ەۋروپا تەرەزەسى

Numbeo ساراپشىلارى دەرەكتەر جينايتىن 97 ەلدىڭ ىشىندە قازاقستان اۋتسايدەرلەر توبىنا كىرەدى. ەۋروپا مەن ازيانىڭ كوپتەگەن ەلىمەن سا­لىس­­تىرعاندا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا ءوز ازاماتتارىنىڭ جوعارى, ءتىپتى جا­­ھان­دىق ورتاشا جالاقىسىمەن ماق­­تانا المايدى. جۇمىس ىستەيتىن ادام­دار جالدامالى جۇمىستان ەڭ جو­عا­رى تابىس الاتىن بەس ەلدە سوما مىڭداعان دوللارعا جەتەدى. مىسالى, شۆەيتساريادا سالىقتى تولەگەننەن كەيىنگى ورتاشا جالاقى – 6,6 مىڭ دوللار. بۇل ءبىزدىڭ تابىستان 11,3 ەسە كوپ. تەڭگەگە ايىرباستار بولساق, 6,6 مىڭ دوللار دەگەنىڭىز – 2,9 ملن تەڭگە.

ارينە, قازاقستان مەن شۆەيتساريا اراسىن مىڭداعان شاقىرىم عانا ەمەس, بىرقاتار ماتەريالدىق, مادەني ەرەكشەلىكتەر دە ءبولىپ جاتىر. شۆەي­تسا­ريا ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ يندەكسى جوعارى ەلدەردىڭ قاتارىندا. ال قازاقستان بۇل رەيتينگتە نيگەرياعا تاياۋ تۇر. مۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز. ءومىر ءسۇرۋ يندەكسىن شىعارۋ ءۇشىن ەلدەگى ءومىر ءسۇرۋ قۇنى, قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى, دەنساۋلىق ساقتاۋ كورسەتكىشى, ەكولوگياسى مەن تۇرعىن ءۇي قولجەتىمدىلىگى ەسكەرىلەدى. شۆەيتساريا بۇل رەيتينگتە 185,8 يندەكسىمەن التىنشى ورىندا. قازاقستان كورسەتكىشتەن ەكى ەسە تومەن – نەبارى 96,5 بالل – جانە 84 ەلدىڭ ىشىندە 73-ورىندا.

Finprom ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز بار­لىق دەرلىك كورسەتكىشتەر بويىن­شا – جالاقىنىڭ ساتىپ الۋ قابى­لەتى, ءومىر ءسۇرۋ قۇنى, لاستانۋ دەڭگەيى, قا­ۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ جاع­دا­يى بويىنشا ارتتا قالدى. ەكى ەلگە ورتاق بىردەن-ءبىر نارسە – ازاماتتار ءۇشىن باسپانانىڭ قۇنى مەن قولجەتىمدىلىگى. ەگەر شۆەي­تساريادا جىلجىمايتىن م ۇلىك قۇنى­نىڭ ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ تابىسىنا قاتىناسى 11 بولسا, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش – 10,9. كورسەتكىش ورتاشا تابىسى بار ازاماتتىڭ اۋدا­­نى 90 شارشى مەتردى قۇرايتىن پاتەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن قانشا جىل جيناقتاۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى. اي­لىق­تارى جوعارى بول­عانىمەن, شۆەي­تساريالىقتارعا ءۇي ساتىپ الۋ ءبىز سەكىلدى قيىنعا سوعادى. ءبىر قىزىعى,  بۇل ەلدەگى يپوتەكالىق نەسيە­نىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ ارمانىنا دا كىرمەيدى: 20 جىلعا تۇرعىن ءۇي نەسيەسىن العاندا – نەبارى 2,5 پايىز.

وسىنداي جاقسى شارتتار بولا تۇرا كەز كەلگەن شۆەيتساريالىق وتباسى نەسيەگە پاتەر ساتىپ الا المايدى. شۆەيتساريا حالقىنىڭ 38,2 پايىزى عانا جەكە باسپاناعا يە. مۇنىڭ ءبارى قۇنىنا بايلانىستى. شۆەيتساريا قالالارىنداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ قۇنى 17,2 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. بۇل قازاقستانمەن سالىستىرعاندا 12 ەسە كوپ. ءبىزدىڭ ەلدە شارشى مەتر 1,4 مىڭ دوللارعا باعالانادى, بۇل دا – كوپتەگەن وتباسى ءۇشىن قولجەتىمسىز باعا.

«شۆەيتساريالىقتاردىڭ كوپشى­­لىگى تۇرعىن ءۇيدى جالعا الادى, بۇل دا كوپ اقشانى قاجەت ەتەدى. تسيۋريحتە نەمەسە جەنەۆادا ءبىر بول­مەلى پاتەردى جالداۋ قۇنى – ايىنا 2 200 دوللار. ءبىزدىڭ ەلدە ورتاشا باعالار, Numbeo دەرەكتەرىنە قاراعاندا, ءالى سونشالىقتى جوعارى ەمەس: ايىنا نەبارى 552 دوللار. جىلجىمايتىن م ۇلىك اگرەگاتورلارى وتە قىمبات, بىراق ەۋروپالىق ستاندارتتار بويىنشا شاعىن بولسا دا, الماتىدا ايىنا 500-600 مىڭ تەڭگەگە (1,1-1,3 مىڭ دوللار) پاتەرلەردى ۇسىنادى. قازاقستان مەن شۆەيتساريادا بالاباقشا قىزمەت­تەرىنىڭ باعاسى دا ايتارلىقتاي ەرەك­شەلەنەدى. ەۋروپالىق ەلدە مەك­تەپكە دەيىنگى مەكەمەدە بالانى تاربيەلەۋ مەن كۇتۋ ءۇشىن اي سايىنعى تولەم 2,8 مىڭ دوللاردان اسادى. ال قازاق­ستاندا, كەم دەگەندە, تەوريالىق تۇر­عى­دان العاندا, مەملەكەت نەگىزگى شىعىنداردى كوتەرەدى, ال اتا-انالار تەك تاماق ءۇشىن تولەيدى (بىراق بۇل تەك مەملەكەتتىك بالاباقشالاردا عانا, ولار بۇرىننان بارلىق بالالارعا جەتكىلىكسىز بولدى)», دەلىنەدى.

شۆەيتساريادا كيىم-كەشەك, كوممۋ­نالدىق قىزمەت, بەنزين مەن ازىق-ت ۇلىك تە قازاقستاننان الدەقايدا قىمبات. ءدامدى ىرىمشىكتەر ەلىنىڭ ەكولوگيالىق ساناسى وتە جوعارى. ول جاقتاعىلار ەكولوگيالىق تازا, ورگانيكالىق ونىم­دەردى, ءتىپتى قىم­باتىراق بولسا دا ساتىپ الۋعا دا­يىن. ۇكىمەت «جاسىل» ەگىنشىلىكتى دە قولدايدى: شۆەي­تساريانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسى سۋبسيديا الادى. ءۇش جىل بۇرىن شۆەيتساريانىڭ ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى باي ەلدىڭ اۋىل­شارۋاشىلىق ون­دىرىسىنەن مۇلدە باس تارتۋى مۇمكىن دەگەن مالىمەتتەردى جاريالادى. ورگانيكالىق ەگىنشىلىككە قويىلاتىن جوعارى تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قازىردىڭ وزىندە شۆەي­تسا­ريالىق ونىمدەردى ءوز بەتىڭىزشە وندىر­گەننەن گورى سىرتقى نارىقتان ساتىپ الۋ تيىمدىرەك.

وسى سالىستىرمالى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, مۇنداي جوعارى باعا­لارمەن شۆەيتساريالىقتاردىڭ بۇكىل جالاقىسىن ۇلكەن تۇتىنۋشىلىق شىعىندار «جەپ قويادى» دەگەن قاتە تۇجىرىم جاساۋعا بولادى. بىراق ولاي ەمەس. بۇل ەۋروپالىق ەلدە جالاقىنىڭ جوعارى بولعانى سونشا, ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەك جانە بەنزين باعاسىن تولەۋ قيىن ەمەس. ءبىر جىل بۇرىن «رەيتينگ» امبەباپ اگەنتتىگىنىڭ ساراپشىلارى الەمنىڭ 39 ەلىندەگى ازىق-ت ۇلىك قۇنىنىڭ ۇلەسىن سالىس­تىرىپ, قازاقستان بۇل تىزىمدە سوڭعى ورىندا دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. قازاق وتباسىلارىنىڭ ازىق-ت ۇلىك شىعىندارىنىڭ ۇلەسى ەڭ جوعارى – 53 پايىز. شۆەيتساريادا وتباسىلىق بيۋدجەتتىڭ 12,8 پايىزى عانا تاماققا جۇمسالادى.