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا, ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا اسەرىنە, ۋكرايناداعى جاعدايعا قاتىستى بارشا قازاقستاندىقتاردى تولعاندىرىپ وتىرعان پروبلەمالارعا, يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى بەسجىلدىعى قورىتىندىلارىنا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنىنا جانە باسقا ماسەلەلەرگە ەرەكشە ءمان بەردى.
جىل سوڭىندا ن.ءا.نازارباەۆ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە قولداۋ كورسەتۋگە ارنالعان جالپىۇلتتىق اكتسيا تۋرالى باستاما كوتەردى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن جاڭا جىل قارساڭىندا بۇكىل ەلىمىزدەگى وبلىستاردىڭ, قالالار مەن اۋدانداردىڭ اكىمدەرى رەسپۋبليكادا تۇرىپ جاتقان 5 مىڭنان استام سوعىس ارداگەرلەرىنە ارنايى بارىپ, ولارعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنان قۇتتىقتاۋ حاتتارى مەن سىيلىقتاردى تابىس ەتتى.
پرەزيدەنت 2014 جىلدىڭ سوڭىندا ءوزىنىڭ قازاقستاندىقتارعا ارنالعان جاڭاجىلدىق قۇتتىقتاۋىندا بىلاي دەدى: «ءبىز ۇزدىكسىز وزگەرىپ جاتقان اۋقىمدى اشىق الەمدە ءومىر سۇرۋدەمىز. قازىر بۇل وزگەرىستەردىڭ جىلدامدىعى ارتا ءتۇستى. الايدا, ءبىز ءوز تاعدىرىمىزدى ءوز قولىمىزدا مىقتاپ ۇستاپ وتىرعانىمىزدى تاعى دا دالەلدەدىك. قازاقستان كەلە جاتقان جىلدى ناقتى جاسامپازدىق ءىس-ارەكەتتەر جوسپارىمەن قارسى الۋدا. بولاشاققا باستايتىن وسى جول وزگەرىستەردى جاڭا جەتىستىكتەرگە اينالدىرادى. ول ءۇشىن ءبىز كۇش-جىگەردى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان قۇندىلىقتاردان – بىرلىك پەن تاتۋلىقتان الىپ وتىراتىن بولامىز. تۇتاستىق, ۋاقىت پەن ۇرپاقتىڭ مىزعىماس بايلانىسى ءبىزدىڭ جولىمىزدى بۇدان دا سەنىمدىرەك ەتە تۇسەدى».
ماحمۇت قاسىمبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى
پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى.
