ۇكىمەت باسشىسى ەلىمىزدە 60 جىلدان بەرى توتەنشە جاعدايلار قىزمەتتەرى مەن كوممۋنالدىق كاسىپورىنداردى ارنايى تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقان ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى – «ورالاگرورەمماش» اق-قا باردى. وتكەن جىلى مۇندا 120-دان استام ارنايى تەحنيكا جانە 115 تىركەمە شىعارىلدى. بۇل رەتتە كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك جۇكتەمەسى 20%-دان اسپايدى.
«مەملەكەت وڭدەۋ سەكتورىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارادى. كاسىپورىن تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ءبىز قازىر وتاندىق ءوندىرۋشىنى قولداۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. ساتىپ الۋدا لوكاليزاتسياسى جوعارى كاسىپوراندارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
ولجاس بەكتەنوۆ اتىس جانە زەڭبىرەك قارۋ-جاراعىن وندىرۋگە ماماندانعان بىرەگەي كاسىپورىن – «باتىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كومپانياسى» اق-قا دا باردى. ول شىعارىلاتىن جوعارى ساپالى قورعانىس ونىمدەرىنە الەمدىك نارىقتا سۇرانىس جوعارى ەكەنىنە باسا نازار اۋداردى. سونداي-اق كومپانيا جۇكتەمەسىنىڭ 60% دەڭگەيىندە ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ارالاس وندىرىستەردى قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ودان كەيىن قاڭىلتىر, پوليەتيلەن جانە پوليپروپيلەن قۇبىرلارىن, حالىق تۇتىناتىن پلاستماسسادان جاسالعان تاۋارلاردى وندىرەتىن كاسىپورىن – «ورال ساۋدا-ونەركاسىپ كومپانياسى» جشس جۇمىسىمەن تانىستى. زاۋىتتىڭ جىلدىق قۋاتى 37,5 مىڭ توننا پوليەتيلەن بۇيىمىن شىعارۋعا جەتكىلىكتى بولا تۇرا, بىلتىر جۇكتەمە 20%-دى قۇراعان. شىعارىلاتىن ءونىم جاڭارتۋدى جانە جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىن گازبەن, سۋمەن جابدىقتاۋ, تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەلەرىنە ارنالعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
ۇكىمەت باسشىسى قۋاتى جىلىنا 5 ملن پوليپروپيلەن قاپشىعىن (بيگبەگتەر) شىعاراتىن «Packaging Systems» كاسىپورنىنا باردى. جوبا وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ايماققا شەتەلدىك كومپانيالاردى ورنالاستىرۋ اياسىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. وندىرىلەتىن بيگبەگتەر قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا پايدالانىلادى, سونداي-اق ەاەو جانە ەو ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.
«ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن بارىنشا كۇش سالۋىمىز كەرەك. وتاندىق نەمەسە شەتەلدىك ينۆەستورلار بولسىن – ولار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز ءۇشىن ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىز ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋىمىز كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ونەركاسىپ نىساندارىن ارالاۋ قورىتىندىسىندا ۇكىمەت باسشىسى ونەركاسىپتىڭ قارقىندى ءوسۋىن جانە ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى بويىنشا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى.
ايتا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى 6%-عا ءوسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا 2024 جىلى قازاقستاندا وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 2023 جىلدان 5% دەڭگەيىندە ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ماسەلەن, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 1,2 ترلن تەڭگەگە 15 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 180-گە جۋىق ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان.
وبلىستاعى جۇمىس ساپارى اياسىندا پرەمەر ورال قالاسىنىڭ كوممۋنالدىق-ەنەرگەتيكالىق سەكتورىنداعى بىرقاتار نىساندى ارالاپ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستى. 1961 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان «باتىس سۋ ارناسى» سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ كاسىپورنىندا بولدى.
ولجاس بەكتەنوۆ ءوڭىر باسشىلىعىنىڭ نازارىن تۇرعىندار تاراپىنان, اسىرەسە جاز ايلارىندا اۋىزسۋ تاپشىلىعىنا قاتىستى ارىز-شاعىمدارعا اۋدارىپ, سۋ تازارتۋ جۇيەسىن رەكونسترۋكتسيالاۋعا بايلانىستى جسق ازىرلەۋدى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىرۋ كەرەك. ۇكىمەت قاجەتتى قولداۋ كورسەتەدى.
سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن (توزۋ – 60,5%), سۋ بۇرۋدى (توزۋ – 61,3%) جاڭعىرتۋدى جەدەلدەتۋ, سونداي-اق كارىز-سورعى ستانسالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرما بەرىلدى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر قاۋىپتى قىزىل ايماقتا ورنالاسقان «جايىقجىلۋەنەرگو» اق ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كاسىپورنىنىڭ اعىمداعى جاعدايمەن تانىستى. كاسىپورىندا ولجاس بەكتەنوۆ باس ديسپەتچەرلىك بولمەنى, تۋربينا زالى مەن قازاندىقتى ارالاپ كوردى. بۇگىندە ءۇش قازاندىق اگرەگاتى (№2,4,9) مەن تۋربينانى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى, 16,5 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى جوندەلدى. سونىمەن قاتار ءۇش ەنەرگەتيكالىق قازاندىق پەن №3 تۋربينانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن اۋىستىرۋ جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل شارالار بۇكىل ستانسا جۇمىسىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەلدى مەكەندەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاجەتتى بارلىق جۇيەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ – ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. رەسپۋبليكا بويىنشا جەو توزۋى 66%-دى, ال ورال قالاسىندا 86%-دى قۇراپ وتىر. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما قالاي دايىن بولادى, اكىمدىك ءتيىستى ءوتىنىمدى ەنگىزۋگە ءتيىس. ونى قاراپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشەمىز», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنا تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىن ارتتىرۋ جانە ءوڭىردى گازداندىرۋ بارىسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندالدى.
سونىمەن قاتار جىلىتۋ ماۋسىمىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوڭىر باسشىلىعىنا ەلدى مەكەندەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاجەتتى بارلىق جۇيەنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋ تاپسىرىلدى.
وبلىسقا جاساعان ساپارى كەزىندە ولجاس بەكتەنوۆ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسىمەن تانىسىپ, ءوڭىردىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋ تۋرالى بايانداما تىڭدادى. «World Green Company» جشس كوكونىس وسىرەتىن جىلىجاي كەشەنىنە بارعان ۇكىمەت باسشىسى ونداعى تەحنولوگيالىق ۇدەرىسپەن تانىسىپ, دايىن ونىمدەردى قاراپ شىقتى.
جىلىجاي اۋماعىندا كوكونىس وسىرۋگە بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان: سۋارۋ, جەلدەتۋ, كولەڭكەلەۋ, ىلعالداندىرۋ, سالقىنداتۋ, جىلىتۋ جانە باسقا دا جۇيەلەر جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جىلدا مۇندا 6 مىڭ توننادان استام قيار مەن قىزاناق وندىرىلەدى.
ء«بىزدىڭ جىلىجايىمىز – گوللانديالىق ءتورتىنشى بۋىن تەحنولوگياسىمەن سالىنعان جانە بارلىق زاماناۋي ەلەمەنتتەردى قامتيتىن جوعارى تەحنولوگيالىق جوبا. قازىر 190 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز, ولاردىڭ بارلىعى – وبلىس تۇرعىنى. ونىمدەر جەرگىلىكتى نارىققا شىعارىلادى, سونىمەن قاتار رەسەيدىڭ جاقىن ايماقتارىندا سۇرانىسقا يە», دەدى كاسىپورىن باسشىسى مۇرات يبراگيموۆ.
ەلىمىزدەگى ونەركاسىپتىك جىلىجايلاردىڭ جالپى اۋدانى بۇگىندە 223,1 گا قۇرايدى, ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ قاعيدالارى اياسىندا جىلىجاي بيزنەسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن شىعىستاردى وتەۋ 25%-دان 30%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. سونداي-اق تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارى, ەگىندىك سۋى, قيار جانە قىزاناق تۇقىمدارى قۇنىنىڭ 50%-ى سۋبسيديالانادى. پرەمەر-مينيستر ىشكى نارىقتى وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
«مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى قولدايدى. بيىل اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋ شارالارى اياسىندا 430 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. الايدا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ءبىز بۇل سومانى ەكى ەسە ارتتىرامىز. سوندىقتان بىزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆاسى جوعارى, ەندى بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ قاجەت. مەملەكەت تاراپىنان قاجەتتى كومەك كورسەتىلەدى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
سونداي-اق ۇكىمەت باسشىسىنا ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 2,4 ملرد دوللاردى قۇرايتىن, قۋاتتىلىعى 6 ملن توننا كالي تىڭايتقىشتارىن وندىرەتىن قازاقستانداعى تۇڭعىش تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنىن سالۋ جوباسى تانىستىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە مۇنداي تىڭايتقىشتارعا ورتاشا قاجەتتىلىك جىلىنا 18 مىڭ توننانى قۇرايدى. زاۋىت 2035 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسىلادى. «Qazaq Kalium Ltd.» قۇرىلتايشىسى نۇرلان ارتىقباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن اشىلعاننان كەيىن قازاقستان الەمدىك نارىقتاعى ءوندىرىس ۇلەسىنىڭ 14%-ىن قامتي وتىرىپ, كالي تىڭايتقىشتارىن الەمدىك وندىرۋشىلەردىڭ ۇزدىك بەستىگىنە كىرەدى. جوبا اياسىندا 4 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, باتىس قازاقستان وبلىسى – يندۋستريالدى-اگرارلىق ءوڭىر. 2023 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 305,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وتكەن جىلى 310 مىڭ توننا ءداندى داقىل, 81,2 مىڭ توننا مايلى داقىل, 61,7 مىڭ توننا كوكونىس ءوندىرىلدى. وبلىستا سىيىمدىلىعى 52,3 مىڭ توننا بولاتىن 32 كارتوپ-كوكونىس قويماسى بار, ونىڭ ىشىندە جابدىقتالعاندارى – 51,1 مىڭ توننا. بيىل قوسىمشا 2 كوكونىس قويماسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار بقو-دا 33,5 مىڭ مال باسىنا ارنالعان 14 بورداقىلاۋ الاڭى جۇمىس ىستەيدى, ولار بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن جابدىقتالعان. بيىل سىيىمدىلىعى 17,4 مىڭ باس بولاتىن تاعى 7 مال بورداقىلاۋ الاڭىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق 1,9 مىڭ مال باسىنا ارنالعان 4 ءىرى ءسۇت فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ناتيجەسىندە, وبلىستا ءسۇت ءوندىرىسى 41,2 مىڭ تونناعا جەتەدى.
جالپى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ وڭدەلگەن ۇلەسى 63,1%-عا جەتسە, 2026 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 70%-عا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانعان. بۇگىنگى تاڭدا جەرگىلىكتى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 24 اتاۋى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى.
