ەلىمىزدىڭ ايماق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ەرەكشە ىقپال ەتىپ كەلە جاتقان مەملەكەت ەكەنىن بۇگىندە حالىقارالىق قوعامداستىق مويىنداپ وتىر. مۇنىڭ ناقتى كورىنىسى – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ جارعىلىق ورگاندارىنا 2024 جىلى قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋى. ۇقشۇ مەملەكەتىمىزدەگى بەيبىتشىلىكتى, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى نىعايتۋ, ايماقتىق بۇتىندىك پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن 2002 جىلى قۇرىلعان ەدى. ۇيىمنىڭ قۇرامىنداعى ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان, رەسەي, قازاقستان اراسىندا ءوزارا ءىس-قيمىل مەن اسكەري ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ شەڭبەرىندە ماڭىزدى ماسەلەلەر اتقارىپ كەلەدى.
2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ توراعالىق ەتۋ مىندەتى ەلىمىزگە ءوتتى. مينسكىدە وتكەن سامميتتە ۇيىم قىزمەتى بويىنشا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار باسىم باعىت ايقىندالدى. ەڭ الدىمەن, ۇقشۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىندا مۇددەلى ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قاجەت. اسكەري ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى بويىنشا قارىم-قاتىناس ۇيىم قىزمەتىنىڭ ەكىنشى ماڭىزدى باعىتى رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتا بەرۋ كەرەك. ۇيىمنىڭ ەسىرتكى جانە پسيحوتروپتى زاتتاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋگە تيىستىگى, قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن جانە ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتارمەن كۇرەسۋ, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارىن جويۋ ماسەلەلەرى دە باسا ايتىلدى.
دەي تۇرعانمەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەردىڭ اراسىنداعى شيەلەنىستەردىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى قوعامدا قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىككە, اسىرەسە ۇقشۇ-عا قاتىستى سىني پىكىرلەر ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. قازاقستاننىڭ ۇقشۇ-عا مۇشەلىگىنە قاتىستى سىننىڭ ارتۋى, اسىرەسە قاڭتارداعى قايعىلى وقيعادان كەيىنگى احۋالعا تۇپكىلىكتى ساياسي نەمەسە قۇقىقتىق باعا بەرىلمەۋىنەن بولعان ەدى. ماسەلەن, «ەلىمىزگە شەتەلدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىن شاقىرۋ قانشالىقتى دۇرىس شەشىم» نەمەسە ء«بىزدىڭ مەملەكەتتى سول كەزدە رەسەي قۇتقارىپ قالدى» دەگەن پىكىر كورشى ەلدە دە ايتىلدى. مەملەكەت باسشىسى جىل باسىندا ەل گازەتى «Egemen Qazaqstan»-عا بەرگەن سۇحباتىندا بۇل الىپقاشپا اڭگىمەنىڭ نۇكتەسىن قويدى.
«ايماقتاردا جاپپاي تارتىپسىزدىك بەلەڭ الىپ, جەرگىلىكتى بيلىك دارمەنسىزدىك تانىتقاندا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا جۇگىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. قازاقستان ونىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن عانا قىسقا مەرزىمگە ەنگىزۋدى سۇرادى. بۇل جەردە مىنا جايتقا باسا ءمان بەرۋ كەرەك. ءبىز بۇل قۇرىلىمنىڭ مۇشەسى رەتىندە رەسەيگە ەمەس, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا جۇگىندىك. سول كەزدە وسى ۇيىمنىڭ توراعاسى ارمەنيا ەدى. بيىل ۇقشۇ-عا قازاقستان توراعالىق ەتەدى. قۇرىلىم جاساعى, شىن مانىندە, بىتىمگەرلىك ءرول اتقارىپ, قاسىرەتتى كۇندەردە ەلدى جايلاعان جۇگەنسىزدىكتى توقتاتۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەرمەن كەلىسىلگەندەي, بۇل بىتىمگەرلىك كۇشتەر الدىن الا ەشقانداي تالاپ قويماستان, ونىڭ ۇستىنە مەرزىمىنەن بۇرىن قازاقستاننان سىرتقا شىعارىلدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان العاندا ۇقشۇ-نىڭ قۇرىلتاي قۇجاتتارىندا, ونىڭ ىشىندە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتتا كورسەتىلگەن قاعيداتتاردى ءتۇسىنۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل قاعيدالار ۇلتتىق ەگەمەندىكتى قۇرمەتتەۋگە, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋعا جانە سىرتقى اگرەسسياعا ۇجىمدىق جاۋاپ بەرۋگە باسا نازار اۋدارادى. ۇيىمنىڭ ەگەمەندىككە اسەرى نەمەسە ىشكى ىستەرگە ارالاسۋى تۋرالى كەز كەلگەن الاڭداۋشىلىق وسى قاعيداتتارعا سايكەس باعالانۋعا ءتيىس. سونداي-اق بۇل حالىقارالىق قۇقىق ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەرگە ءوز مىندەتتەمەلەرىن, قۇقىقتارىن جانە كوپجاقتى ۇيىمدارعا قاتىسۋىنىڭ ىقتيمال سالدارلارىن باعالاۋ ءۇشىن نەگىز بولاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان توراعالىعى كەزىندە ۇيىم قىزمەتى بويىنشا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار باسىم باعىتتى ۇسىندى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ پىكىرىنشە, ۇقشۇ ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ قاجەت.
– بۇل كونتينگەنتتىڭ كەدەرگىسىز ءارى ەش جەرگە ايالداماي قوزعالۋىنا, اسكەري اۆياتسيانىڭ ۇشۋىنا جانە تاعى دا باسقا اسپەكتىلەرگە قاتىستى. سونىمەن قاتار اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جانە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اسكەري-عىلىمي قۋاتىن دامىتۋدى جالعاستىرعان ءجون. ۇيىمنىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە ۇقشۇ باس حاتشىسىنىڭ بىتىمگەرشىلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى ارنايى وكىلىنىڭ قىزمەتى زور ءرول اتقارادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن جانە ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتارمەن كۇرەسۋدى, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ سالدارلارىن جويۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدى, اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى قىلمىستارعا قارسى ءىس-قيمىلدى ورتاق جۇمىستىڭ ماڭىزدى باعىتتارى دەپ سانايدى. ارينە, بۇل – وتە قۇپتارلىق جايت. قازىرگىدەي گەوساياسي جاعدايلاردىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە حالىقارالىق كونتينگەنتتەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعى قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى. ارينە, الاڭسىز ايماق بولماس. «جاۋ جوق دەمە, جار استىندا» دەگەن بابالار وسيەتى, ءبىزدىڭ ساۋىسقانداي ساقتىق پەن قىراعى قورعانىستى مىزعىتپاۋعا ءتيىس. الايدا قازىرگى وركەنيەتتىڭ وزگەشە ورنەگىنە ساي ارەكەت قاجەت. ول كەز كەلگەن ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتە قازاقتىڭ ۇپايى تۇگەل, وزگەگە ونەگە بولعانى ماڭىزدى.
ولجاس اكىموۆ,
ساياساتتانۋشى
