سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
قاي زاماندا بولسىن حالىقارالىق سپورت سايىستارىن وتكىزۋ ادامزاتتى دوستىققا, مەملەكەتتەردى تاتۋلىققا شاقىراتىن ءىس-شارا بولىپ ەسەپتەلگەن. قازىر دە سولاي. ۋاقىتىندا قوعام قۇبىلىستارىن ءجىتى باقىلاپ, باعا بەرىپ وتىرعان ەرنەست حەمينگۋەي وليمپيا ويىندارىنىڭ ماڭىزى جونىندە بىلاي تولعاعان: «جەر-جاھان وليمپيالىق ويىندارسىز دا كۇنكورىس شەكپەي مە؟ تاريح-انانىڭ ۋاقىت اتتى پەرزەنتى وعان قايعىرا قويماسا كەرەك. ولاي دەسەك, وليمپيادا وتكىزۋدىڭ جەرەبەسىنە جانتالاسا ءتۇسىپ, شارى اسسا, ۇيىمداستىرۋ ءىسىنىڭ قات-قاباتىنا مالتىعۋعا نەگە اۋەس, ەندەشە, ءىرى قالالاردىڭ باس يەلەرى؟ بۇعان بەيبىتشىلىك ەلشىلەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن شۇيىركەلەسەر جيىنى – وليمپيادا الدەقاشان جاۋاپ بەرگەن. ەگەر جاڭا عاسىردا جاڭا فەودوسي (وليمپيادا ويىندارىنا تىيىم سالعان ريم يمپەراتورى) شىعا قالسا, بۇكىل حالىقتىڭ ودان ۇلكەن مازاق ەتەر ادامى بولماس».
راس, كوشپەلىلەر ويىندارىن ۇيىمداستىرۋ – ەلىمىزدىڭ ەتنوسپورت قوزعالىسىن الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ جولىنداعى ەڭ ۇتقىر جوبالاردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار حالقىمىزدىڭ قوناقجايلىلىق ءداستۇرى ارقىلى كۇللى تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني, مادەني تۇتاستىعىنا ىقپال ەتەتىن زور مۇمكىندىك. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا كوشپەلىلەر ويىندارىن وتكىزۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالعان ەدى. «قازاقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – كونە داۋىردەن بەرى كەلە جاتقان ءومىر سالتى. وزگە ەلدەر ءبىزدى كوشپەلىلەردىڭ ۇرپاعى رەتىندە بىلەدى. بۇل دا – حالقىمىزدىڭ باستى برەندىنىڭ ءبىرى. كەلەسى جىلى مەنىڭ شاقىرۋىممەن قازاقستاندا V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وتەدى. بۇل قادام ۇلتتىق سپورتتى دامىتا تۇسۋگە زور مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان بايراقتى باسەكەنى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى ق.توقاەۆ.
حوش, ەندى دايىندىق بارىسىن باياندايىق. ەڭ الدىمەن, ءدۇبىرلى دودانىڭ وتەتىن ورنىنا توقتالساق. ۇلتتىق جانە ات سپورتى تۇرلەرى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى باقداۋلەت ءسابيتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاڭداۋدا بىرنەشە قالا بولعان.
– اۋەل باستا كوشپەلىلەر ويىنىن الماتى وبلىسى قوناەۆ قالاسىندا وتكىزۋدى قاراستىرعانبىز. وندا قاپشاعاي سۋ قويماسى بار. الاتاۋدىڭ تابيعاتى تۋريستەرگە ۇنايدى. بىراق ول جەردە ينفراقۇرىلىم جوق. اكىمدىك جول توسەيمىز, قوناقۇي سالامىز دەگەنىمەن, دودانىڭ وتۋىنە نەبارى جەتى ايداي عانا قالدى. جارىسقا قاجەتتى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى ۋاقتىلى اياقتالاتىنىنا كەپىلدىك جوق. سودان كەيىن شىمكەنت قالاسىن قاراستىردىق. قالانىڭ سىرت جاعىندا جاڭادان سالىنعان يپپودروم بار. بىراق ول تاۋدان الىستاۋ بولدى. ويلاسا كەلە, كوشپەلىلەر ويىنى ۇلتتىق سپورتتىڭ وليمپياداسى بولعاندىقتان, جاڭا فورماتقا كوشەيىك دەگەن توقتامعا كەلدىك. ءسويتىپ تاڭداۋ استاناعا ءتۇستى, – دەدى ب.ءسابيتوۆ.
باقساق, باسشىنىڭ جاڭا فورمات دەپ وتىرعانى ويىندى باستان-اياق تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى بولىپ شىقتى. ولار بۇل شەشىمگە تۇركيا مەن قىرعىزستاننىڭ كوشپەلىلەر ويىنىن وتكىزۋدەگى كەمشىن تۇستارىن ەسكەرە وتىرىپ كەلدى. وندا تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى ءوز دەڭگەيىندە بولماعاندىقتان جارىس سپورتتىق ەمەس, مادەني شاراعا كوبىرەك ۇقساپ كەتكەن. سوندىقتان استاناداعى جانكۇيەرلەر سايىس وتەتىن عيماراتتار مەن ەتنوقالاشىققا ارنايى تسيفرلى قۇجاتپەن عانا كىرەدى. بۇل – جاپپاي تارتىپسىزدىك پەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا ارنالعان ءتيىستى شارالار. وسى ارقىلى ۇلتتىق سپورتتى وليمپيادا قاتارىنا كىرگىزۋگە ءبىر تابان جاقىندايمىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, حالىقارالىق جارىستى وتكىزۋ بارىسىندا مەملەكەت ارتىق شىعىنعا جول بەرمەۋ جولدارىن باستى نازارعا الىپ وتىر. تيىسىنشە, ءبىر رەتتىك كەشەندەردى سالا بەرمەي, قولدا بار سپورت قۇرىلىمدارىن ىسكە اسىرادى. ماسەلەن, جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتى «استانا ارەنا» ستاديونىندا بولسا, ۇلتتىق كۇرەس تۇرلەرىنەن جارىستار ج.ۇشكەمپىروۆ اتىنداعى جەكپە-جەك سارايى مەن «الاۋ» مۇز سارايىندا وتەدى. ال ينتەللەكتۋالدى ويىندار «دۋمان» كەشەنىندە ۇيىمداستىرىلادى. دودانىڭ جابىلۋ سالتاناتى «قازانات» يپپودرومىندا بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل يپپودرومدا كۇردەلى رەكونسترۋكتسيا ءجۇرىپ جاتىر. «استانا ارەنا» ستاديونى مەن «الاۋ» مۇز سارايى دا جوندەۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىنان كەيىن «قازانات» يپپودرومى ءبىر ۋاقىتتا 10 مىڭ كورەرمەندى قابىلداي الادى.
ەندىگى كەزەكتە سپورتشىلارىمىزعا توقتالايىق. ۇلتتىق قۇراما 2023 جىلعى رەسمي جارىستاردىڭ ناتيجەسى بويىنشا جاساقتالدى. قازىر ولار وقۋ-جاتتىعۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا دايىندىقتىڭ ەكىنشى كەزەڭىن سپورتشىلارىمىز شەتەلدە جالعاستىرادى.
– ءبىزدىڭ سپورت قاي مەملەكەتتە جاقسى دامىعان بولسا, سپورتشىلارىمىزدى سوندا جىبەرگەلى جاتىرمىز. مىسالى, ساداقشىلارىمىز – مالايزياعا, بالۋاندارىمىز – گۇرجىستانعا, ال كوكپارشىلارىمىز قىرعىزستانعا بارادى, – دەپ ءتۇسىندىردى ب.ءسابيتوۆ.
وسى ورايدا مىنا نارسەنى بىلگىمىز كەلدى. حوش, مالايزيا مەن گۇرجىستاننان ۇيرەنەرىمىز بار شىعار. الايدا كوكپار ويىنىنان ءومىر سالتى ءبىر, تاريحى تامىرلاس قىرعىز اعايىندار قالاي العا شىعىپ وتىر؟ ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ۇلتتىق قۇرامانىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى اقىلباي مانكەەۆتەن سۇراپ كوردىك.
– قىرعىز كوكپارىنىڭ دامىعان سەبەبى مىنادا: ولار كوكپاردى كۇللى سپورتتىڭ توبەسىنە كوتەرگەن. پەرزەنتىنەن باستاپ پرەزيدەنتىنە دەيىن كوكپارعا ىقىلاس تانىتادى. بۇل مەملەكەت يدەولوگياسىنىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىن. ال بىزدەگى كوكپارعا لايىقتى كوزقاراس ءالى قالىپتاسپاعان. قاراپايىم مىسال كەلتىرەيىن, باپكەرلەر جينالىستارىندا وليمپيالىق ويىندار عانا ەلەپ ەسكەرىلەدى. كوكپاردى ەشكىم سۇرامايدى. «كەمە كەلسە, قايىق سۋدان شىعادى» دەگەندەي, قايىقتاي قالتىلداپ تۇرعان كوكپارعا نازار اۋدارماسا بولمايدى. تاعى ايتارىم – جارناما ماسەلەسى. ء«وتتى» دەگەن ءمور ءۇشىن ەلەۋسىز, ەسكەرۋسىز, تۋراسىن ايتقاندا, جانكۇيەرسىز ءوتىپ جاتقان كوكپارلار كوپ-اق. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, چەمپيوناتتى اتاسىنىڭ اسىنداي وتكىزە سالاتىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا ءجىتى تەكسەرىس كەرەك.
باس باپكەردىڭ بازىناسى مۇنىمەن اياقتالمايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر باسشىلارى تەز ارادا ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءوز شاباندوزدارىن دايىنداۋدىڭ ورنىنا جاپپاي لەگيونەرلەردى ساتىپ الىپ جاتقان كورىنەدى. سونىڭ كەسىرىنەن ءوسىپ كەلە جاتقان ءوز ءوڭىرىنىڭ سپورتشىلارى دودادان شەت قالىپ قويادى. «مىقتى كوكپار مەكتەبىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كەمىندە 10-15 جىل كۇتىپ, ەڭبەك ەتۋ كەرەك», دەيدى ول.
ءجا, كوشپەلىلەر ويىندارىنا قايتا ورالايىق. استاناداعى الامان ەل ءۇشىن عانا ەمەس, دوداعا تۇسكەن ەر ءۇشىن دە پايدالى بولماق. بۇرىنعى كوشپەلىلەر ويىندارىندا چەمپيون دەگەن ات قانا بولماسا, سپورتشىلار جالاقىسىنا بىردە-ءبىر ۇستەماقى تولەنبەگەن. ۇلتتىق سپورت ورتالىعىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى قايىرحان ماۋلەننىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىلعى كوشپەلىلەر ويىندارىندا وسى ماسەلە تولىق شەشىلدى. جەڭىمپازدارىمىزعا حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى, ەلىمىزگە ەڭبەگى سىڭگەن جاتتىقتىرۋشى اتاعى بەرىلەتىن بولدى. نەگىزگى جالاقىعا پايىز قوسىلادى. بۇل جاڭالىقتى ەستىپ كوڭىلىمىز ءسۇيىندى, كۇمانىمىز سەيىلدى.
