بالا نەسىبەسىن ارتتىرعان جىل

بالانىڭ تابىسىنا سالىق سالىنبايدى

ەندى الگى ماتەلدى زامان ىرعاعىنا ساي بەيىمدەسەك, ەش سوكەت بولا قويماس. بۇدان بىلاي ء«بىر ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشسا – ءبىر باررەل مۇناي ارتىق ساتىلادى» دەپ ايتا جۇرەتىن بولدىق. قايتكەنمەن, وسى يگىلىك مۇنايدان تۇسكەن تابىستان ۇلەستىرىلىپ جاتىر عوي. پرەزيدەنتتىڭ «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسىن 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس, ەندى ۇلتتىق قورداعى ينۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ 50 پايىزى 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا تەڭ بولىنبەك.

شوتتاعى قاراجات بالا 18 جاسقا تولعاننان كەيىن قولجەتىمدى بولادى جانە ونى ەكى ماقساتتا – باسپانا الۋ جانە ءبىلىم الۋ ءۇشىن پايدالانۋعا مۇمكىن­دىك بەرىلەدى. «بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» (بجزق) اق باسقارۋشى ديرەكتورى مۇرات ءشارىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, كامەلەتكە تولعان قاتىسۋشى ۋاكىلەتتى وپەراتورعا ءوتىنىش بەرەدى. زەينەتاقى قورى بالانىڭ جيناعىن ۋاكىلەتتى وپەراتوردا اشىلعان بانكتىك شوتقا اۋدارادى. بۇل تولەمدەردەن جەكە تابىس سالىعى الىنبايدى.

دەگەنمەن ەسكەرەتىن بىرقاتار تالاپ بار. ماسەلەن, قازاقستان ازاماتتىعى جوق نەمەسە ازاماتتىعىن توقتاتقان كەزدەن باستاپ شەتەلگە شىققان ازاماتتارعا نىسانالى تالاپ ەسەبى توقتاتىلادى. وعان بەلگىلەنگەن سوما باسقا بالالار اراسىندا بولىنەدى. ۋاقىتشا شەتەلدە تۇرىپ, ازاماتتىعىنان ايىرىلماسا, اقشا ەسەپتەلە بەرەدى. ال قاتىسۋشى قايتىس بولسا, قاراجاتى مۇراگەرلەرىنە تيەسىلى بولادى. بالانىڭ جيناعىن الۋشى مۇراگەرلەر اقشانى كەز كەلگەن ماقساتقا پايدالانۋعا قۇقىلى.

بيىل قانشا بالا قارجىسىنىڭ يگىلىگىن كورەدى؟

ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن نىسانالى جيناق­تارعا كەلەسى شەكتەۋلەردى قويۋعا تىيىم سالىنادى:

• بانك شوتتارىنداعى اقشاعا تىيىم سالۋ نەمەسە ءوندىرىپ الۋ;
• بانك شوتتارىنداعى اقشا قا­را­جاتتارى بويىنشا شىعىس وپەراتسيالارىن توقتاتا تۇرۋ;
• جيناقتى قاتىسۋشىنىڭ كەلىسىمىنسىز الىپ قويۋ;
• جەكە تابىس سالىعىن سالۋ.

بۇدان ۇعاتىنىمىز – قاتىسۋشىنىڭ قانداي دا ءبىر سوت نەمەسە باسقالاي قارىز-بەرەشەگى ءۇشىن كىم-كىمنىڭ دە (ۇيىم, مەكەمە, ورگان دەپ تە ءتۇسىنىڭىز) ول قاراجاتتى الىپ قويۋعا قۇقى­عى جوق.

«ۇلتتىق قور – بالالارعا» باع­دارلاماسى – ەلىمىزدەگى ماڭىزدى الەۋ­مەتتىك جوبالاردىڭ ءبىرى. ول ۇلتتىق قور­دىڭ باستى پارىزىن ورىن­­­داۋعا باعىت­تالعان. قوردىڭ ءوسۋى جانە ين­­ۆەس­تيتسيالىق كىرىس الۋ ەسەبىنەن ۇلعاياتىن وسكە­­لەڭ ۇرپاقتىڭ قاراجاتى بالانىڭ ەرەسەك ومىر­گە نىق قاداممەن اتتاۋىنا كومەك بولاتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ابزال», دەيدى مۇرات ءشارىپوۆ.

قوش, العاشقى قاراجات ءتۇستى, تيىسىن­شە كامەلەتكە بيىل تولاتىن بىرقاتار قاتىسۋشى­دان وتىنىشتەر دە كەلىپ ۇلگەرگەن. بيىل 18 جاسقا تولاتىن 304 815 بالانىڭ بجزق-دا اشىلعان نىسانالى جيناقتاۋ شوتىندا قارجى جاتىر. 9 كۇننىڭ ىشىندە بجزق-عا 100-دەن استام ءوتىنىش ءتۇسىپتى. ونىڭ ىشىندە 54-ءى – ءبىلىم بەرۋ اقىسىن تولەۋگە, 49-ى تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى. وسى وتىنىشتەردىڭ 63-ءى ورىندالىپ, 21-ءى قاراستىرىلىپ جاتىر ەكەن. قالعان 19-ى قابىلدانباعان.

«وتىنىشتەردىڭ قابىلدانباۋ سە­بەپ­تەرى – ءبىر ءوتىنىشتى قايتالاپ بەرۋ, دەرەك­تەر مەن سو­ما­لاردى دۇرىس كورسەت­پەۋ. ءبىز­دىڭ بايقاۋى­مىزشا, كەيبىر ازاماتتار ءوز وتى­نىشىندە ەسەپ­شو­تىندا­عى جيناق سوماسى­نان اسىپ تۇسەتىن سومانى كورسەتكەن. تەكسەرمەيمىز نەمەسە بايقا­ماي قالامىز دەپ ويلاعان بولۋى مۇمكىن. بىراق بۇل وتىنىشتەردىڭ بارلىعى قارالماي, كەرى قايتارىلدى», دەپ تۇسىندىرەدى بجزق باسشىسى.

شەتەلدە تۋعان بالالارعا شوت اشىلا ما؟

قارجى مينيسترلىگى بيۋدجەتتىك كرەديتتەۋ, ۇلتتىق قور جانە قارجى سەكتورى ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايبول ارعىنعازينوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قوردىڭ سوڭعى 18 جىلداعى قالىپتاسقان ورتاشا ينۆەستيتسيالىق كىرىسىنىڭ ءمانى 695 519 269 دوللارعا تەڭ. بۇل سوما 6 919 131 بالاعا تەڭدەي ءبولىنىپ, ءاربىر بالانىڭ ەسەپشوتىنا 100,52 دوللار مولشەرىندەگى نىسانالى سالىم ءتۇستى. 304 815 بالا وسى قاراجاتتى 2024 جىلى پايدالانا الادى.

دەپارتامەنت باسشىسى شەتەلدە ومىر­گە كەلگەن بالالارعا ۇلتتىق قوردان شوت اشىلا ما دەگەن ساۋالعا دا جاۋاپ بەردى.

«ەگەر بالا قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نان تىس جەردە دۇنيەگە كەلگەن بولسا, بىراق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازا­ماتتىعىن السا, وعان قاراجات تۋعان كەزدەن باستاپ ەسەپتەلەدى. ال ەگەر بالا باسقا مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا دۇنيەگە كەلىپ, ازاماتتىقتى كەلگەن كەزدە عانا السا, وندا قاراجات ازاماتتىق العان كەزدەن باستاپ ەسەپتەلە باستايدى. بۇل جەردە نەگىزگى شارت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازا­مات­تىعى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون», دەيدى.

ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, نىسانالى تالاپتارعا قاتىسۋشى بالالار­دىڭ ەڭ كوپ سانى (922 841 بالا) تۇركىستان وبلىسىندا تىركەلگەن. ولارعا 92 763 977 دوللار ەسەپتەلدى. ونىڭ ىشىندە بيىل 18 جاسقا تولاتىن 41 968 نىسانالى جيناق الۋشىنىڭ جيناقتاۋ شوتىنا 4 218 623 دوللار تۇسكەن.

بالالار سانى بويىنشا ەكىنشى ورىندا – الماتى قالاسى. مۇنداعى 666 443 بالاعا 66 990 850 دوللار ەسەپتەلىپتى. 600 مىڭ­نان استام الماتىلىق بالعىننىڭ 26 621-ءى بيىل 18-گە تولادى, سايكەسىنشە ولار­دىڭ شوتىندا جالپى العاندا 2 675 942 دوللار بار. 

ءۇشىنشى ورىندا – الماتى وبلىسى. 608 711 بالاعا 61 187 000 دوللار جىبەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە بيىل 18 جاسقا تولاتىن 26 802 نىسانالى جيناق الۋشىنىڭ جيناقتاۋ شوتىنا 2 694 000 دوللار ەسەپتەلگەن.

بالالار تابىسى وسە بەرۋگە ءتيىس

بجزق باسشىسى مۇرات ءشارىپوۆ تولەنەتىن قارجى سوماسىنىڭ ين­ۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى جىل سايىن ارتىپ وتىراتىنىن ايتادى.

«ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسى جىل مانىندە 1 ملرد 390 مىڭ دوللار بولىپ بەلگىلەنگەن. ۇلتتىق قوردىڭ 18 جىلداعى ورتاشا جىلدىق كىرىستىلىگى 2,6 پايىز دوللارمەن بولدى. وسى ينۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ 50 پايىزى – 695,5 ميلليون دوللار 2024 جىلى ءبولىندى. «ۇلتتىق قور – بالالارعا» جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – وسكەلەڭ ۇرپاقتى قولداۋ جانە ولارعا ۇلتتىق جيناق ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ نەمەسە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ», دەيدى سپيكەر. 

جالپى, باعدارلاماعا 2006 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنان باستاپ 2023 جىلدىڭ 31 جەلتوق­سانىنا دەيىنگى ارالىقتاعى تۋعان بالالار تۇگەل قاتىسادى. كەلەسى جىلدارى تۋعان بالالار دا اۆتوماتتى تۇردە باعدارلامانىڭ قاتىسۋشىسى اتانادى. 

ءبىزدىڭ قارجى ءباا-دەن نەگە از؟

ايبول ارىنعازينوۆ قازاقستانداعى بالا­لارعا بەرىلەتىن قارجىنىڭ نەلىكتەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى سومادان از ەكەنىنە دە توقتالدى.

«بۇل جەردەگى ايىرماشىلىق مەملەكەت تاڭداعان الەۋمەتتىك مودەلدىڭ ءار الۋان­دى­عىندا. قازاقستان ءوزىن الەمدىك قاۋىم­داس­تىق الدىندا الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە كورسەتتى. سايكەسىنشە حالىق بارلىق الەۋ­مەتتىك كەپىلدىكپەن قامتاماسىز ەتىلەدى, ول ءۇشىن ۇلتتىق قوردان رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرت جاسالادى. 70-تەن اسا ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەك تۇرلەرى بار. ونداي كوپ كومەك باسقا ەلدەردە قاراس­تىرىلماعان. سون­داي-اق قازىر الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ جەكە­لەگەن تۇرلەرى, مەملەكەت سۋبسيديالايتىن زەينەتاقىنىڭ ءبىر بولىگى ۇلتتىق قوردان بيۋدجەتكە جىبەرىلەتىن ترانسفەرت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. سوندىقتان ۇلتتىق قور ازاماتتارىمىزدىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەپ جاتىر دەپ ايتا الامىز», دەيدى مامان.

ايتا كەتەيىك, بالانىڭ باعدارلاماعا قاتى­سۋ دەرەگى جانە وعان ەسەپتەلگەن نىسانالى تالاپتار تۋرالى اقپاراتتى كامەلەتكە تولما­عان بالانىڭ اتا-اناسى نەمەسە باسقا زاڭدى وكىلدەرى ارنايى قۇرىلعان kids.enpf.kz سايتىنان بالانىڭ جسن بويىنشا تەكسەرە الادى. باعدارلاما جۇمىسىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى, ياعني 2024 جىلدىڭ 1 اقپانىندا بۇل بولىمگە 2 ميلليون 700-دەن استام ادام كىردى. جسن بويىنشا شامامەن 5,5 ملن سۇرانىس وڭدەلگەن.

ءاربىر بالاعا جاسالعان ەسەپتەۋلەر تۋرالى مالىمەت egov.kz پورتالىندا ورنالاستىرىلعان. نىسانالى جي­ناق­تاردى كامەلەتكە تولعان ازامات enpf.kz سايتىنداعى جەكە كابينەتىندە, بجزق ۇيالى قوسىمشاسىندا نەمەسە egov.kz پورتالىندا ءوز بەتىنشە تەكسەرە الادى.