وتكەن جىلى ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتى (ترمك) كاسىپكەرلىك كودەكسكە سايكەس 2365 زەرگەرلىك بۇيىم وتكىزۋشىگە تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. باقىلاۋ بارىسىندا 80%-دان استامى, ونىڭ ىشىندە 1921 كاسىپورىننىڭ ساراپتاۋ, تالداۋ جانە «بارىس باسى» سيمۆولىنىڭ بەينەسىن بىلدىرەتىن ەلىمىزدىڭ سىنامالىق تاڭبا باسۋ مىندەتتى راسىمدەرىنەن وتپەگەندىگى انىقتالعان. وسى ارقىلى نارىقتاعى زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ ساپاسى مەن تۇپنۇسقالىعىن باقىلاۋ سالاسىندا كۇردەلى ماسەلەلەرگە كەزىككەن.
«شىن مانىندە, وتاندىق تاڭبانىڭ جوقتىعى ءبىزدىڭ نارىقتاعى التىن, كۇمىس, پلاتينا جانە باسقا دا بۇيىمداردىڭ سىنامالارىنا كۇمان تۋعىزعان. ماسەلەن, تۇتىنۋشىلار 585 سىناماداعى ساقينانى قۇرامىندا 58,5% تازا التىن بار دەگەن ۇمىتپەن ساتىپ الادى. بىراق ولار ءىس جۇزىندە ارتىق اقشا تولەپ, قۇرامىندا التىنى الدەقايدا از بۇيىمدى, كوبىنە التىن جالاتىلعان اشەكەيلەردى الىپ جاتقانىن قايدان ءبىلسىن؟ ءسويتىپ, ساتىپ الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلادى. قازىر وسى باعىتتا بىرقاتار شارا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەيدى كوميتەت توراعاسى قۋانىش ەلىكباەۆ.
نارىقتى رەتتەۋ تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – بيىل شىلدەدەن باستاپ ەنگىزۋگە جوسپارلانعان زەرگەرلىك بۇيىمداردى مىندەتتى تاڭبالاۋ ءىسى. ونى ەنگىزۋ ارقىلى ەلىمىزدە ءاربىر وتكىزىلەتىن زەرگەرلىك بۇيىمعا تاعىلعان تاۋار تۋرالى بەلگىسى, مەكەنجايى, اتاۋى, ارتيكۋلى, سىناماسى, سالماعى, ولشەمى, سالىنعان تاستارى تۋرالى اقپارات بەرىلەدى. ەڭ باستىسى, ساراپتاما اكتىلەرىن تسيفرلاندىرۋ جانە تسيفرلىق تاڭبالاۋمەن بايلانىستىرۋ جوسپارلانعان.
ەلىمىزدە زاڭدى تۇردە جۇمىس ىستەپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە بىرىڭعاي برەندپەن تاۋارلاردى ساتىلىمعا شىعارىپ وتىرعان قازاقستان زەرگەرلەر ليگاسىنىڭ باسشىسى قايسار جۇماعاليەۆ جازالاۋ شارالارىن قاتاڭداتۋدى, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىر.
«تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ نارىقتى اقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق ادال زەرگەرلەر سىنامالاۋ كەزىندە ورىن العان جاعداي بۇل جەردە دە بولۋى مۇمكىن دەپ قورقادى. ترمك تالداۋىنا سۇيەنسەك, 80%-ى سىنامادان وتپەگەن. ەگەر مۇنداي بۇيىمداردى مەملەكەت كىرىسىنە تاركىلەۋ تۇرىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلمەسە, وندا تاڭبالاۋ دا وسىنداي جاعدايعا تاپ بولادى. سوندىقتان قابىلدانىپ جاتقان شارالارمەن قاتار باعالى مەتالداردان جاسالعان زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى ەنگىزۋدى ۇسىنامىز», دەپ اتاپ ءوتتى زەرگەرلەر ليگاسىنىڭ باسشىسى.
ءيا, بىلتىر ەلىمىزدە 1,2 ملرد تەڭگەنىڭ زەرگەرلىك جانە سوعان ۇقساس بۇيىمدار ءوندىرىلىپ, باعاسى دا 4,3%-عا وسكەن. وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا قولساعاتتار ءبىر جىل ىشىندە – 10,1%-عا, نەكە ساقيناسى 2,9%-عا قىمباتتاعان.
اتالعان بۇيىمداردىڭ نارىقتاعى جاھاندىق تابىسى وتكەن جىلى 374,2 ملرد دوللارعا جەتىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 11,5%-عا ارتقان. ماماندار بيىلعى تابىس 390,7 ملرد دوللاردى قۇراۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتادى. 2028 جىلعا قاراي الەمدىك زەرگەرلىك بۇيىمدار مەن ساعات نارىعىنىڭ تابىسى 448,9 ملرد دوللارعا جەتىپ, ونىڭ 357,2 ملرد دوللارى زەرگەرلىك بۇيىمداردان جانە 91,7 ملرد دوللارى ساعاتتاردان تۇسەدى دەپ بولجام جاسايدى ساراپشىلار.
