كىشىگىرىم ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىنىڭ وزىندە ءۇش ايعا ءبولىپ تولەۋگە بانك نەسيەسى قاراستىرىلعان. ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ كولىكتەن باستاپ, دۇنيە-مۇلكى, كيەتىن كيىمى مەن ىشەتىن تاماعى دا قارىزعا الىنادى. بۇعان قاراپ قارجىلىق ساۋاتى تومەن ءارى جاۋاپسىز دەپ حالىقتىڭ ءوزىن ايىپتاي سالۋ وڭاي. بىراق بۇنىڭ ار جاعىنداعى پايىزدىق ۇستەماقىسى جوعارى نەسيەلەردى وڭدى-سولدى تاراتاتىن بانكتەردىڭ اشكوزدىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ويتكەنى نەسيە الۋدى وڭايلاتىپ جىبەرگەن, ۇيدەن شىقپاي, تولەم قابىلەتىن راستاماي-اق, ەكى مينۋتتا نەسيەنى ونلاين رەسىمدەي الادى.
الىنعان نەسيەنى ەسەلەپ قايتارۋدى بىلەتىندەر دە, ءبىلىپ تۇرسا دا, وسى قادامعا امالسىزدان باراتىندار دا كوبەيىپ كەتتى. ونىڭ سوڭى تولەي الماعان قارىزىن جابۋ ءۇشىن تاعى نەسيە الىپ, قارىزدى قارىزبەن جابۋ, اقىرىندا قارىزعا بەلشەسىنەن باتۋ, ءسويتىپ قارا تىزىمگە ىلىگۋگە الىپ كەلەدى. بانك نەسيە بەرۋدەن باس تارتسا, ميكروقارجى ۇيىمدارى بار, ولار ادام نازار اۋدارا بەرمەيتىن جوعارى پايىزداردى بەلگىلەيدى. نەسيەنى تولەي الماي, مەرزىمىن وتكىزگەنى ءۇشىن ءوسىمپۇل, ايىپپۇل نەمەسە نەسيە بويىنشا ەسەپتەيتىن پايىزدار تۇپتەپ كەلگەندە قارجىلىق جاعدايدى ودان سايىن قيىنداتىپ جىبەرەدى.
بىزدەگى بانكتەر بەرەتىن نەسيە كولەمى جىل سايىن ارتىپ وتىرعانى تاعى بار. دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, بەرىلگەن نەسيە وتكەن جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىنىڭ وزىندە 16,1 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ءبىر ايدا ول 1,1%-عا وسكەن, بىراق بۇل ءوسىمنىڭ 90%-عا جۋىعى كەپىلسىز تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر بولعان. قارجى ماماندارى وسى نەسيەلەردىڭ ءبىر بولىگى ەرتە مە, كەش پە قايتارىمسىز نەسيەگە اينالادى دەگەن پىكىردە. بۇل ەلىمىزدەگى كرەديتتىك جۇكتەمە نەگىزىنەن تابىسىنىڭ ءبىراز بولىگىن نەسيە وتەۋگە جۇمسايتىن حالىقتىڭ وسال توپتارىنا تۇسەتىنىن كورسەتەدى. الايدا بانكتەر بۇل ماسەلەنى مويىنداعىسى كەلمەيدى, سوندىقتان نەسيە بەرۋدى جەڭىلدەتىپ جىبەرگەن دەۋگە بولادى.
نەسيەگە تاۋەلدىلىكتى ادامدار وزدەرى قالامايدى, قارىزسىز ءومىر ءسۇرۋ كىمگە ۇنامايدى؟ دەسەك تە ەلدەگى جۇيە سولاي قالىپتاسقان. بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنداعى جوعارى پايىزدىق ۇستەمەسىنىڭ ءوزى حالىقتىڭ اي سايىنعى تولەم نەسيەسىن قيىنداتىپ جىبەردى. ادامدار پايىزدىق ۇستەمەگە كوڭىل اۋدارمايدى. وسىلايشا, قارىز تۇزاعىنا قالاي تۇسكەنىن بىلمەي قالادى.
ساراپشىلار حالىقتىڭ نەسيەگە ءومىر ءسۇرۋى ەكونوميكا ءۇشىن قاۋىپتى, نەسيە تۇزاعىنان قۇتىلۋدىڭ جولى جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى ەكەنىن ايتادى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدەگى كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ قارىزعا باتۋى, نەسيە تۋرالى جىل باسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «مەن ازاماتتارىمىزدىڭ قارىزعا بەلشەدەن باتقانىنا قاتتى الاڭدايمىن. سەبەبى بۇل ماسەلە جۇرتتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا جانە ەلىمىزدەگى قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. مەن 2019 جىلى پرەزيدەنت رەتىندە قول قويعان العاشقى قۇجاتتىڭ ءبىرى قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردىڭ بورىشىن ازايتۋ تۋرالى جارلىق ەدى. سول ۋاقىتتا 500 مىڭ ادامنىڭ كەپىلسىز العان نەسيەسى كەشىرىلدى. بۇل ءبىر رەتتىك شارا بولاتىن. ال 2023 جىلى جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ كۇشىنە ەندى. مۇنىڭ ءبارى ماسەلەنىڭ ۋشىعىپ كەتپەۋىنە ىقپال ەتتى. وسى جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ءۇشىن بىلتىرعى جولداۋىمدا ۇكىمەتكە تىڭ شارالاردى قولعا الۋدى تاپسىردىم. نەگىزىنەن, بۇل جاعدايعا جۇرتتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىنىڭ تومەندىگى سەبەپ بولىپ وتىر. ەكىنشى جاعىنان, تۇتىنۋ نەسيەسىن بەرۋ ءتارتىبىن جانە كوللەكتور ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن قاتاڭ رەتتەۋ كەرەك», دەدى.
