ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ (ترمك) توراعاسى قۋانىش ەلىكباەۆتىڭ سوزىنشە, تاڭبالاۋدىڭ باستى ماقساتى – حالىقتى جالعان ونىمنەن قورعاپ, كولەڭكەلى بيزنەستىڭ جۇرۋىنە جانە كونترافاكتىگە تويتارىس بەرۋ.
«تاۋارلارعا تسيفرلىق سايكەستەندىرۋدى جۇرگىزۋ ارقىلى نارىقتىق ەكونوميكادا كولەڭكەلى ساۋدانىڭ ءرولىن ازايتىپ, زاڭدى اينالىمنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك جاسالادى. مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ قانا قويماي, ءادىل وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلاردىڭ جۇمىسىنداعى كەدەرگى ازايار ەدى», دەيدى.
بۇل سونىمەن قاتار تۇتىنۋشىلارعا دا پايدالى ءارى بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمى دە كوبەيەدى. قازىرگى كۇنى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە تاڭبالاۋ وپەراتورىمەن بىرلەسىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا باقىلاۋ-سايكەستەندىرۋ بەلگىلەرىن وتەۋسىز بەرۋ ماسەلەلەرى جۇزەگە اسىرىلعان. تاۋارلاردى تاڭبالاۋ ارقىلى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ وتىر.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, ىشكى اينالىمنان 30 ملرد تەڭگەدەن استام سومانىڭ كونترافاكتىلىك تاۋارى اشكەرلەنگەن. ترمك حابارلاۋىنشا, زاڭ بۇزعان 130-عا جۋىق كومپانيا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ولارعا 66 ميلليون تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىنىپتى.
جالپى, ەلىمىزدە مىندەتتى تسيفرلى تاڭبالاۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تەمەكى ونىمدەرى مەن تەرى بۇيىمدارىنا جۇرگىزىلدى. وتكەن جىلى اياقكيىمگە مىندەتتى تاڭبالاۋ قولعا الىنىپ, ءبىر جۇبىنا تاڭبالاۋ شىعىنى ورتاشا ەسەپپەن ءىرى ساتىلىمدا – 19,9 تەڭگەنى (0,2%), ورتا ساتىلىمدا – 49,5 تەڭگەنى (0,5%) جانە شاعىن ساتىلىمدا 37,3 تەڭگەنى (0,4%) قۇراعان. 2019-2021 جىلدار ارالىعىندا دارىلىك زاتتاردى تاڭبالاۋ جونىندە قاناتقاقتى جوبا قولدانىسقا ەنگىزىلدى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2021 جىلعى 1 قاراشادان باستاپ اياقكيىمدى تاڭبالاۋ تالاپتارى ەنگىزىلگەننەن كەيىن 3,7 مىڭ قاتىسۋشى تاۋار وندىرۋشىلەرى تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاپ وتىرۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە تىركەلگەن. بۇل كەدەندىك تولەمدەر مەن قوسىمشا قۇن سالىعى (ققس) تۇسىمدەرىن 2021 جىلعى 7,8 ملرد تەڭگەدەن 2023 جىلى 30,7 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ءىرى ەكسپورتتاۋشىلار قازاقستاننىڭ تالاپتارىن قابىلداپ, وزدەرىنىڭ ورىن العان كەلەڭسىز جايتتارىنا دەر كەزىندە تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. قىتاي مەن وزبەكستاننىڭ زاڭدى جەتكىزۋشىلەرى اياقكيىمگە تاڭبالاۋ كودىن تەگىن قولدانۋعا جانە بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى بەرۋگە دايىن ەكەندەرىن بىلدىرگەن. وسىعان قاراعاندا, جۇيە مەملەكەتكە عانا ەمەس, بيزنەس وكىلدەرى مەن تۇتىنۋشىلارعا دا تيىمدىلىك تانىتىپ وتىر دەۋگە بولادى.
بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ەلىمىزدە زەرگەرلىك بۇيىمداردى مىندەتتى تسيفرلىق تاڭبالاۋعا قاتىستى جاڭا تالاپتار كۇشىنە ەنەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ زەرگەرلىك بۇيىمدار اينالىمىنىڭ ۇلەسى وتە از, بار بولعانى 2%-دى قۇرايدى ەكەن.
«مەملەكەت جىل سايىن ميلليونداعان سالىقتى جوعالتادى. جۇزدەگەن مىڭ تۇتىنۋشى كۇماندى ساپاداعى زەرگەرلىك بۇيىمداردى ساتىپ الادى», دەيدى قازاقستان زەرگەرلەرى ليگاسىنىڭ جەتەكشىسى قايسار جۇماعاليەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق وندىرىستە مۇنداي جاعداي وسىدان ون جىل بۇرىن زەرگەرلىك ونەركاسىبىن ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى جويىلعاننان كەيىن ورىن العان. باستاپقىدا بۇل يدەيا بيزنەسكە كەدەرگىلەردى ازايتۋدى كوزدەگەنىمەن, كەيىنىرەك رەسەي, تۇركيا, قىتاي مەن قىرعىزستان ەلىنىڭ كونتراباندالىق ونىمدەرى ىشكى نارىقتى باسىپ الدى. ال سالاعا مەملەكەتتىك باقىلاۋ تولىعىمەن جويىلعان.
الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا, قازىر ەلىمىزدە ايىنا 300 مىڭعا دەيىن ءونىم وندىرەتىن 10-15 ءىرى جەراستى زەرگەرلىك تسەحى جۇمىس ىستەيدى. بەلگىسىز شيكىزاتتان جاسالعان التىن بۇيىمدار رەسەي, تۇركيا جانە زەرگەرلىك برەندتەردىڭ اتىن جامىلىپ ساتىلىپ جاتقان كورىنەدى. البەتتە, مۇنداي شالاعاي ساتىلىم زاڭدى جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەرگە كەدەرگى كەلتىرەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ رەسمي دەرەگىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى ەكى جىلدا ەلىمىزدە زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ ونەركاسىپتىك ءوندىرىسى توقىراۋعا ۇشىراپ, سەكتوردا ناقتى ماندە ءونىم ءوندىرۋ 0,8%-عا, بىلتىر تاعى دا 17,8%-عا ازايعان.
2023 جىلى ەلىمىزدىڭ زەرگەرلىك ونەركاسىبى بار بولعانى 1,2 ملرد تەڭگەنىڭ (2,6 ملن دوللاردان ءسال اسادى) ءونىمىن ءوندىرىپتى. بۇل – ەلىمىزگە اكەلىنەتىن يمپورت ونىمدەرىنىڭ قۇنىنان ونداعان ەسە از كورسەتكىش.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ بىلتىرعى ەسەپتەرىنە قاراعاندا, ەلگە زاڭدى تۇردە 152,5 ملن دوللارعا ءتۇرلى زەرگەرلىك بۇيىم, تاعى 35,7 ملن دوللارعا ساندىك زەرگەرلىك بۇيىم اكەلىنگەن. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ءالى كۇنگە دەيىن تاڭبالانباعان زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ قالدىقتارىن ساتۋعا رۇقسات بار. تاڭبالاۋدىڭ جاڭا تالاپتارى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جوسپاردا تۇر. ەندىگى جەردە ەلىمىزدە ارنايى كودى جوق «زەرگەرلىك بۇيىمداردى» ساتقاندار جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى.
