قازىر 250 جانە 270 فورمالارى بويىنشا دەكلاراتسيا تاپسىرۋ بارىسىندا تەك 10% جەكە تابىس سالىعى (جتس) عانا قاراستىرىلعان. ەگەر 1000 اەك-تەن جوعارى سومادا (2023 جىلى 3,45 ملن تەڭگە, ال 2024 جىلى 3,692 ملن تەڭگە) اكتيۆىن ساتىپ جانە ونى بانك شوتىنا سالىپ, الايدا سالىق ورگانىنا بۇل اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن تۇسىندىرە المايتىن بولسا, وندا سالىق تولەۋ كەرەك بولادى.
سالىق ساراپشىسى دميتري كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, اكتيۆتەرگە تىكەلەي سالىق سالىنبايدى. دەكلاراتسيا تاپسىرۋشى اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن تۇسىندىرە المايتىنىن بىلسە, ءوزى ەسەپتەپ 10% سالىق تولەۋى كەرەك. ەگەر بۇلاي جاسالماسا, سالىق ورگانى دەكلاراتسيا تاپسىرۋشىعا وزدەرى حابارلاسىپ, كامەرالىق باقىلاۋ ارقىلى «اياق استىنان» پايدا بولعان اقشانىڭ قايدان كەلگەنىن دالەلدەپ بەرەدى. مۇنداي جاعدايدا سالىعىن عانا تولەپ قويماي, ونىڭ سوماسىنان 200% ايىپپۇل مەن ءوسىمپۇل تولەۋگە مىندەتتى بولادى. ەگەر بۇل مىندەتتەمەنى ورىنداماعان جاعدايدا, ايىپپۇل 300%-عا ۇلعايادى. الداعى ۋاقىتتا سالىق تاپسىرۋشى قولىنداعى بار ءىرى قاراجاتىن بروكەرلىك شوتقا اۋدارا الادى.
وسىعان دەيىن دە دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا قارسىلىق تانىتقاندار اراسىندا اكتيۆتەرىن جاسىرىپ, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى نەمەسە قاراجاتىن بالالار شوتىنا اۋدارىپ جاتقاندار تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. د.كازانتسەۆ جىلجىمايتىن م ۇلىكتى قايتا راسىمدەۋ نەمەسە اقشانى بالانىڭ شوتىنا اۋدارۋدىڭ ەش پايداسى جوقتىعىن, ەگەر بالالاردىڭ اتىندا م ۇلىك بولسا, اتا-انالارى دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا مىندەتتەلەتىنىن ايتادى.
كەيبىر سالىق تولەۋشىلەر جوعارىلاتىلعان سالىقتاردى تەرىس قابىلداپ, تولەۋدەن جالتارىپ جۇرگەندەرى دە بار. بۇل مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن قالىپتاستىرۋعا كەرى اسەرىن تيگىزەرى انىق. وسى رەتتە مەملەكەت پەن سالىق تولەۋشىلەر اراسىنداعى قاتىناستارعا سەنىمسىزدىك تۋدىرىپ قانا قويماي, بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىنە, جالپى ەلدەگى بارلىق قارجىلىق جاعدايدى شيەلەنىستىرۋگە اكەلىپ سوعاتىندىعىن ەسكەرگەن ءجون.
تۇران ۋنيۆەرسيتەتى قارجى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لۋتپۋللا ومارباكيەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاپپاي دەكلاراتسيالاۋ اسىعىستىقتى كوتەرمەيدى. كولدەنەڭ تابىستى كوزدەن تاسا ەتپەۋدىڭ بارلىق تەتىگى زەردەلەنۋى كەرەك.
نەگىزگى وزگەشەلىك – سالىقتى ەسەپتەۋ مەن تولەۋ تارتىبىندە ەكەنىن تاۋەلسىز ساراپشىلار دا جوققا شىعارمايدى. ال ءبىزدىڭ سالىق تۇسىمدەرىنە جاۋاپتى باستى مەملەكەتتىك ورگان – مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى (مكك) جاپپاي دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ ارقىلى جەكە تابىس سالىعىن (جتس) ەسەپتەۋ جانە تولەۋ ءتارتىبى مەن سالىق زاڭناماسىنىڭ 37-تاراۋىنداعى «سالىق شەگەرىمدەرى» تۇبەگەيلى قايتا قاراستىرىلۋىن قاجەت ەتىپ تۇر.
«مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى جەكە تۇلعالاردان تەك تابىسىن عانا قاراستىرماي, دامىعان مەملەكەتتەر سياقتى ازاماتتارعا سالىق سالىنعان كەزىندە بارلىق شىعىنىن, ولاردىڭ ىشىندە, كوممۋنالدىق تولەمدەر, وتباسىن اسىراۋعا جۇمسالعان شىعىندار, ايىپپۇلدار, كولىك سالىعى, جەر جانە م ۇلىك سالىقتارى, ساقتاندىرۋ جارنالارى, بارلىق بانكتەن الىنعان نەسيەلەر بويىنشا تولەمدەرمەن قاتار سالىق تولەۋشىلەردىڭ مۇددەسىن ءسوزسىز ەسكەرۋى كەرەك», دەيدى ل.ومارباكيەۆ.
قارجىلىق ساۋاتتىلىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى سالىق جونىندەگى كەڭەسشى اسەل اۋەلبەكوۆا ەلىمىزدەگى سالىق سالۋدىڭ جۇيەلى ويلاستىرىلماعان تۇستارىن, ونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالار قولداناتىن دەكلاراتسيالىق جەڭىلدىكتەر مەن جەكە تۇلعالارعا قولجەتىمدى ەمەس پايداسىز مالىمەتتەردى, اسىرەسە داعدارىس كەزىندە سالىقتى ءتىپتى شىعىنمەن تولەۋگە الىپ كەلگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا بروكەرلىك شوتتارداعى قالدىق اقشا تۋرالى اقپاردى كورسەتۋ قاجەتتىگىن ەستەن شىعارىپ العان. سالىق ورگانى بارلىق زاڭدى ءوز پايداسىنا يكەمدەيدى. سوندىقتان ەرتەڭگى كۇنى ماسەلە تۋىنداماۋ ءۇشىن بارلىعىن اشىق كورسەتۋ قاجەت.
بىزدەگى بروكەرلەر وتاندىق كليەنتتەرىنىڭ شوتىنداعى قالدىقتار تۋرالى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەسەپ بەرەتىنى بار. 2021 جىلدان باستاپ شەتەلدىك بروكەرلەردە Common Reporting Standard (CRS) جۇيەسى ارقىلى باسقا ەلدەرمەن اۆتوماتتى تۇردە ايىرباس اياسىندا بىرىڭعاي ستاندارتقا سايكەس قازاقستان 76 ەلدەن مالىمەت الىپ, 64 ەلگە اقپار بەرىپ وتىرادى.
«ەلىمىز CRS جۇيەسىنە ەرتە مە كەش پە ەنەدى. ويتكەنى بۇل سانكتسيا ماسەلەسىنە قاتىستى. ءتىپتى كوپتەگەن وفشور CRS-گە قول قويعان. سەبەبى ولار كوررەسپوندەنت بانكتەردىڭ سانكتسياسىنا ۇشىراۋى مۇمكىن», دەيدى ءا.اۋەلبەكوۆا.
ال دەكلاراتسيانى تاپسىرماي-اق العاشقى ەسكەرتۋىن الىپ, كەيىن 15 اەك كولەمىندە عانا ايىپپۇل تولەي سالۋ كەرەك دەپ ويلايتىندار دا جوق ەمەس. مۇنداي الەۋەتتى دەكلاراتسيا تاپسىرۋشىلار جاسىرعانى ءۇشىن جازالاۋ بار ەكەندىگىن ەسكەرۋ كەرەك. ءاربىر جاسىرىلعان شەتەلدەگى جىلجىمايتىن م ۇلىك, كولىك قۇرالدارى, زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا قاتىسۋ ۇلەسى ءۇشىن 100 اەك كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋ قاجەت بولادى.
ساراپشىلار سالىق ورگاندارى ەسەپ بەرمەگەندەردى باستى نازاردا ۇستايتىندىقتارىن ايتادى. راسىندا, ءبىرىنشى رەت ەسكەرتۋمەن شەكتەلىپ, كەيىن 15 اەك ايىپپۇل تولەيدى. دەگەنمەن دە دەكلاراتسيا تاپسىرماعاندار مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىنا الىنىپ, مۇنداي ادامداردىڭ تاپقان پايداسى مەن شىققان شىعىنى سالىق ورگانىنىڭ قاداعالاۋىندا ەكەندىگىن ءبىلىپ جۇرگەندەرى ءجون.
