العاشقى اپتا «تازا ولكە» اكتسياسىمەن باستالىپ, ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى, قوعام بەلسەندىلەرى, ۇيىمدار مەن كاسىپورىندار قىزمەتكەرلەرى قورشاعان ورتانى تازارتۋعا ۇلەس قوسىپ, 30 مىڭعا جۋىق اعاش كوشەتى ەگىلدى.
جالپى, ارالى تارتىلىپ, سىردارياسى سارقىلىپ تۇرعان ءوڭىر تۇرعىندارى قورشاعان ورتانىڭ قادىرىن بىلەدى. بۇرىن كوشەسىندە قوقىس ۇشىپ, سۇرقى قاشىپ تۇراتىن قىزىلوردا قازىر جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە كورسەڭىز دە, قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي بولىپ, تياناقتى تىرلىكتىڭ ناتيجەسىن اڭعارتىپ تۇردى. سىرتتان كەلگەندەردىڭ دەنى وبلىس ورتالىعىنىڭ ايرىقشا تازالىعىنا تاڭداي قاعىپ, تامسانىپ كەتەتىنى تاعى بار.
اۋداندار مەن اۋىلداردان دا كورەتىنىڭىز – وسى كورىنىس. وتكەن جىلدان باستاپ ايماق باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى دامىتۋدى كوزدەيتىن «ۇلگىلى ەلدى مەكەن» كونكۋرسى وتكىزىلىپ كەلەدى. بىلتىرعى قورىتىندى بويىنشا جەڭىمپاز دەپ تانىلعان 12 ەلدى مەكەنگە كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتتى دەگەن زاماناۋي 29 ارناۋلى تەحنيكا تابىستالدى. بۇل اۋىل تازالىعىن ساقتاپ, اينالاسىن اباتتاندىرۋ باعىتىنداعى ىستەردى ىلكىمدى ۇيىمداستىرۋعا سەپ بولىپ وتىر.
سىربويىلىقتار قورشاعان ورتا مەن تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساپ, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىراتىن, ەكولوگيالىق سانا مەن ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىراتىن اكتسياعا بەلسەنە ارالاسىپ كەتتى. «تازا ولكە» اپتالىعىنان باستالاتىن اكتسيا «كيەلى مەكەن», «جاسىل ايماق», «ونەگەلى ۇرپاق» اپتالىقتارىنا ۇلاسىپ, سوڭى 5–11 مامىر ارالىعىنا جوسپارلانعان ء«مولدىر بۇلاقپەن» تۇيىندەلەدى.
اكتسيا اياسىندا 6–13 ءساۋىر ارالىعىندا «مەنىڭ تۋعان ولكەم» اتتى باستاما شەڭبەرىندە وبلىس كولەمىندەگى ەلدى مەكەندەردە, مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار اۋماقتارىندا جاپپاي تازالىق شارالارى جۇرگىزىلدى. ال تۇرعىندار «تابيعاتقا قۇرمەت وتباسىنان باستالادى» اتتى اكتسيادا اۋلاسى مەن كوشەسىن, ارىقتاردىڭ بويىن تازارتىپ, «جاسىل جەلەك» جالپىحالىقتىق چەللەندجىن وتكىزدى.
ەرىكتىلەر, ەكوبەلسەندىلەر مەن تۇرعىندار «اۋلاسى تازانىڭ – اۋاسى تازا» جانە «كوشەسى تازانىڭ – كوڭىلى تازا» تاقىرىپتارىندا وتەتىن تازالىق اكتسيالارىنا قاتىسادى. «جاستار تازا ولكە ءۇشىن» تاقىرىبىندا تازالىق چەلەندجى ۇيىمداستىرىلادى.
«Taza olke – taza el» سەنبىلىگى قورىتىندىسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن «گۇلدەنگەن ولكەم» ءىس-شاراسىندا ەلدى مەكەندەر, كوشەلەر مەن ساياباقتاردى كوگالداندىرۋ مەن تازارتۋعا ۇلەس قوسقان ازاماتتار ماراپات تورىنەن كورىنەدى.
كەيىنگى جىلدارى سىر بويىنداعى تاريحي ورىندار مەن اۋليەلى مەكەندەر اينالاسىن تازا ۇستاپ, ولارعا جەتكىزەتىن جولداردىڭ جاع-دايىن دۇرىستاۋعا ءمان بەرىلە باستادى. بۇل كونەنىڭ كومبەسىندەي ەسكى شاھارلارمەن تانىسۋعا, تاريحتا اتى قالعان بەلگىلى تۇلعالار رۋحىنا ءتاۋ ەتۋگە كەلەتىندەر ءۇشىن قولايلى بولىپ وتىر. ەسكى قالاشىقتار مەن تاريحي تۇلعالار ماڭگىلىك مەكەن تاپقان اۋماق اينالاسىنداعى جۇمىستار 14–20 ءساۋىر ارالىعىنداعى «كيەلى مەكەن» اپتالىعىندا جالعاسادى. «سىر ەلى – تاريحي قالالار مەكەنى» تاقىرىبى اياسىندا قارماقشى اۋدانىنداعى قورقىت اتا مەموريالدىق كەشەنى, مارال يشان, قالقاي يشان, جالاعاشتاعى بۇقارباي باتىر, تۇمەن اۋليە كەسەنەلەرى اينالاسى تازالانىپ, اباتتاندىرىلادى. مۇنداي جۇمىستار سىرداريا اۋدانىنداعى اساناس, قىشقالا تاريحي قالاشىقتارى, قالجان احۋن مەشىت-مەدرەسەسى, شيەلى اۋدانى اۋماعىنداعى وقشى اتا كەسەنەسى, جاڭاقورعانداعى قوراسان اتا كەسەنەسى مەن كەيىنگى جىلدارى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن ايگىلى سىعاناق قالاسى, ارالداعى بەگىم انا مۇناراسى مەن تەڭىز تۇبىنەن تابىلعان كەردەرى قالاشىعى, قازالىداعى جانكەنت پەن جانقوجا باتىر كەسەنەسى اينالاسىندا جۇرگىزىلەدى. باسقا دا تاريحي ەسكەرتكىشتەر مەن وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى, اۋدانداعى مۋزەيلەر اينالاسى اباتتاندىرىلادى.
21–27 ءساۋىر ارالىعىنداعى وتەتىن «جاسىل ايماق» اپتالىعىندا «Biz taza aimaq ءúshىn» باستاماسىمەن قالا, اۋدان, ەلدى مەكەندەردەگى ساياباقتار, سكۆەرلەر, پاركتەر مەن اللەيالار اۋماعىنا تال وتىرعىزىلىپ, «كوكتەمگى كوشەت» اعاش وتىرعىزۋ اكتسياسى ۇيىمداستىرىلادى. وعان جالعاسا كەتەتىن «ونەگەلى ۇرپاق» اپتالىعى «ارداگەرلەردى ارداقتايىق» تاقىرىبىندا ۇيىمداستىرىلىپ, ارداگەرلەر, قارتتار ۇيلەرىنىڭ اينالاسى تازالانىپ, بەلسەندى جاستار ۇيىمدارىنىڭ «جانىڭدا ءجۇر جاقسى ادام» ۇندەۋىنە ءۇن قوسقاندار جالعىزىلىكتى قاريالاردىڭ اۋلاسىن جيناپ, اكتەپ, سىرلاپ قولعابىس بەرەدى. 5–11 مامىر ارالىعىنداعى ء«مولدىر بۇلاق» اپتالىعىنداعى «بۇلاق كورسەڭ, كوزىن اش» دەگەن ءتامسىلدى ۇستانعان ەرىكتىلەر, قوعام بەلسەندىلەرى مەن تۇرعىندار تازالىق ءىس-شارالارىن وتكىزەدى.
جالپى, وبلىستا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەكولوگيانىڭ ساۋىقتىرۋ ءىس-شارالارى ۇدايى جۇرگىزىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان ۇلتانىنا 1,1 ملن گەكتار سەكسەۋىل ەگۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا وبلىس ورتالىعىنان پوليگوندارعا 300 تونناعا جۋىق قوقىس شىعارىلىپ, 30-عا جۋىق تۇرعىن ءۇيدىڭ قاسبەتتەرى جاڭارتىلدى.
قىزىلوردا
