سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
تابيعات مۇسىلمانقۇل – جامبىل وبلىسى
ورتا ەسەپپەن 15 مىڭ تەڭگە
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن ناۋرىزكوجەسىز استە ەلەستەتە المايتىنىمىز انىق. ۋىز قاتىرىپ, سورپا ساپىرۋ بۇل ايدا سانگە اينالادى. ىرىم-تىيىمعا سەنگەن قازاق حالقى ساننىڭ قاسيەتىنە دە نازار اۋدارعان. كوجەگە جەتى نەمەسە توعىز ءتۇرلى تاعام قوسىپ, قازان كوتەرىپ, جاراتقاننان بەرەكە مەن مولشىلىق تىلەيدى.
ناۋرىزكوجە ازىرلەۋ ءۇشىن ءبىر وتباسى قانشا قاراجات شىعىندايدى؟ داستارقان مازىرىنە قانشا تەڭگە جۇمسالادى؟ ارينە, شىعىننىڭ كولەمى وتباسىنداعى ادامنىڭ سانىنا بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. وسى ماسەلەگە قاتىستى تۇرعىنداردىڭ پىكىرىن بىلدىك.
«وتباسىمىزداعى بەس ادامعا ناۋرىزكوجە ىستەۋ ءۇشىن 4181 تەڭگە جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن. ماسەلەن, جارتى كيلو كارتوپ – 75 تەڭگە, 300 گرامم ءسابىز – 60 تەڭگە, ءبىر كيلو ەت – 3000 تەڭگە, 200 گرامم بيداي – 52 تەڭگە, 200 گرامم نوقات 230 تەڭگە تۇرادى. سونداي-اق 200 گرامم قىزىل فاسول 160 تەڭگەگە اينالسا, ءتۇرلى دانەكتەرگە 856 تەڭگە جۇمساۋعا تۋرا كەلدى. سۇيىق ماي, كۇرىش, تاعى باسقا قاجەتتى زاتتارعا دا از-ماز قاراجات جۇمسالادى. جالپى العاندا, كوجەنىڭ وزىنە 4181 تەڭگە جاراتتىم», دەيدى قۇلاندىق عاليا ارىستانبەكوۆا.
ءاربىر وتباسى داستارقان ءمازىرىن دە جاسايدى. البەتتە, اركىم ءوزىنىڭ شاماسىنا قاراي شىعىندالادى. دەرەككە سەنسەك, ءوڭىر تۇرعىندارى داستارقان ءمازىرىن جاساۋعا 10 مىڭ تەڭگەدەن اسا قارجى جۇمسايتىن كورىنەدى. سوندا جالپى شىعىن 15 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى.
« ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن كەز كەلگەن وتباسى اسىعا توسادى. كوڭىلدە قاتقان توڭ ءجىبىپ, ارازداسقاندار تاتۋلاسادى. جىل جاڭارعان كۇنى بارلىق ادام ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق تىلەپ, داستارقان جايادى. ءبىز 1 كيلو قۇرتتى – 2750, المانى – 500, ءمانداريندى – 520, مەيىز بەن ورىكتى – 2300, جاڭعاق تۇرلەرىن 1270, 1057, 2980 تەڭگەدەن الدىق. بۇدان بولەك, كامپيتتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. ايتالىق, «بارباريس» – 1180 تەڭگە, شوكولاد – 2270 تەڭگە, «كروكانت» 1490 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. ارينە, بۇدان دا باسقا الاتىن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى از ەمەس. وسىنىڭ ءوزىن گرامداپ ولشەتىپ ساتىپ الىپ جاتىرمىز. ناۋرىزكوجە مەن داستارقان مازىرىنە كەتەتىن قاراجات 15 300 تەڭگەنى قۇرادى», دەيدى ع. ارىستانبەكوۆا.
ءاربىر وتباسى ناۋرىزكوجە داستارقانىن قالتاسىنىڭ قالىڭدىعىنا قاراي ازىرلەيتىنى انىق. ءبىز تەك بەس ادام تۇراتىن وتباسىنىڭ ورتا ەسەپپەن قانشا شىعىنعا باتاتىنىن سۇراپ كوردىك. ىسىراپقا قۇمار, استا-توك داستارقان جاياتىنداردىڭ قانشا شىعىنعا باتاتىنىن كىم ءبىلسىن.
گۇلبارشىن ايتجانبايقىزى – الماتى قالاسى
ۇلتتىق تاعام تۇرلەنە ءتۇستى
قۇنارلى توپىراققا تۇسكەن بيداي دانىندەي كوكتەپ شىعىپ, ارامىزعا قايتا ورالعان ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ باستى اتريبۋتتارىنىڭ ءبىرى – ناۋرىزكوجە. ءبىز ءۇشىن ءدامى دە, ورنى دا بولەك. بالا كۇنىمىزدە اۋىل ورتاسىنداعى الاڭدا كەمى 40 ۇيدەن دايىندالعان كوجە ورتاق قازانعا قۇيىلىپ, كىشكەنە كەسەلەرمەن تاراتىلىپ جاتاتىن.
سوڭعى جىلدارى «ناۋرىزكوجە» دەگەن جازۋى بار فيرمالىق ءونىمنىڭ پايدا بولعانىن بايقاپ ءجۇرمىز. بۇل دا زامان تالابى. ءتىپتى وتكەن جىلدارى الماتىداعى ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندە ارنايى 0,7 ليتر بوتەلكەگە قۇيىلعان, قازى, جۇگەرى, بيداي قوسپاسىمەن دايىندالعان, ءتىلى ءدام ۇيىرەتىن كوجەنى 500 تەڭگەدەن ساتىپ العانبىز.
ناۋرىز لەبى جاقىنداعان سايىن ناۋرىزكوجە جارناماسى ينتەرنەتكە كوشىپ الىپتى. OLX ماركەتپلەيسىندە ناۋرىزكوجەنىڭ ءليترىن 2-3 مىڭ تەڭگەدەن ساۋدالاپ جاتقان جارنامالار سامساپ تۇر. نارىق زامانى بولعان سوڭ ۇلتتىق تاعامنىڭ بۇلايشا تۇرلەنۋى – قالىپتى قۇبىلىس. تيىسىنشە, ءار وتباسى ناۋرىزكوجەنى ەرەكشەلەپ ازىرلەۋگە ىقىلاسپەن كىرىسەدى. ونىڭ قۇرامى ءار وڭىردە ءارتۇرلى داممەن تولىعىپ جاتادى, نەگىزىنەن كوجە ءپىسىرىپ شىعۋ ءۇشىن 1 كيلو ەت, قازى-قارتا, 100 گرامم بيداي, 100 گرامم كۇرىش, 100 گرامم جارما, 100 گرامم تارى, تۇز, 3 ليتر سۋ مەن 1 ليتر ايران كەرەك بولادى.
الماتىدا سۇرلەنگەن ەت, قازى باعاسى 4000 تەڭگەدەن جوعارى. تارىنىڭ كيلوسى – 1300-1500 تەڭگە, بيداي مەن ارپا كيلوسى – 1000 تەڭگە, قاتىق 1000-1500 تەڭگە تۇرادى. سونداي-اق الماتىلىقتاردىڭ كوبى ناۋرىزكوجەگە بۇرشاق (فاسول ) قوسادى. ونىڭ باعاسى 1000 تەڭگەدەن جوعارى. ايران مەن ءسۇتتىڭ ءليترى 500 تەڭگەدەن باستالادى.
جالپىلاي ەسەپتەگەندە, مەگاپوليستەگى ءبىر وتباسى مەرەكەنىڭ باستى تاعامىن ازىرلەۋگە 15 مىڭ تەڭگە جۇمسايدى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى – ورال قالاسى
شىعىن 30 مىڭنىڭ شاماسىندا
ورال قالاسىندا تۇراتىن «كۇمىس القالى» مارال راحمەتوللاقىزىنىڭ 8 ادامعا ارناپ جاساعان ناۋرىزكوجە جانە مەرەكەلىك داستارقانىنىڭ شىعىنى بىلاي قالىپتاسىپتى:
«تازارتىلعان 3 ليتر سۋ 40 تەڭگە شاماسىندا تۇرادى. كوجە قويۋ, ماڭىزدى شىعۋى ءۇشىن بيداي جارماسىن قولدانامىز, 300 گرامم جارمانىڭ باعاسى – 90 تەڭگە شاماسى. تۇز – 2 قاسىق, 10-15 تەڭگە. ناۋرىزكوجەگە ەرەكشە ءدام بەرەتىن بولىكتىڭ ءبىرى – قازى. ورال بازارىندا قازىنىڭ كيلوسى 4 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى, سوندا بىزگە كەرەك 300 گرامم قازىنى 1200 تەڭگە شاماسىندا الامىز. ورىك-مەيىزدىڭ ەڭ ادەمىسىن تاڭداپ, 300-400 گرامداي الىپ قوسقاندا, 2 مىڭ تەڭگەگە شىقتى. كوجە قاتىقسىز بولمايدى, جارتى ليتر ءسۇت, جارتى ليتر ايران سالدىق. ول وتباسى بيۋدجەتىنە 700 تەڭگەگە ءتۇستى. وسىلايشا, ەرەسەك ەكى ادام, ەكى ستۋدەنت, ءتورت وقۋشىعا ارنالعان ناۋرىزكوجەنىڭ جالپى قۇنى 4040 تەڭگە شاماسىندا شىقتى», دەيدى ورالدىق تۇرعىن.
ال بيىلعى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىزدىڭ 22-ءسى جۇماعا ءارى ورازا ايىنا تۋرا كەلىپ وتىر ەكەن. ۇيدەگى ۇلكەندەر اۋىز بەكىتكەن سوڭ, نەگىزگى داستارقان كەشكە, اۋىزاشار ۋاقىتىنا ورايلاستىرىلماق. اۋەلى باۋىرساق پەن شەلپەك ءپىسىرىلىپ, ارۋاققا دۇعا باعىشتالادى. وسى كۇنگە دەپ سوعىمنان ارنايى ساقتالعان ءسۇر ەت قازانعا سالىنادى. نەگىزگى شىعىن بازاردان الىناتىن زاتتارعا جۇمسالماق: قايماق ء(ليترى – 5000 تەڭگە), سارىماي (كيلوسى – 6000 تەڭگە), تارى-تالقان (ارقايسىسى كيلوسىنا – 800 تەڭگە), ورىك-مەيىز (كيلوسىنا– 3000-3500 تەڭگە) – بۇل ايتىلعاندارعا تازا بال (كيلوسى – 2000-2500 تەڭگە) قوسىپ, كەرەمەت جەنت جاساۋعا بولادى.
«ورالدا ۇننىڭ كيلوسى 315-350 تەڭگە شاماسىندا. استىڭ نانىن جايۋعا, باۋىرساق, ءتاتتى كۇلشە پىسىرۋگە 2-3 كەلى ۇن جۇمسايمىز. تاۋىق جۇمىرتقاسىنىڭ 10 ءتۇيىرى – 704 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. داستارقانعا قويۋعا قازى-قارتا الار بولسا, 6-7 مىڭ تەڭگە كەتەدى. بۇدان بولەك, ءتۇرلى ءدان مەن جاڭعاق, كوكونىس تە ارزان تۇرمايدى. وسىلايشا, وتباسىنىڭ مەرەكەلىك داستارقان شىعىنى كەمىندە 30-35 مىڭ تەڭگەگە تۇسكەلى تۇر», دەيدى ول.
بايقال ءبايادىل – كوكشەتاۋ قالاسى
ناعاشى اجە. ناۋرىزكوجە
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا كوپتەن ات ءىزىن سالماعان ناعاشى اجەمىزدىڭ شاڭىراعىنا سالەم بەرىپ, تابالدىرىعىنان اتتادىق.
– جىل باسى – ءاز ناۋرىز قۇتتى بولسىن, اجە! قىتىمىر قىستان امان-ەسەن شىقتىڭىزدار ما؟
– ءۇي تاپپاي كەلمەگەن شىعارسىڭ, شىراعىم, تورلەت, – دەدى توقسانعا تاياپ قالعان كەيۋانا. ءوزى شارۋاسىمەن الەك. ۇستەل ۇستىندەگى تۋىرىلىپ تۇسكەن ءۇش ەلى قازىنى, جالعىز ءوزى جارىم تاباقتى الاتىن, قىرتىسى تايدىڭ قازىسىنداي جالپاق جايانى, جامباستى, شۇجىقتى اۋدارا توڭكەرىپ, قاراپ تۇر ەكەن.
– استاناداعى نەمەرەلەرگە بۇيرەك بەرىپ جىبەرەيىن دەپ ەدىم, سولاردىڭ سىباعاسى, – دەدى اجەم. ءبىزدىڭ ءسال عانا اڭتارىلىپ قالعانىمىزدى اڭعارعان بولۋى كەرەك:
– بۇرىنعىدان قالعان جورالعى. بۇيرەك جەگەن بالالاردىڭ نيەتى, پەيىلى ەت جاقىن اعايىنعا اۋىپ, ەجەلگى قازاقتىڭ تىلىمەن ايتقاندا, بۇيرەگى بۇرىپ تۇرادى. ءارى ناۋرىز مەرەكەسىندە قۋاتتى اس ءىشىپ, ءبىر جىرعاپ قالسىن. قارىنعا سالعان مايدى دا الدىرىپ ەدىم. باعزى زاماندا اجەلەرىمىز مامىر ايىنداعى ۋىز سۇتتەن دايىنداۋشى ەدى عوي. قارىنعا سالعان ماي قانشا ۋاقىت وتسە دە قۋاتىن ساقتايدى. الگى «سارىمايداي ساقتاپ» دەيتىن ءسوزدى ەستىمەپ پە ەدىڭ؟
– ەستىگەنمىن. ءوز دايىندىعىڭىز قالاي؟
– قانداي دايىندىق بولۋشى ەدى. كەلىن بار عوي. اسارىمدى اساپ, جاسارىمدى جاساعاندا جاعالاسىپ جۇرگەنىم ۇيات بولار, بىزدىكى جوباسىن ايتۋ.
ناعاشى اجەمە قۇداي بەرە سالعان. قاراشاڭىراقتاعى كىشى كەلىن ءوزى سياقتى پىسىق, الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىرادى, كىسى جاتىرقامايتىن اقجارقىن. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى جايىلاتىن داستارقاننىڭ جوسپارىن جايىپ سالعانى. كەلىننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوكشەتاۋ بازارلارىندا شامامەن 8-9 كيلو بولاتىن, بار مۇشەسى سالىنعان ءبىر تاباق ەتتى 22-25 مىڭ تەڭگەگە الۋعا بولادى. قامىرىنا قاجەتتى ۇنى مەن جۇمىرتقانى قوسىپ ەسەپتەسەڭىز – 300-350 تەڭگە. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى داستارقان بەرەكەسىن كەلتىرەتىن ناۋرىزكوجەگە ءسۇر ەت, قۇرت, ايران, تارى قوسساڭىز, جيىنتىق باعاسى 3 مىڭنىڭ توڭىرەگىندە. سارىمايدىڭ كيلوسى 6 مىڭنىڭ ماڭايىندا. جاڭا تارتىلعان قايماقتىڭ ءليترى – 4000 تەڭگە. اششى قۇرتتى بازاردا كيلوسىنا 3000 تەڭگەدەن ساتىپ جاتىر. جەرىك استىڭ ساناتىنداعى قوسپانىڭ كيلوسى – 3700 تەڭگە. ءبىر تاباق كىسىگە باۋىرساق پىسىرسەڭىز, 2000 تەڭگە توڭىرەگىندە.
– جامان تۇماۋدىڭ كەزىندە اعايىنمەن قاتىناس سيرەپ قالدى, – دەيدى ناعاشى اجەم. – شىركىن بۇرىنعىنىڭ ادامدارى-اي, سوعىم سويعان كۇنى ءتامام اۋىلدى الدىمەن قۋىرداققا, سوسىن ومىرتقاعا شاقىرۋشى ەدىك. قالعانىن «تارتا جەسەڭ تاي قالادى» دەگەندەي, ۇنەمدەپ, كەمىندە ءبىر سيراعىن ومىرتقاعا شىعاراتىن. ۇزىنسارى كەلگەنشە قازاننان ماي كەتپەيتىن.
شىنىندا ءار نارسەگە باپتى, ءومىر مەكتەبىنەن وقىعانى, كوڭىلگە تۇيگەنى كوپ بۇرىنعىنىڭ ادامدارى دارقان, قولدارى اشىق, جومارت ەدى عوي. وسى ويىمىزدى ايتىپ ەدىك:
– كەلىڭدەر, – دەدى ناعاشى اجەم. – كەلىندەردى شاقىرىپ ەسكىنىڭ جورالعىسىن كورسەتكەلى وتىرمىن. جاڭا جىلداعى تىلەكتىڭ ءوزى بىرلىك ەمەس پە؟ اعايىن بىلاي تۇرسىن, وزگە جۇرتتى دا تابىستىرىپ, باۋىرلاستىراتىن قۇدىرەت – ادال اسىڭ. ء«بىر كۇن دامدەس بولعانعا قىرىق كۇن سالەم بەر» دەيتىن قازاقتىڭ ۇرپاعىمىز عوي.
اجەمنىڭ قولىنداعى قارىنداعى مايعا كوزىم تۇسكەنى. جارىقتىق ساپ-سارى بولىپ تابەت اشىپ تۇر ەكەن. ناۋرىز كۇنى كەلىپ, اۋىز تيمەسەم بولماس.
مەرەي قاينار ۇلى – وسكەمەن قالاسى
داستارقانىڭ مول بولسىن!
كۇنى كەشەگە دەيىن جايباراقات جاتقان جۇرت كوك بازار ارالاپ, دۇكەن جاعالاپ, ناۋرىز قامىنا كىرىسكەن. استا-توك داستارقان جايىلسا, جىل كولەمى بارشىلىق, توقشىلىق بولادى دەپ ىرىمدايدى ولار. بۇل كۇنى مولىنان ناۋرىزكوجە ساپىرىلادى, كەلگەن قوناقتىڭ الدىنا سان ءتۇرلى ۇلتتىق تاعام تارتىلادى.
وسكەمەن قۇرىش قايناتقان قالا بولعاندىقتان, مۇندا ءبارى قىمبات دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. البەتتە, ارزان دۇنيە جوق. بىراق باسقا قالالارمەن سالىستىرساق, باعانىڭ ەداۋىر قىمبات ەكەنى وتىرىك ەمەس. ال ناۋرىز داستارقانىنا قانشا قارجى جۇمسايمىز؟ كەم دەگەندە, ۇلكەن اۋلەتكە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە جيىرما شاقتى قوناق كەلەدى.
ەڭ اۋەلى كۇزگى سوعىمنان قالعان ءسۇر ەتتى الىپ شىعىپ, ناۋرىزكوجە پىسىرۋگە كىرىسەسىز. وعان قوساتىن البەتتە قازى-قارتاڭىز تاۋسىلعان. كەلىسى 5000 تەڭگەلىك قازىنىڭ جوق دەگەندە ەكەۋىن الاسىز. جارتىسىن كوجەگە قوسساڭىز, ەندى ءبىر بولىگىن تۋراپ, تىسكە باسار رەتىندە ۇستەلگە قوياسىز. ودان بولەك, ناۋرىزكوجەگە قوساتىن جەتى ءتۇرلى تاعام بار ەمەس پە؟ شىعىستا برەند بولىپ كەتكەن زايساننىڭ تارىسى مەن بيداي جارماسى – 1500 تەڭگەدەن. قىشقىلتىم سۇيىق قۇرتتىڭ بوتەلكەسى – 1700 تەڭگە. اناسى بار, مىناسى بار, كەمى 10 مىڭ تەڭگەنىڭ تاعامىمەن ناۋرىزكوجەڭىزدى ءپىسىردىڭىز. ايتپاقشى, قازىنىڭ قاسىنا قارتاسى مەن جال-جاياسىن قوسا الاسىز. قازى-قارتانىڭ كيلوسى 2500 تەڭگەدەن دەسەك, ۇلكەن داستارقانعا جەتىپ قالار. ءدام عوي. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە ۇلتتىق تاعامعا تولى داستارقان بولۋى ءۇشىن قۇرت-ىرىمشىك مىندەتتى تۇردە بولۋى كەرەك. دومالاق قۇرتتىڭ ءوزى 2000 تەڭگەدەن. ءتاتتى ىرىمشىك – 2800 تەڭگە. ءتورت-بەس مىڭعا العان ءتاتتى توقاشىڭىزعا جاعىپ جەيتىن كاتونقاراعايدىڭ سارى مايىن 5000 تەڭگەگە الاسىز.
ايتقانداي, كاتونقاراعايدىڭ ونىمدەرى سۇرانىسقا يە. ماسەلەن, قىمىز قۇيساڭىز, كەلگەن مەيمانىڭىز مىندەتتى تۇردە «قاي جاقتىڭ قىمىزى؟» دەپ سۇرايدى. كاتونقاراعايدىڭ, ونىڭ ىشىندە توپقايىڭنىڭ قىمىزى دەسەڭىز, مارتەبەڭىزدى ءوسىرىپ, مەرەيىڭىزدى تاسىتىپ جىبەرەدى. سودان كەيىن بارىپ, بال قىمىزدىڭ ءدامى تاڭدايدا قالاتىنداي اسىقپاي جۇتادى. قىمىزدىڭ قىزۋى بويعا تاراي بەرە ماناعى قويعان مايلى قازىنىڭ ءبىر-ەكەۋىن نان قوسپاي-اق وڭەشكە تاستاپ جىبەرەر ەدى. ايتا كەتەيىك, كاتونقاراعايدىڭ قىمىزى – 1700 تەڭگەدەن. جيىرما شاقتى قوناق كەلسە, ءبىر-ەكى بوتەلكە بۇيىم بولمايدى. كەمى ءتورت-بەسەۋىن الاسىز. ول دەگەنىڭ – 8500 تەڭگە. ۇلتتىق تاعامنان بولەك سالات قوياسىز. جايناتىپ جەمىس-جيدەك اكەلەسىز. باسقاسىن ايتپاعاندا, قىزاناقتىڭ كيلوسى – 2000 تەڭگەدەن. ەتتەن كەيىن كۇرت-كۇرت ەتكىزىپ شايناپ وتىراتىن قيار – 1800 تەڭگەدەن. ءسابىز, ورامجاپىراق, قىزىلشا دەگەندەرگە 3000 تەڭگە تاستاپ كەتەسىز. جەمىس-جيدەكتىڭ دە باعاسى ارزان بولىپ تۇرعان جوق. المانىڭ ءدامدىسى 900 تەڭگە دەسەك, بالبىراپ پىسكەن المۇرتتىڭ كيلوسى – 1600 تەڭگە. ءبىر قوراپ كيۆي – 1000 تەڭگە. الگى داندەرىڭىز جانە بار: كۋراگا 4500-5500 تەڭگە دەسەڭىز, گرەك جاڭعاعى 5000 تەڭگە تۇرادى. ميندال تىپتەن قىمبات, 5500-6000 تەڭگەنىڭ ماڭايىندا. ودان بولەك, ءتاتتى شىرىن, سۋسىندار الاسىز. ءسويتىپ, اقكوڭىل كەڭپەيىلمەن كەلىپ جاتقان قوناقتاردى قارسى الاسىز. جوعارىدا اتالعانى بار, اتالماعانى قانشاما, قىسقاسى 100-150 مىڭ تەڭگەنىڭ داستارقانىن جايىپ, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە كۇمبىرلەگەن كۇي, اۋەلەگەن ءان تىڭداپ وتىرىپ, كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەن ءبىر سەرگىپ قالاسىز.