قازىنادا التىننىڭ جاتۋى ەكونوميكادا تۇراقتىلىق ساقتاۋدا سەنىمدىلىك بەرەدى. اسىرەسە قارجىلىق بەلگىسىزدىك كەزىندە. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆى 36 ملرد تەڭگەگە باعالاندى. بۇل – ەلدىڭ التى ايلىق يمپورتىن جابۋعا جەتكىلىكتى قاراجات. مەملەكەت التىن قورىن تولەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعى, ءتول ۆاليۋتا باعامىن قولداۋ, سىرتقى مەملەكەتتىك قارىزدى جابۋ جانە وزگە ەلدەرمەن ەسەپ ايىرىسۋ وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا قولدانادى.
«سوڭعى بىرنەشە جىل بويى كورسەتكىش تومەندەپ كەلەدى. ءتۇرلى سىرتقى كۇيزەلىستەردىڭ جانە بيۋدجەت پەن تولەم تەڭگەرىمىنە قاتىستى جالعاسىپ جاتقان پروبلەمالاردىڭ اياسىندا الەۋەتتى تاۋەكەلدەر مەن قاتەرلەردى جابۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا حالىقارالىق رەزەرۆتەردى جۇيەلى باعالاۋدى جۇرگىزگەن ءجون. ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزاتىن جاعداي – ۇلتتىق قوردان ءىرى كولەمدەگى قاراجاتتى الۋ ەسەبىنەن تەڭگە باعامىنىڭ ودان ءارى نىعايۋى, ال سىرتقى شوتتار قازىردىڭ وزىندە تەرەڭ تاپشىلىقتا», دەيدى ساراپشى سانجار قالداروۆ.
ۇلتتىق بانكتىڭ (ۇب) حابارلاۋىنشا, قازاقستان ۆاليۋتالىق وتىمدىلىك قاجەتتىلىگىن قولداۋ ءۇشىن رەزەرۆ جيناقتايتىن ەلدەر ساناتىنا جاتادى. ۆاليۋتالىق وتىمدىلىكتى ساقتاۋ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتەدى. Halyk Finance ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 20 جىل كولەمىندە ەكونوميكا ءوسىمى مەن ەكسپورت كولەمىنىڭ ارتۋى ارقاسىندا رەزەرۆ كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايدى.
ءبىزدىڭ قورىمىز التى ايلىق يمپورتتى تولىق جابۋعا جەتەدى دەدىك قوي جوعارىدا. بىراق بۇل كورسەتكىش بويىنشا كوپتەگەن كورشى ەلدەن ارتتا قالامىز. ماسەلەن, رەسەيدىڭ رەزەرۆى – 16 ايدى, وزبەكستان رەزەرۆى 11 ايدى جابا الادى.
«قازاقستانداعى رەزەرۆتىڭ يمپورتقا ەڭ جوعارعى قاتىناسى 2016 جىلى بايقالدى – 9.8. سودان كەيىن تومەن تۇسە باستادى. تەك 2020 جىلى عانا سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتەردىڭ باياۋلاۋى جانە رەزەرۆتەردىڭ ارتۋى ەسەبىنەن ءوستى دە, قايتا قۇلدىرادى. حالىقارالىق رەزەرۆتەن بولەك, ۇلتتىق قور دا بار. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ۇسىنىمى بويىنشا, ونىڭ اكتيۆتەرى, اسىرەسە ءوتىمدى بولىگى سىرتقى قاۋىپ-قاتەردى جويۋدا قوسىمشا رەزەرۆ رەتىندە پايدالانىلادى. دەگەنمەن حالىقارالىق رەزەرۆ پەن ۇلتتىق قور اكتيۆىن ءبولىپ قاراستىرعان دۇرىس. ويتكەنى حالىقارالىق رەزەرۆتەر وڭتايلى وتىمدىلىكتى قولداۋ قۇرالى بولسا, ۇلتتىق قور قاراجاتى نەگىزىنەن تۇراقتاندىرۋشى, جيناقتاۋشى فۋنكتسيانى اتقارادى.
قىمبات مەتالداردىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى التىن كوتيروۆكاسى دا ءوسىم كورسەتتى جانە ۇلتتىق بانك رەزەرۆىندەگى التىن ۇلەسى 2023 جىلدىڭ سوڭىن الا 54,2 پايىزدى قۇرادى. بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ 50-55 پايىز كولەمىندەگى تارگەتىنە سايكەس كەلەدى.
2012 جىلى «باعالى مەتالدارداعى اكتيۆتەردى تولىقتىرۋ ءۇشىن تازارتىلعان التىندى ساتىپ الۋعا مەملەكەتتىڭ باسىم قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ قاعيدالارى» قابىلداندى دا, ۇلتتىق بانك جەرگىلىكتى اففيناج زاۋىتتارىنان بەلسەندى تۇردە التىن ساتىپ الۋعا كىرىستى. ناتيجەسىندە, رەزەرۆتەگى التىن ۇلەسى 70 پايىزعا جەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە وتىمدىلىكتى تومەندەتەدى. سوعان بايلانىستى باس بانك 2022 جىلدان بەرى التىن ۇلەسىن ازايتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرا باستادى. ۇب مالىمەتىنشە, التىندى ازايتۋ ءارتاراپتاندىرۋدى ارتتىرۋعا جانە اللوكاتسيانى تەڭدەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە رەزەرۆتىڭ ۆاليۋتالىق بولىگى كوبەيەدى جانە وتىمدىلىگى جوعارى قارجى قۇرالدارىنا ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگى ارتا تۇسەدى. ۇب بىلتىر سىرتقى نارىقتا 57,43 تونناعا جۋىق التىن ساتتى. ءسويتىپ, رەزەرۆتەگى التىن ۇلەسى 54,2 پايىزعا دەيىن ازايدى. التىن ساتۋ بويىنشا ۇب الەمدىك ورتالىق بانكتەردى باسىپ وزدى دەي الامىز. كوش باسىندا بىزدەن كەيىن وزبەكستان, كامبودجا, بوليۆيا, گەرمانيا ەلدەرى بار. ال ساتىپ الۋشىلار نەگىزىنەن ازيا جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرى. كەيىنگى جىلداردا قىتاي, پولشا, سينگاپۋر, ليۆيا, چەحيا ەلدەرى التىنعا قاتتى مۇقتاجدىق تانىتقان.
التىندى سونشا كوپ ساتقانىنا قاراماستان قازاقستان التىن قورى بويىنشا الەمدە ۇزدىك جيىرمالىق قاتارىنا كىرەدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك نارىقتاعى التىن باعاسىنىڭ ءالى دە قىمبات بولىپ تۇرعاندىعىنا بايلانىستى ۇب التىن ۇلەسىن قىسقارتۋ ساياساتىن قىسقارتا بەرۋى مۇمكىن.
ۇب دەرەگىنشە, بىلتىر ەل تۇرعىندارى جالپى سالماعى 1,6 توننا بولاتىن 38 729 التىن قۇيماسى ساتىلعان. ولار 5,10, 20, 50 جانە 100 گرامدىق ساناتتارمەن ساتىلىمعا شىعارىلادى. كوپشىلىك 100 گرامدىق التىن تۇرىنە كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتقان.
