يننوۆاتسيالىق ءبىلىم مەن ونىمدەر شىعاراتىن, كوممەرتسيالاندىرۋعا باعدارلانعان ۋنيۆەرسيتەت ءوڭىردىڭ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى سۋبەكتىسى بولۋعا ءتيىس. ارينە, قىسقا مەرزىمدە «يدەيادان ءونىمدى كوممەرتسيالاندىرۋعا دەيىن» قاعيداتىنا باعىتتالعان دامىتۋدىڭ جاڭا مودەلى قاجەت.
كۇنى كەشە اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايداعى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» دەپ ايتقان, ءبىر-بىرىنەن اجىراماس وسى ۇعىمى كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋداردى. ياعني ادال ەڭبەك ەتىپ, ادال تابىس تابۋعا ۇندەگەن. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ۇستانعان باعىتى دا وسى.
عىلىم – قوعامنىڭ دامۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن قازىرگى الەمدە جوعارى وقۋ ورىندارى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ نەگىزگى ورتالىقتارىنا اينالدى. عىلىمي ازىرلەمەلەر مەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ – ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىنىڭ اجىراماس بولىگى. دەمەك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الدىندا كوممەرتسيالاندىرۋ ناتيجەسى بار عىلىمي-تەحنولوگيالىق جوبالاردى ازىرلەۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ بولاشاعى تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالارمەن بايلانىستى ەكەنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت ەلدىڭ عىلىمي الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 40 جاسقا دەيىنگى عىلىمي كادرلاردى دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار مۇمكىندىكتى قامتاماسىز ەتۋدە. عىلىمي جوبالاردى, ونىڭ ىشىندە كوممەرتسيالاندىرۋعا ارنالعان جوبالاردى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا سەپ بولدى. سونىمەن قاتار جاس عالىمدارعا «500 عالىم» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدىك تاعىلىمدامادان ءوتۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ, تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ ۇسىنىلادى. ەڭبەكاقى كولەمى ارتتىرىلىپ, عىلىمي ينفراقۇرىلىم مەن زەرتتەۋ جابدىقتارى جاڭارتىلادى, جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋ جۇمىسىنا قاجەتتى جاعداي جاسالادى.
عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى وتاندىق عىلىم ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ىسىندە نەگىزى جوو عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ازىرلەمەلەرى بولاتىن جەتەكشى سالا اتانۋعا ءتيىس ەكەنىن باسا ايتتى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. زاڭ جوباسىندا عىلىمي قىزمەتتىڭ بىرقاتار ماسەلەسىن شەشۋ ۇسىنىلدى. زاڭنىڭ قابىلدانۋى مەملەكەت باسشىسى العا قويعان عىلىمي باعدارلامالاردى كوممەرتسيالاندىرۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ قوسىمشا شارالارى مەن وسى ماقساتتارعا گرانتتىق قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە وڭ اسەر ەتەدى.
بىرنەشە جىلدان بەرى س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى عالىمداردىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرى مەن ازىرلەمەلەرىن كوممەرتسيالىق تۇرعىدان قازىردىڭ وزىندە قولدانىسقا ەنگەن تابىستى ونىمدەرگە اينالدىرۋ بويىنشا جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ عىلىمي ازىرلەمەلەرىنىڭ كوممەرتسيالىق تابىستىلىعى ليتسەنزيالىق كەلىسىمدەر جاساۋعا, تەحنولوگيالاردى پاتەنتتەۋگە جانە پراكتيكالىق قولدانۋعا اكەلدى. اڭگىمە جەمىستى ەكى جوبا تۋرالى. ماسەلەن, «عىلىم قورى» اق-نىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى جوبالارىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا ارنالعان بايقاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا س.امانجولوۆ اتىنداعى شقۋ عالىمدارى «سۋ وبەكتىلەرىن تازارتۋ ءۇشىن كومپوزيتسيالىق سۇزگى ماتەريالدارىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن كوممەرتسيالاندىرۋ» جوباسىن جەڭىپ الدى. جوبا وزەكتى الەمدىك ماسەلە – تۇششى سۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
بۇل ازىرلەمەنى دايىنداعان كوماندا قۇرامىندا شقۋ حيميكتەرى, فيزيكتەرى, بيولوگتەرى بار. جوبا عالىمداردىڭ كوپجىلدىق زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسى. ونىڭ اياسىندا بيوپوليمەرلەر, كەراميكالىق ماتەريالدار, سونداي-اق كارتريدجگە قۇراستىرىلعان گرافيت وكسيدىمەن موديفيكاتسيالانعان, كومىرتەكتى ماتەريالدار نەگىزىندە سۇزگىش كومپوزيتسيالىق سوربەنتتەر ءوندىرىسىن جولعا قويۋ, ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا كورپۋستار جاساۋ جوسپارلانعان. عىلىمي جۇمىستاردىڭ قورىتىندى ءونىمىن ءىرى كاسىپورىنداردا جانە تۇرعىن ۇيلەردە قولدانۋعا جارامدى.
عىلىمي قىزمەتتى كوممەرتسيالاندىرۋ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا دا ىقپال ەتەدى. تابىستى كوممەرتسيالىق عىلىمي جوبالار يندۋستريانىڭ, ينۆەستورلاردىڭ جانە تالاپكەرلەردىڭ نازارىن اۋدارادى. بۇل جوو-نىڭ جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمي زەرتتەۋلەر نارىعىنداعى ورنىن جانە قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.
2023-2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ بويىنشا ەكىنشى ءىرى جوبا – «ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق دايارلاۋ جانە ادىستەمەلىك-تەحنولوگيالىق قولداۋ جونىندەگى قۇزىرەتتەر ورتالىعى» جوباسى. شقۋ عالىمدارى وزدەرىنىڭ عىلىمي جوبالارىنىڭ ارقاسىندا مەكتەپتەردىڭ, بالاباقشالاردىڭ, تۇزەتۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنا ينكليۋزيانى ءساتتى ەنگىزۋدە. سونداي-اق ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى ءوسىرىپ وتىرعان وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتىپ ءجۇر. كوممەرتسيالىق جوبا شەڭبەرىنە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى دامىتۋ جانە الەۋمەتتەندىرۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ جانە كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر, اۆتورلىق ادىستەمەلىك قۇرالدار, پسيحولوگ-دەفەكتولوگتىڭ كاسىبي ۇستەلى, ۆەرتيكاليزاتور, تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا ارنالعان پارتالار جانە وڭالتۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى تەحنيكالىق قۇرالدار كىرەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇگىننىڭ وزىندە ورتالىق ماماندارى بۇل قىزمەتتەردى تولىق كولەمدە كورسەتىپ جاتىر.
جوعارىدا اتاپ وتكەن ەكى عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ بويىنشا جوبالاردىڭ قارجىلاندىرۋ كولەمى 443 ملن تەڭگەنى قۇرادى.
وسىلايشا, بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت يدەيانى قالىپتاستىرۋدان باستاپ عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋعا جانە جاڭا ءونىمدى نارىققا شىعارۋعا دەيىنگى دايەكتى يننوۆاتسيالىق تىزبەكتى قۇراپ وتىر. مۇنداي الگوريتم اتالعان ۇدەرىستىڭ ءار كەزەڭىندە يننوۆاتسيالىق قۇرىلىمدار قۇرۋعا, جاڭا تەحنولوگيالار مەن عىلىمي-تەحنيكالىق ازىرلەمەلەردى ءساتتى كوممەرتسيالاندىرۋ ءۇشىن يندۋستريا مەن بيزنەستى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مۇحتار تولەگەن,
«سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شقۋ» كەاق
باسقارما توراعاسى – رەكتور, پروفەسسور, PhD
