ەكرانداعى ەرلىك ەپوپەياسى

«مانشۇك تۋرالى داس­تان»: فيلم قالاي ءتۇسىرىلدى؟

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۋرالى فيلمدەر دەگەندە ەڭ ءبىرىنشى ويعا ورالاتىنى – ءماجيت بەگاليننىڭ «مانشۇك تۋرالى داستان» كارتيناسى. فيلمگە دايىندىق 1967 جىلى باستالىپ, 1968 جىلى اياقتالدى. ال 1969 جىلى تۋىندىنىڭ تولىق اياقتالعانى سۇيىنشىلەنگەنىمەن, تەك ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن عانا, ياعني 1970 جىلى 16 قازان­دا ءفيلمنىڭ تانىستىرىلىمى ماسكەۋدە ءوتتى. جاۋمەن الىس­قان مانشۇك پەن ونىڭ ماي­دان­داستارىنىڭ سوعىستاعى ءبىر كۇنى كورسەتىلگەن ايتۋلى تۋىن­دى باستاپقىدا «مانشۇكتىڭ سوڭعى كۇنى» دەپ اتالدى. بىراق ستسە­ناريدى ۇزاق تالقىلاۋدان وتكىزگەن ءتۇسىرىلىم توبى فيلم مازمۇنىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىپ, «باتىردىڭ سوڭعى كۇنى», «كەيىپكەردىڭ ءبىر كۇنى», ء«بىزدىڭ مانشۇك» دەگەن بىرنەشە رەت اتاۋ بەرىلدى. الايدا ۇسىنىلعان اتاۋلاردىڭ اراسىنان كينوستۋديا «مانشۇك تۋرالى ءان» اتاۋىن تاڭداپ, كينوستسەناري اۆتورى – اندرەي كونچالوۆسكي, رەجيسسەرى – ءماجيت بەگالين, وپەراتورى ءابىلتاي قاستەەۆ بولىپ بەكىتىلدى.

يۆان دميتريەۆ, نيكيتا ميحالكوۆ, ناتاليا ورىن­با­ساروۆا, ۆيكتور اۆديۋشكو, نۇر­جۇمان ىقتىمباەۆ, ولەسيا يۆانوۆا, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, يۆان رىجوۆ, يۋري سارانتسەۆ, فاريدا ءشارىپوۆا سىندى كىل مىقتىلاردىڭ باسىن قوسقان ايتۋلى ءفيلمنىڭ ستسەناريىن اندرەي كونچالوۆسكي ارنايى ناتاليا ورىنباساروۆاعا لايىقتاپ, اكتريسانىڭ بار مۇمكىندىگىن ەسكەرىپ جازعان. سوندىقتان بولسا كەرەك, ەكراندا جاسىنداي جارقىراعان بويجەتكەن ەستەن كەتپەس ەرەكشە ءرول تۋدىرا ءبىلدى. 1969 جىلى تۇسىرىلگەن فيلم ارادا 55 جىل وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن كينوسۇيەر قاۋىم قىزىعا تاماشالايتىن بىرەگەي تۋىندىلاردىڭ قاتارىندا.

«مانشۇك تۋرالى داستان» – مەن تۇسكەن فيلمدەردىڭ ىشىندەگى شوقتىعى بيىگى. سەبەبى ءفيلم­نىڭ ستسەناريىن مىقتى كينو مامانى, سول كەزدەگى جۇبايىم اندرەي كونچالوۆسكي ماعان ارنايى جازعان بولاتىن. ءتىپتى مەنى كورگەندە مانشۇكتىڭ اناسى ءامينا مامەتوۆا دا قىزىنا قاتتى ۇقسايتىنىمدى ايتتى. ەكىنشىدەن, رەجيسسەر ءماجيت بەگاليننىڭ ءوزى دە سوعىستى كوزىمەن كورىپ, مايدان دالاسىنان ءبىر قولىنان ايىرىلىپ ورالعان, بىراق سوعان قاراماستان ەلى ءۇشىن قاي جاعىنان بولسىن پايدامدى تيگىزسەم دەپ جۇرگەن ناعىز ۇلتجاندى ازامات ەدى. ءفيلمنىڭ بارىنشا شىنايى شىعۋىنا ءمان بەرىپ, رەجيسسەرمەن كوپ كەڭەستىم. ءتىپتى كوستيۋم سۋرەتشىلەرىنىڭ «ەتىكتىڭ ىشىنەن ءبارىبىر كادردا كورىنبەيدى عوي, ش ۇلىق كيە سال» دەگەنىنە كونبەي, ءبارى شىنايى بولسىن دەپ شۇلعاۋ ورادىم. سول سەكىلدى مانشۇك قولدانعان قارۋ-جاراقتىڭ بار­لىعىن يگەرۋگە, ۇيرەنۋگە كۇش سالدىم. «ماكسيم» پۋلەمەتى مە­نىڭ جان دوسىما اينالدى. ونى شاشىپ, قايتا جيناۋدى, مايلاۋدى – ءبارىن-ءبارىن ءتۇسىرىلىم الاڭىندا ءجۇرىپ ۇيرەندىم. فيلمدە پۋلەمەتتى سۇيرەپ كەلە جاتقان كادر بار. سوندا ونىڭ سالماعى – 64 كيلو ەكەن, ال مەن ول كەزدە نەبارى 47 كيلو ەدىم. جالپى, مەن ونەر جولىن تاڭداعان كەزدە: «سەن حاس سۇلۋ ەمەسسىڭ, سوندىقتان جولىڭداعى بارلىق باسەكەنى شەبەرلىگىڭمەن جەڭۋىڭ كەرەك» دەپ ءوز-وزىمە ىشتەي تالاپ قويعانىم بار. سول ماعان ونەردەگى جولىمنىڭ جارقىن بولۋىنا كوپ سەپتەستى. مانشۇك – ءدال سونداي, باعىمدى اشقان رولدەرىمنىڭ ءبىرى. مانشۇك ارقىلى مەن تەك ءبىر عانا باتىردىڭ ومىرباياندىق كەسكىندەمەسىن جاساعان جوقپىن, مايدان دالاسىندا ەرلىك كور­سەت­كەن بارشا بويجەتكەننىڭ جيىنتىق بەينەسىن سومدادىم. ءتۇسىرىلىم سوعىستان قاتتى زارداپ شەككەن ەل – بەلارۋس جەرىندە ءوتتى. سول كەزدىڭ وزىندە قاندى قىرعىننىڭ ىزعارى ەسىپ تۇراتىن. قان تامعان توپىراقتىڭ ۇستىندە ءجۇرىپ فيلم ءتۇسىرۋ دە بىزگە سۇراپىل سوعىستىڭ شىن قاسىرەتىن سەزىندىرگەندەي بولدى, ءرولىمىزدى جۇرەگىمىز قان جىلاپ ءجۇرىپ وينادىق» دەپ اعىنان جارىلعان ەكەن اكتريسا كەزىندە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

بەگاليننىڭ وتەلگەن پارىزى

ءيا, شىنىمەن دە «مانشۇك تۋرالى داستان» سول كەزدەگى تۇ­سىرىلىمگە اتسالىسقان كينو­گەر­­لەردىڭ قاي-قايسىسىنا دا قىمبات تۋىندى بولاتىن. سەبەبى فيلم رەجيسسەرى ءماجيت بەگالين مايدان دالاسىندا بولعان, سۇرا­پىل سوعىستى كوزىمەن كورگەن. ءتىپتى ءماجيت بەگالين مانشۇك سوعىسقان 100-ۇلتتىق اتقىشتار ديۆيزياسىندا بولدى. كەيىن 1943 جىلى كەزەكتى ءبىر شايقاستا وڭ قولىنان ايى­رىلعان ول مايداننان ورالىپ, ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ (ۆگيك) رەجيسسەرلىك فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, س.ا.گەراسيموۆ پەن ت.ف.ماكاروۆانىڭ شەبەرحاناسىن ءتامامدايدى. كەيىن ول سوعىس ورتىندە وجەتتىلىگىمەن ەستە قالعان قارۋلاس قىزدىڭ باتىرلىعىن كينو تىلىمەن جەتكىزۋگە بەل بۋادى. ءتىپتى بۇل ماقسات رەجيسسەر بەگاليننىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىنداعى باستى مۇراتتارىنىڭ بىرىنە اينالادى. بۇل تۋرالى جازۋشى, كينودراماتۋرگ دميتري سنەگين: ء«ماجيت بەگالينمەن اڭگى­مە­مىز اۋىر كۇندەردى ەسكە الۋمەن ءوربيتىن. سەبەبى ءبىز ەكەۋىمىز مانشۇك قازا بولعان جەردە شايقاستىق. بىزدە ورتاق ەستەلىك كوپ ەدى. ەكەۋىمىز ءۇشىن دە مايدان دالاسىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان قازاق قىزىنىڭ جاۋعا قالاي قارسى تۇرعانىن كورسەتۋ – پارىز دەپ بىلدىك» دەپ جازادى ەستەلىگىندە.

ءاۋ باستا مانشۇك ءومىرىن بالالىق شاعىنان باستاپ تو­لىق­تاي قامتۋدى ماقسات ەتكەن ستسەناريستىڭ ەڭبەگى كەيىن جوعارى جاقتىڭ تالابىمەن ءبىراز كۇزەلىپ, فيلم دەرەكتى ماتە­ريال­عا نەگىزدەلمەگەن كە­يىپ­­­كەردىڭ سوعىستاعى جالپىلاما جانە رامىزدىك سيپاتىن عانا كورسەتە الدى. ايتكەنمەن بۇل فيلم «مانشۇك بەي­نەسىن شىنايى جەتكىزە الما­دى» دەگەن جاڭساق پىكىر تۋ­دىرماسا كەرەك. كەرى­سىنشە ءتۇسىرىلىم توبى قاھارمان قىزدىڭ بو­يىن­داعى ماقساتشىل, تالاپ­شىل, باتىل ءارى ادال مانشۇكتىڭ بەينەسىن جان-جاق­تى كورسەتتى, ول ماقساتتى ناتاليا ورىن­با­ساروۆا دا ءوز دەڭگەيىندە كاسىبي شەبەر­لىك­­پەن الىپ شىقتى. وعان دالەل – «قازاق­­­فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ كور­كەمدىك كەڭەسى ءماجيت بەگا­ليننىڭ رەجيسسەرلىك جۇمىسىنا «كينە­ماتوگرافيالىق ويلاۋدىڭ تۇتاس­تىعى, دەرە­كتى وقيعالاردىڭ ۇيلەسۋى, كوركەم بول­شەكتەردىڭ ەكسپرەسسيۆتىلىگى, جەكە تۇلعانى, لاكونيزمدى جانە ۇرىس كورى­نىس­تەرىنىڭ ىشكى شيەلەنىسىن ەسكەرە وتىرىپ, اكتەرمەن جۇمىس ىستەۋىنە دەيىن شە­بەر ورىندالعان» دەگەن جوعارى باعا بەر­گەن. اتالعان فيلمنەن كەيىن دە «مان­شۇك» تاقىرىبىن كوركەمفيلم تىلىندە جاڭاشا يگەرىپ كورۋگە تىرىسقان رەجيس­سەرلەر بولدى, بىراق ءدال ءماجيت بەگا­لين­نىڭ شەدەۆرىندەي شىنايىلىق پەن شەبەرلىك شىڭىنا شىققانى ازىرگە جوق.

ايتۇرعاننىڭ ءالياسى

«شىعىستىڭ قوس جۇلدىزى» اتانعان قازاقتىڭ قوس باتىر قىزى مانشۇك پەن ءاليا دەسەك, سول قاتار اتالاتىن ەگىز ەسىمنىڭ سىڭارى ءاليا مولداعۇلوۆا تۋرالى 1985 جىلى «مەرگەندەر» دەگەن فيلم ءتۇسىرىلدى. قىرعىز رەجيسسەرى بولات شامشيەۆ تاسپالاعان ءاليانىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى تۋرالى فيلمدە باستى ءرولدى قىرعىز اكتريساسى ايتۇرعان تەمىروۆا سومدادى. ستسەناريىن رەجيسسەردىڭ ءوزى سەيىلحان اسانوۆپەن بىرلەسە وتىرىپ جازادى. راس, كەزىندە ءفيلمنىڭ اينالاسىندا ءتۇرلى اڭگىمە دە بولدى. ايتسە دە رەجيس­­سەر دە, اكتريسا دا مەرگەن ءاليانىڭ شىنايى بولمىسىن كورسەتۋگە بار كۇشىن سالعانى ايان. بۇگىنگى ۇرپاق ءاليانىڭ بەينەسىن تەك مۇراعاتتاردا ساقتالعان ءبىردى-ەكىلى سۋرەتتەرى, وسى فيلمدەگى ايتۇرعان سومداعان كەيىپكەر ارقىلى بىلەدى. ال اكتريسانىڭ ءوزى بولسا جاس كەزدە ءوزىنىڭ سۇيىكتى كەيىپكەرىنە سونشالىقتى ۇقساس بولعانىنا تاڭعالاتىنىن ايتادى: ء«اليانىڭ ءومىربايانى ءبىر اتىلعان وق سياقتى قىسقا» دەپ جازعان ءبىر اۆتوردىڭ ءسوزى مەنىڭ كەيىپكەرىمنىڭ تاعدىرىن تۋرا سۋرەتتەگەن سەكىلدى. مەنىڭ فيلمو­گرافيامدا ءاليانىڭ ءرولى – ەڭ ەرەكشە, ەڭ قادىرلى ءرول. ءاليانىڭ سۋرەتىن العاش رەت كورگەندە: «مەن اسكەري فورمادا قاشان سۋرەتكە ءتۇستىم؟» دەپ قاتتى تاڭعالعانىم بار. ەكەۋمىز سۋدىڭ ەكى تامشىسىنداي ۇقساس ەكەنبىز» دەيدى اكتريسا اعىنان اقتارىلىپ. «قازاق ۇلتى نەگە مەنى وسى وبرازدا قۇرمەتتەيدى, نەگە مەنى وسى وبرازدا جاقسى كورەدى دەگەن سۇراققا كوپ ويلاندىم. سوسىن ءتۇسىندىم: وسى فيلمگە تۇسەر الدىندا ءاليانىڭ ءومىرىن, ەرلىك جولىن كوپ زەرتتەدىم, ەلگە جازعان حاتتارىن وقىدىم. ونىڭ جازعان ءار حاتىنىڭ ءار جولىنداعى جاسىرىنعان سەزىمدەردى سەزدىم, ءتۇيسىندىم, ءاليانىڭ تانىم كوكجيەگىن, ونىڭ قازاق ەلىنە دەگەن ماحابباتىن, ونىڭ ارماندارىن كوردىم. ءاليانىڭ ءدال سول ساتتە باسقا جولمەن جۇرە المايتىنىن ءتۇيسىندىم. ونىڭ تاعدىرى ەدى بۇل. مەن ءاليانىڭ قاعازداعى ءومىرىن زەرتتەپ قانا قويماي, سونىڭ كەيپىنە ءتۇسىپ, كوركەم فيلمدەگى «مايدان دالاسىنا» شىقتىم. ءاليا كيگەندەي اۋىر شەكپەندەردى, اۋىر اياقكيىمدەردى كيىپ, ءزىل باتپان قارۋدى اسىنىپ, قاقاعان قىستا, شىلىڭگىر شىلدەدە جەر باۋىرلاپ جاتىپ, «جاۋمەن سوعىستىم». سول وبرازدا فيلمگە تۇسكەندە تۇتاس جان-جۇيەممەن, ساناممەن ءاليانىڭ رۋحىمەن, ءاليانىڭ وبرازىمەن ءومىر ءسۇردىم. سونداي سۇراپىل جىلدارى ءالياداي قايسار ادام باسقاشا ارەكەت ەتە المايتىنىن ءتۇسىندىم. ءاليا مەن ءۇشىن جاي عانا كەيىپكەر ەمەس, ونى سوعىس جىلدارى قارۋ اسىنعان كوپ جاۋىنگەردىڭ ءبىرى دەپ تە جاي عانا ايتا سالۋعا بولمايدى. ماعان ءاليانىڭ وبرازىنا ەنۋ دە, ول وبرازدان شىعۋ دا وتە قيىن بولدى. سەبەبى تەرەڭ ماعىنالى, سونىسىمەن دە ءارى قادىرلى, ءارى اۋىرلاۋ رولدەرگە ەنۋ قانشالىقتى قيىن بولسا, شىعۋ دا سونشالىقتى اۋىر بولادى», دەيدى ايتۇرعان تەمىروۆا ءاليا ءرولى تۋرالى تولعانىپ.

ءيا, ەكران ارقىلى شەبەر سومدالعان اكتريسا ويىنى شىنىمەن-اق قالىڭ قازاقتىڭ جۇرەگىندە ءاليا بولىپ جات­تالدى. ال تاريحي فيلم قازاق كينە­ما­توگرافياسىنىڭ التىن قورىنا ەندى. سول سەكىلدى رەجيسسەر بەكبولات شەكە­روۆ تۇسىرگەن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, پارتيزاندار وتريادىن باسقارعان جازۋشى ءادي ءشارىپوۆ تۋرالى «1941 جىلدىڭ جازى» ءفيلمى دە كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىققان ءساتتى تۋىندىلار قاتارىندا. كارتيناداعى باس­تى ءرولدى ازامات نىعمانوۆ سومدادى. اكتەر بۇعان دەيىن دە بىرنەشە اسكەري دراماعا, ونىڭ ىشىندە «28 پانفيلوۆشىلار» اتتى كينوتاسپاعا تۇسكەن.

جالپى, سوعىس تۋرالى, ونداعى باتىرلاردىڭ كوزسىز ەرلىگى تاقى­رىبىندا قازاق كينەماتوگرافياسىندا كوركەم فيلمدەر از تۇسىرىلگەن جوق. تەك ساپالىق ءھام مازمۇندىق تۇرعىدان دەڭگەيى سان الۋان. سولاردىڭ ىشىندە تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن تاسپالانعان تۋىندىلاردىڭ كوشىن باستايتىنى – اقان ساتاەۆتىڭ «باۋىرجان مومىش ۇلى», جاۋ تىلىندا پار­تيزاندىق قوزعالىستىڭ قىراعى جەتەكشىسى رەتىندە كوزگە تۇسكەن قاسىم قايسەنوۆ ەرلىگىن كورسەتكەن رەجيسسەر لەونيد بەلوزوروۆيچتىڭ «قاسىم» تەلەحيكايالارىن ەرەكشە اتاپ وتكەنىمىز ابزال. اتالعان تۋىن­دىلار تۋرالى كينو ماماندارىنان پىكىر سۇراعان ەدىك.

 ناعىز قاھارماندىق حيكايا

– ادامزات تاريحىنداعى ەڭ سۇراپىل سوعىستىڭ بىتكەنىنە عاسىر جۋىقتاسا دا بۇگىنگى ۇرپاق مايدانگەرلەرىمىزدىڭ ەرلىگىن ەشقاشان ۇمىتپاسى حاق. ولاردىڭ قايسارلىعى ماڭگى جۇرت جادىندا. ايقاس الاڭىندا ءورشىل ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن ءور رۋحتى, ەر مىنەزدى تۇلعالاردىڭ الدىڭعى شەبىندە باۋىرجان مومىش ۇلى مەن قاسىم قايسەنوۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى. ولار تۋرالى تانىمدىق ماقالالار مەن ەكران ونەرى ارقىلى قالىڭ جۇرتشىلىققا ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان وتاندىق كوركەمسۋرەتتى, دەرەكتى فيلمدەر جانە تەلەحيكايالارىمىز دا بارشىلىق. ماسەلەن, رەجيسسەر اقان ساتاەۆ 2013 جىلى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, جازۋشى, داڭقتى جاۋىنگەر, اسكەري قولباسشى, ستراتەگ ءارى تاكتيك باۋىرجان مومىش ۇلى تۋرالى بەس بولىمنەن تۇراتىن تەلەحيكايانى كورەرمەن نازارىنا ۇسىندى. فيلمدە باتالون كومانديرى رەتىندە ۇرىسقا قوسىلعان باۋىرجان مومىش­ ۇلىنىڭ العاشقى شايقاسى, ونىڭ مايدانداس دوستارىنىڭ ىشكى احۋالى, وزىنە دە, وزگەگە دە تالاپشىل جاننىڭ جاۋجۇرەك مىنەزى تۋرالى باياندالادى. تۋىندىدا باۋىرجان بەينەسىن اكتەر ەركەبۇلان دايىروۆ سومداعان. سونداي-اق وزگە دە تانىمال تالانت يەلەرى اسەل ساعاتوۆا, ۆيكتور اشانين, ماقسات ءسابيتوۆ, ت.ب. بوي كورسەتتى.

بۇل فيلمگە نە­گىز بول­عان ادەبي نۇسقا باۋىرجان مو­مىش­ ۇلى­نىڭ ءوز ەڭبەگى ەدى. سوعىس تاقى­رىبىن اشۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى رەجيسسەر تاراپىنان تابىلعان توسىن ءادىس بول­دى, مۇندا بار-جوعى ءتورت كۇننىڭ وقي­عاسى قامتىلادى. ايگىلى پانفيلوۆ ديۆي­زياسىنىڭ قۇرامىندا بولعان باۋىر­جان مومىش ۇلىنىڭ باتالونىنا ۆولوكولام تاس جولىن ءتورت كۇن بويى جاۋ تانكتەرىن جىبەرمەي ۇستاپ تۇرۋعا تاپسىرما بەرىلگەن. وسى ءتورت كۇندىك شايقاستا ەرلىك كورسەتكەن جاۋىنگەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ارقىلى فيلمگە مازمۇندىق سيپات بەرىلىپ, سول ارقىلى تۇتاس تاقىرىپتىڭ يدەياسى اشىلادى. كەيىپكەردىڭ مىنەز-ەرەكشەلىگى دە وسى ءتورت كۇندىك وقيعا جەلىسىمەن ورنەكتەلەدى.

ال تەلەحيكايادا داڭقتى قولباسشىنىڭ اسكەري ونەرى, ۇرىس جۇرگىزۋ ايلا-تاسىلدەرى, اسكەرلەرگە باسشىلىق ەتۋ مەن ولاردى باسقارۋ قابىلەتىندەگى تاكتيكا مەن اسكەري ستراتەگياداعى جاڭاشىلدىعى, وتباسىنا دەگەن اسا قام­قورلىعىن وزگەشە قىرىنان اشا تۇسكەن. وپەراتور حاسان قىدىراليەۆ العان بەتىنەن قايتپايتىن قايسار باۋىرجاننىڭ ىشكى تەمپەرامەنتىن كامەرا ارقىلى ەرەكشە سۋرەتتەگەن. ول كەيىپكەر جان دۇنيەسىن باقىلاي وتىرىپ, كەيىپكەر مەن تابيعاتتىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن قاتار سۋرەتتەپ, بەينەلىك شەشىمىن ءساتتى جۇزەگە اسىرعان. ءساتتى شىققان كينوكادر – بۇل شىعارماشىلىقتىڭ, ينتەل­لەك­تۋالدىلىقتىڭ جانە پسيحو­لوگيالىق شىدامدىلىقتىڭ وپەراتور بويىنا دارىعان ۇلكەن جەمىسى.

2013 جىلى قازاقستان, ۋكراينا جانە رەسەيدىڭ كينوگەرلەرى مەن تەلەكومپانيالارى بىرىگىپ, «قاسىم» اتتى ءتورت بولىمنەن تۇراتىن دەتەكتيۆكە بەرگىسىز تەلەحيكايا ءتۇسىردى. تۋىندى تمد اۋماعىنا تاراتىلدى. تەلەحيكايا سيۋجەتىندە مايدان شەبىنە بارلاۋشى قاسىم قايسەنوۆ ديۆەرسانتتار توبىن باسقارىپ بارادى. بىراق ونىڭ بارلىق ساربازدارى ساتقىندىقتىڭ كەسىرىنەن فاشيستەردىڭ قولىنان وپات بولادى. جاۋ شەبىندە جالعىز قالعان قاسىم وزىنە بەرىلگەن تاپسىرمانى ورىنداپ, جاۋدىڭ قارۋ-جاراق قويماسىن جويۋى كەرەك-تۇعىن. قازاق پارتيزانىنىڭ ءومىرى ۋكراين جەرىمەن تىعىز بايلانىستى. ويتكەنى قايسەنوۆ پەن ونىڭ باسقارۋىنداعى چاپاەۆ اتىنداعى پارتيزان وتريادى جاۋىنگەرگە ءتان قايتپاس قايسارلىعى مەن ۇمىتىلماس ەرلىكتەرىن وسى مەكەندە كورسەتتى. سوندىقتان دا سەريالدىڭ باسىم بولىگى ۋكراينا جەرىندە تۇسىرىلگەن. سوعىس ۋاقىتىنداعى ساتقىندىق, كۇدىك, قورقىنىشقا قاراماي جەرگىلىكتى حالىق قاسىمعا كومەككە كەلەدى.

رەجيسسەر لەونيد بەلوزوروۆيچتىڭ بۇل تۋىندىسىندا ءومىردىڭ بوياۋسىز شىن كورىنىستەرى ورىن العان. كينو ءتىلىنىڭ سۋرەتتەۋ زاڭدىلىقتارى تۇرعىسىنان كەزدەسىپ جاتقان كەيبىر كەمشىلىكتەرى تۇتاس سەريال­ قۇرىلىمىنداعى تەرەڭدىك پەن تابيعي ۇيلەسىم تاپقان ورتا جانە كەيىپكەر اتموسفەراسىندا كوزگە كورىنبەستەي بىلىنبەي كەتەدى. قاسىم قايسەنوۆ بەينەسىنىڭ ەرلىگى ارقىلى سوعىس جىلدارىنىڭ اۋىر سيپاتى, فاشيستەردىڭ جاۋىزدىعى كورىنىس تاپقان. سەريالدىڭ ءوڭ بويىندا اسەرلى ەپيزودتار بارشىلىق. تۋىندىنىڭ ۇلكەن جەتىستىگىنىڭ ءبىرى – قاسىمنىڭ ءرولىن سومداعان ونەر يەسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆتىڭ اكتەرلىك شەبەرلىگى. اكتەر سومداعان قاسىم بەينەسى – ادامي قاسيەتتەردىڭ ەڭ ۇلگىلى سيپاتتارىن جيناقتاعان كەيىپكەر. قاسىرەتكە مويىماي, قايراتتى مىنەز كورسەتكەن قاسىم سوعىس جىلدارىنداعى رۋحاني ازاپ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ەرلىككە ۇمتىلعان ءاربىر ساربازدىڭ بەينەسىن شىنايى جەتكىزە بىلگەن. اتالعان تەلەحيكايادا سوعىس الاڭىنان ايقىن كورسەتىلەتىن اتىس-شابىس ەلەمەنتتەرى جوق­تىڭ قاسى, الايدا سوعىستىڭ اۋىر سيپاتى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تىرشىلىگى ارقىلى سونشالىقتى شىنايى بەرىلگەن. قۋاندىق قىستىقباەۆ ءوزىنىڭ كەيىپكەرى مىنەزىندەگى, ونىڭ ىشكى جان دۇنيەسىندەگى وزگەرىستى ءدال تابا بىلگەن. اكتەر ويىنىنىڭ شەبەرلىگى ناتيجەسىندە سەريالداعى ءبىر عانا قاسىم قايسەنوۆ كەيىپكەرىنىڭ تاعدىرى, ونىڭ جان تەبىرەنىسى ارقىلى تۇتاس حالىقتىق سيپات العان قۇبىلىستى باقىلاۋعا مۇم­كىندىك بار.

ەكى تۋىندىدا دا جەرىنە, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى كەيىپكەرلەر ارەكەتتەرى ارقىلى ءبىر عانا اۋىل, ءبىر عانا ەل, ءبىر عانا ۇلت شەڭبەرىنەن شىعىپ, جالپى ادامزاتتىق ماعىناعا يە بولعان. باس كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى تەبىرەنىستەرىن دالىرەك سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرىپ تۇرعان پلاندار, تابيعي كورىنىستەرمەن قاتار, بەينەلىك شەشىمدەر – سەريالدارداعى فيلوسوفيالىق مازمۇندى اشا ءتۇسىپ, تەرەڭ­دەتكەن. توقەتەرىن تۇيگەندە, «باۋىرجان» مەن «قاسىم» – ناعىز قاھارماندىق حيكايا.

گ ۇلىم كوپبايقىزى,

كينوتانۋشى, ونەرتانۋ ماگيسترى