ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنە قاتىستى برەندتەر بار. مىسالى, الماتى دەگەندە كوز الدىمىزعا الاتاۋدىڭ اپورتى ەلەستەي كەتەتىنى بەلگىلى. قاراعاندى كومىرىمەن, تاراز شۇجىعىمەن تانىمال. قىزىلورداعا جولى تۇسكەندەر سىردىڭ بازارلىعى رەتىندە ەلىنە كۇرىش الا قايتادى. وسى كۇنى الەمنىڭ 14 ەلىنە ەكسپورتتالىپ جاتقان كۇرىشتى وڭىردەگى 20-دان استام كومپانيا ءوندىرىپ وتىر. بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى تاۋارلىق بەلگىسىن مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكىزىپ, ەرەكشە قۇقىعىن كۋالاندىراتىن قۇجات الماعان. وسىدان دا سىرتتان كەلگەن ساپاسىز ءونىمدى «قىزىلوردانىڭ كۇرىشى» دەپ ساۋدالايتىندارعا قارسى قىلار قايران بولماي وتىر.
مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا دا ەلىمىزدە كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جاعداي جاساۋمەن قاتار زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعايتىن قۇقىقتىق تاسىلدەر قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءبىراز بۇرىن وسى باعىتتاعى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن «گەوگرافيالىق نۇسقاما» اتتى جاڭا ونەركاسىپتىك مەنشىك نىسانىنىڭ دا كوزدەگەنى وسى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, گەوگرافيالىق نۇسقاما – كەز كەلگەن ءونىمنىڭ ساپاسى, باسقا دا سيپاتتاماسى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە شىققان جەرىنە بايلانىستىرىلا وتىرىپ, تاۋاردى سايكەستەندىرەتىن بەلگىلەمە. باستى شارتى – سول اۋماقتا تاۋار سيپاتتامالارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن, ونى ءوندىرۋدىڭ كەم دەگەندە ءبىر ساتىسى جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. گەوگرافيالىق نۇسقاما ادەتتە اۋىلشارۋاشىلىق, تاماق ونىمدەرىنە, شاراپتار مەن سپيرتتىك ىشىمدىكتەرگە, قولونەر مەن ونەركاسىپ ونىمدەرىنە قولدانىلادى. قۇجاتتى پايدالانۋ قۇقىعىن الۋ ءۇشىن الدىمەن ساراپتاما ۇيىمى – ادىلەت مينيسترلىگى جانىنداعى «ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتىنا» ءوتىنىش بەرىلەدى. تىركەۋدەن كەيىن گەوگرافيالىق نۇسقامانىڭ قۇقىق يەلەنۋشىسى ونى پايدالانۋدىڭ ايرىقشا قۇقىعىنا يە بولىپ, ول گەوگرافيالىق نۇسقامانىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمىندە ءۇزىندى كوشىرمەمەن كۋالاندىرىلادى.
گەوگرافيالىق نۇسقامانىڭ تىركەۋ مەرزىمى تاۋاردىڭ بەلگىلى ءبىر ساپاسى, بەدەلى نەمەسە باسقا دا سيپاتتامالارى ساقتالعان جاعدايدا جانە ولاردىڭ گەوگرافيالىق شىعۋ تەگىمەن ەداۋىر دارەجەدە بايلانىسى بولسا مەرزىمسىز ۋاقىتقا بەرىلەدى. ال ءدال سونداي تەحنولوگيامەن ءونىم وندىرەتىن ەكىنشى كاسىپكەر العاشقى تىركەلگەن ارىپتەسىنىڭ كەلىسىمىمەن ساراپتاما ۇيىمىنا ءوتىنىم بەرگەن كۇننەن باستاپ 10 جىل گەوگرافيالىق نۇسقامانى پايدالانۋ قۇقىعىنا يە بولادى.
«كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ, وسى ماسەلەنى تالقىلاپ جاتىرمىز. ولارعا ءونىمىن تاۋارلىق تاڭبا نەمەسە گەوگرافيالىق نۇسقاما رەتىندە تىركەۋدىڭ تيىمدىلىگى ايتىلدى. تىركەۋگە قاجەتتى قۇجاتتار دا كوپ ەمەس», دەيدى وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باسشىسى شاحار بەگەجانوۆا.
تاۋارلىق تاڭبانى تىركەۋ – ەۋروپادا ەجەلدەن بار ءۇردىس. سوندىقتان ولاردا بىزدەگىدەي «ماتا داڭقىمەن ءبوز وتەدى» سەكىلدى قۋلىق جۇرمەيدى. كەزدەسە قالعاننىڭ وزىندە قىرۋار ايىپپۇل ارقالايدى. ال بۇل تاراپقا جاڭا تۇسكەن ەلىمىزدە قازىر الماتىنىڭ اپورتى, قاراعاندىنىڭ بالمۇزداعى, تۇركىستاننىڭ بالمۇزداعى مەن شوكولادى عانا تىركەلىپ تۇر. ەندى بۇل ونىمدەر شەتەلدىك ساۋدا ورىندارىندا ساتىلاتىن بولسا, گەوگرافيالىق كورسەتكىشى قازاقستان دەپ كورسەتىلەدى. ماماندار مۇنداي باستامانىڭ ۇلتتىق برەندتى ناسيحاتتاۋ مەن ونى شەتكە تانىستىرۋ كەزىندە ماڭىزى زور ەكەندىگىن ايتادى.
ارينە, گەوگرافيالىق نۇسقاما يەسiنە ستاندارتتاردا بەلگىلەنگەن تەحنولوگيانى پايدالانا وتىرىپ, باسقا تۇلعالاردىڭ وعان ۇقساس ونiمدەردi وندiرۋiنە تىيىم سالۋ قۇقىعى بەرىلمەيدى. دەگەنمەن ءوزىنىڭ تاۋارلىق بەلگىسىن پايدالانىپ, ساپاسىز ءونىم ۇسىنعانداردىڭ جولىن كەسە الادى.
وبلىستاعى ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى تىركەۋگە بولاتىن تاۋار تۇرلەرىن بەلگىلەپ, جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ وتىر. ولاردىڭ اراسىندا قىزىلوردانىڭ كۇرىشى, ارالدىڭ تۇزى مەن قازالىنىڭ كامپيتى تۇر. تەك سىردىڭ بويىندا وسەتىن, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن, كەيىنگى كەزدە كوزدەن بۇل-بۇل ۇشا باستاعان امىرە اتتى قاۋىن دا ءبىرىنشى لەكتە تىركەلەتىندەر قاتارىندا. قاراكولدىڭ كارتوبى, جايىلمانىڭ قاربىزى, جاڭاقورعاننىڭ بالشىعى مەن باسقا دا جەرگىلىكتى ونىمدەردى تىركەۋ باعىتىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وبلىستىق فيليالىمەن بىرلەسىپ قارەكەت جاسالىپ جاتىر.
«جۋىردا تۇركىستان قالاسىندا «گەوگرافيالىق نۇسقامالاردى قۇقىقتىق قورعاۋ جانە ولاردىڭ ۇلتتىق برەندتەردى ىلگەرىلەتۋدەگى ءرولى» اتتى حالىقارالىق سەمينار ءوتىپ, وندا ورتا ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وسى باعىتتاعى تاجىريبەلەرىمەن تانىستىق. ۇلتتىق برەند بولۋ الەۋەتى بار جەرگىلىكتى ونىمدەر كورمەسىن وتكىزدىك», دەيدى شاحار داۋلەتنازارقىزى.
باستاما ءونىم ءوندىرۋشى ءۇشىن ءتيىمدى. ەڭ الدىمەن ەلىمىزدە كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ جولىن كەسىپ, كاسىپكەر قۇقىعىن قورعاپ, بيزنەستىڭ دامۋىنا اسەر ەتەدى. ءوندىرىس ورنىنىڭ اتىن جامىلىپ, ساپاسىز تاۋار شىعارعاندار كەزدەسە قالسا, كاسىپكەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, ادىلەت دەپارتامەنتىنە, ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتىنە جۇگىنە الادى. ال جاڭاعىداي ارەكەت شەتەلدە جاسالسا, حالىقارالىق سوتقا شاعىمدانۋعا بولادى.
قىزىلوردا وبلىسى
