اشىق بانكينگ اسىعىستىقتى كوتەرمەيدى

مۇنداي باستاما ۇلتتىق بانكتىڭ (ۇب) قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگىمەن (قنردا) جانە باسەكەلەستىكتى قور­عاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن (بقدا) بىرلەس­ىپ, «Open API» جانە «Open Banking»-ءتى دامى­تۋدىڭ 2023–2025 جىلدارعا ارنال­عان جوباسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ وتىر. الەمنىڭ ەلۋ شاقتى ەلىندە قولدانىلىپ كەلە جاتقان «Open Banking» (اشىق بانكتىك قىز­مەتتەر) – جۇيەسى اقپارات الماسۋدىڭ جاھاندا تا­نىلعان حاتتاماسى بولىپ سانالاتىن «Open API» تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. ءاربىر بانك وسى باعدارلامالىق ينتەرفەيستى ءوز بەتىنشە جاسايدى. بىراق ۇلتتىق بانك رەت­تەۋشى وپەراتور رەتىندە ستاندارتتاردى بە­رىپ وتىرادى. «Open API» – بانك پەن ءۇشىن­شى تاراپ ۇيىمدارى اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءبىلدىرىپ, ناسيحاتتايتىن ينتەگ­را­تسيالىق بايلانىس ءتۇرى.

«API» تەحنولوگياسى ارقىلى قۇرىلعان اشىق دەرەكتەردىڭ ينتەرنەت-پلاتفورماسى قارجى كومپانيالارىنا يننوۆاتسيالىق ءونىم مەن قىزمەتتى, ماسەلەن, قارجىلىق ادەت­تەردى تالداۋ سەرۆيسىن جانە كليەنتتىڭ جەكە اقپاراتىمەن جۇمىس ىستەيتىن كەز كەلگەن باس­قا قوسىمشالاردى ۇسىنا الادى. ەكىن­شى دەڭگەيلى بانك بولىمشەلەرىندە ترانز­اكتسيالار بويىنشا ءۇزىندى كوشىرمەلەردى, ۆيزالىق ورتالىققا ۇسىنۋ ءۇشىن باسىپ شىعارۋدى قاجەت ەتپەيدى. بانكتەردەن اشىق «API» ارقىلى اقپارات بەرۋدى جانە ءۇشىنشى تاراپتارمەن قاۋىپسىز دەرەكتەر الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى. جالپى العاندا, اشىق بانكينگ كومەگىمەن كليەنت ءوزىنىڭ قارجىلىق دەرەكتەرىن يكەمدى باسقارا وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر قارجىلىق ۇيىمنان شوتى, ترانزاكتسياسى, تەڭگەرىمى, تەڭگەرىم قالدىعى تۋرالى اقپارات الادى.

ماسەلەن, كليەنت ءۇشىنشى تاراپ ۇيىمىنا ءوزىنىڭ شوتى تۋرالى اقپاراتتى كورۋگە رۇقسات بەرگەن كەزدە, ءبىر ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى بارلىق بانكتىك شوتتاردى, ترانزاكتسيالاردى, اقشا قوزعالىسىن كورۋگە, باسقارۋعا, جەكە قارجىلىق تالداما جاساۋىنا مۇمكىندىگى بار. بۇل كەلىسىم تسيفرلى تۇردە جۇزەگە اسى­رى­لادى. كليەنتتىڭ قارجىسىنا ەمەس, تەك شوت تۋرالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋگە بولا­دى. مۇندا اۋتەنتيفيكاتسيانىڭ, سايكەس­تەندىرۋدىڭ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ستان­دارت­تارىنىڭ, قاتىسۋشىلارعا, ءموبيلدى قوسىم­شانىڭ وزىنە, ياعني قاتىسۋشىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا باسقا دا تالاپتاردىڭ دۇرىس قۇرىلعان ادىستەرى قامتىلىپ, ءبارى دە تولىقتاي رەتتەۋشى ەنگىزۋلەرمەن شەشىلەدى.

اشىق بانكينگتىڭ الەمدىك تاجىريبەسىنە كوز جۇگىرتسەك, ەۋروپالىق وداقتا 2016 جىلى بارلىق بانكتى كليەنتتىڭ كەلىسىمىمەن «API» ارقىلى كليەنت تۋرالى اقپاراتپەن بولىسۋگە مىندەتتەگەن. بۇل اشىق بانكينگتىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولدى. قازىرگى كەزدە اشىق بانكينگ ەلۋدەن استام ەلدە ەنگىزىلىپ جاتىر. ۇلىبريتانيا مەن برازيليادا «وpen API» ستاندارتتارىن ورىنداۋ مىندەتتى بول­سا, اقش-تا نارىق قاتىسۋشىلارى, قار­جى ۇيىمدارى ەرىكتى فورماتتا بەلگىلى ءبىر ستاندارت بويىنشا اقپاراتپەن الماسادى. انگليادا 6 ميلليوننان اسا, ءۇندىس­تاندا ميللياردتان اسا اشىق بانكينگ قولدا­نۋشىسى بار. رەسەي «Open Banking» تۇجى­رىمداماسىن جاريالادى جانە قازىر «Open Finance» باعىتىندا جۇمىس ىستەۋگە كىرىستى.

بىزدە اشىق بانكينگ تۇجىرىمداماسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋدىڭ ستراتەگيالىق جوس­پارى شەڭبەرىندە 2023 جىلعا جوسپارلانعان قاناتقاقتى جوبانىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. «كليەنتتىڭ اعىمداعى شوتتارى تۋرالى اقپارات الماسۋ» بويىنشا  قاناتقاقتى جوبا 2023 جىلعى 1 قاراشا­دا ىسكە قوسىلعان بولاتىن. وعان ەكىنشى دەڭ­گەي­لى بانكتەر مەن 128 ادامنان تۇراتىن شەكتەۋ­لى فوكۋس-توپ (جوباعا قاتىسۋشى بانك كليەنت­تەرى) قاتىستى. اشىق بانكينگتى ىسكە اسىرۋدا الدىمەن كليەنتتىڭ شوتى, شوتتاعى قالدىق جانە ترانزاكتسيا تۋرالى اقپارات بەرىلە باستايدى. ازىرگە قاتىسۋشىلار سانى شەكتەۋلى بولعانىمەن, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي تولىعىمەن كوشۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانى قولدايتىندار دا, كۇمانمەن قارايتىندار دا بار.

ەكونوميست ارمان بايعانوۆ اشىق بانكينگ تۇجىرىمداماسىن ۇزاق ۋاقىت ءپىسىرىپ, بايىپپەن دايىنداۋ كەرەك دەپ سانايدى.

«قازاقستاندا «Open API» جانە «Open Banking» جۇيەسىن دامىتۋ تۇتىنۋشىلارعا دا, قارجى ۇيىمدارىنا دا ءتيىمدى. ويتكەنى قازىر بارلىعى ونلاين اتقارىلادى. كەي­بىر نوتارياتتىق ماسەلەلەردى دە ەتسق ار­قى­لى ۇيدە وتىرىپ جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. دەگەنمەن اشىق بانكينگ كوپتەگەن قار­جى ۇيىمىن ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن قىسقارتۋعا ماجبۇرلەيدى. ەگەر ءبارى تسيفر­لاندىرىلسا, نەگە ولار كەڭسە مەن قىزمەت­كەرلەردى ۇستاپ وتىرۋى كەرەك. شىعىنداردى ازايتۋ ارقىلى قارجىلىق شىعىنداردى ازايتا الادى عوي. بۇدان تۇتىنۋشىنىڭ ءوزى دە پايدا كورەدى, پايىزدىق مولشەرلەمەلەر دە تومەندەيدى», دەيدى ەكونوميست.

«MVoter» ستارتابىنىڭ باسشىسى تيمۋر ايساۋىتوۆ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە رەتتەۋ­شى وپەراتور رەتىندە ۇلتتىق بانك جاۋاپتى بولۋعا ءتيىس دەيدى.

«ۇلتتىق بانك «Open API» ەكوجۇيەسىنە جاۋاپ بەرەدى, سوندىقتان ول اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. اقپارات بارلىق قوسىمشا بويىنشا قاتاڭ باقىلاۋعا الىنۋى كەرەك. «Open API» الەمنىڭ كوپتە­گەن دامىعان ەلىندە جۇزەگە اسىرىلعان. سولاردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى تاجىريبەسىن ءبىز پايدالانۋىمىز كەرەك», دەيدى مامان.

ساراپشىلار اراسىندا جاڭا جوبانىڭ كەمشىلىگىن كورىپ جاتقاندار دا بار. ەكو­نوميست مارات ابدۋراحمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, «Open API» جۇيەسىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارى ءوز كليەنتىنە كوبىرەك قىزمەتتى ساتا الاتىنداي ەتىپ قاراستىرىلعان تۇستارى بار.

«مەن بۇل تۇجىرىمدامانى قارادىم. قارجى قىزمەتتەرىن كورسەتۋ ءۇشىن ءۇشىنشى تۇلعالار ءبىزدىڭ جەكە دەرەكتەرىمىزگە قول جەتكىزە الادى. شىندىعىندا, بۇل جۇيە بانكتەردىڭ كوبىرەك قىزمەتتەردى ساتا الاتىن جانە كوميسسيالاردى قازىرگىدەي قاعازعا ەمەس, ەلەكتروندى تۇردە شاعىن ارىپتەرمەن جازا الاتىنداي ەتىپ جاسالعان», دەيدى.

ۇلتتىق بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, تۇجى­رىم­دامانى ازىرلەۋ اياسىندا ۇب, قنردا جانە بقدا رەتتەۋشىلەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن الدىن الا تالقىلاۋلار جۇرگىزدى. سونداي-اق بانكتەر اراسىندا «API» تەحنولوگياسىن پايدالانۋدىڭ اعىمداعى مارتەبەسى ناقتىلاندى, اشىق بانكتىك قىزمەت كورسەتۋدى ەنگىزۋدىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جانە رەتتەۋشى نەگىزدەرىنە باعالاۋ جۇرگىزىلدى.

«قارجى سەكتورىنىڭ وسى تسيفرلىق سالاسىن دامىتۋ ەدب جانە «Open API» بازاسىندا تولەم قىزمەتتەرىن وزگە دە جەتكىزۋ­شىلەردىڭ ىنتىماقتاستىعى ناتي­جە­سىندە جاڭا قارجىلىق قىزمەتتەر مەن ونىمدەردىڭ, سونداي-اق بيزنەس-مودەل­دەردىڭ پايدا بو­لۋىنا ىقپال ەتەدى. 2025 جىلى ەلىمىزدەگى اشىق بانكينگ اياسىن­دا فۋنكتسيونالدىلىقتى قوسىمشا كەڭەيتۋ جانە ءوزارا ءىس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – بيزنەس-ستسە­نا­ريلەردى «وpen API» تەحنولوگياسى نەگىزىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قىزمەتى دەڭگەيىنە دەيىن كەڭەي­تۋ. بۇل قارجى سالاسىندا تسيفرلىق ترانسفورماتسيانى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, نە­عۇرلىم كۇردەلى جانە ءارتۇرلى ونىم­دەر مەن قىزمەتتەردى بىرىكتىرۋدى قامتي­دى», دەلىنگەن ۇب مالىمدەمەسىندە.