فوتو: pixabay.com
«بۇل – الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى باعالاردىڭ تومەندەۋى, ورتالىق بانكتەردىڭ تەجەۋشى ساياساتىنا قاتىستى سىرتقى ينفلياتسيالىق ورتانىڭ جاقسارۋى. بىراق ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى مۇمكىن كەيبىر فاكتورلار مەن تاۋەكەلدەر ساقتالىپ وتىر. وعان ەكونوميكا ىشىندەگى تاۋەكەلدەر ورنىقتى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىسقا, فيسكالدىق ىنتالاندىرۋعا, جوعارى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرگە جانە رەتتەلەتىن باعا رەفورمالارىنىڭ توقتاۋسىزدىعىنان», دەيدى ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ.
باس بانك باسشىسى سىرتقى ورتادا رەسەيدەگى ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋىنە وراي, تاۋەكەلدەر بايقالىپ, بۇعان دەيىن ايتىلعان ريتوريكاعا سايكەس ارەكەت ەتەتىندىگىن, قاتاڭ اقشا-كرەديت شارتتارى ۇستامدى قالپىندا تۇرعاندىعىن, بۇل ينفلياتسيانىڭ ورنىقتى تۇردە تومەندەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ورتامەرزىمدى كەلەشەكتە ينفلياتسيانى 5%-عا جۋىق تۇراقتاندىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 9,8%-دى قۇراعانى, ۇكىمەت پەن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ينفلياتسياعا قارسى قولدانعان شارالارى تۇرتكى بولعانعا ۇقسايدى. بۇعان ءارتۇرلى سالاداعى وندىرۋشىلەردىڭ باعاسى تومەندەپ, جوعارى بازانىڭ اسەرى ماڭىزدى ءرول اتقارعان. بۇگىندەرى الەمدەگى ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ السىرەۋى دە ەلىمىزدەگى ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتىپ وتىر. باعانىڭ وسۋىنە اقىلى قىزمەتتەر, ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى رەفورمالاۋدان قالىپتاسقان باعالار ايرىقشا ۇلەس قوسقان. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى 8,5%-عا جانە وعان جاتپايتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسۋى 9,1%-عا دەيىن تومەندەگەن. ال قىزمەتتەر ينفلياتسياسى ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا تاريفتەر 12,4%-عا دەيىن ۇلعايعان.
سونىمەن وسى جىلى كۇتىلەتىن ينفلياتسيانىڭ مەديانالىق كورسەتكىشى ءبىرشاما تومەندەپ, 16,4%-دى قۇرادى. رەسپوندەنتتەر بولاشاقتا باعانىڭ ىقتيمال وسۋىنە تاماق ونىمدەرى مەن جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ وزگەرۋى سەبەپ بولاتىندىعىن ايتادى.
بىلتىر ەكونوميكانىڭ ءوسۋى قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور نەگىزىندە 5,1%-عا باعالانىپ, باس بانكتىڭ بولجامىنا سايكەس كەلگەن.
مۇناي ءوندىرۋدىڭ ۇلعايۋى, تاماق ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ كەڭەيۋى, جەڭىل ونەركاسىپ پەن ماشينا جاساۋدىڭ ءوسۋى ونەركاسىپ سەكتورىنداعى ءوندىرىس كولەمىن 4,3%-عا ارتتىرعان. سونداي-اق 13,3%-عا قىمباتتاعان قۇرىلىس پەن 7,1%-عا وسكەن اقپارات جانە بايلانىس سالالارى دا ەكونوميكادا وڭ ءوسىم تىركەگەن.
دەگەنمەن وتكەن جىلداعى استىق ءتۇسىمىنىڭ ناشارلىعى اۋىل شارۋاشىلىعى 7,7%-عا ايتارلىقتاي تومەندەتىپ تاستادى.
سونىمەن سىرتقى سەكتوردا ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ السىرەۋى جالعاسىپ, ءبىرشاما ورتالىق بانكتىڭ تەجەۋشى اقشا-كرەديت ساياساتى ناتيجەسىندە الەمدەگى ينفلياتسيا باياۋلاسا دا, كوپتەگەن ەلدە ءالى دە تارگەتتەن جوعارى كورىنەدى. الايدا ورتالىق بانكتەردىڭ كوبى ۇزاق ۋاقىت بويى مولشەرلەمەلەردى جوعارى دەڭگەيدە ساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى سانالاتىن رەسەيدەگى ينفلياتسيا 7,4%-دى قۇراپ, ىشكى سۇرانىستىڭ جەدەل وسۋىنە جانە ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ جوعارىلاۋىنا جول اشقان. بانك وكىلى ەۋرووداقتا ەۋروپا ورتالىق بانكىنىڭ تەجەۋ ساياساتى جاعدايىندا ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋ ءۇردىسى 3,1% دەڭگەيىندە بايقالىپ وتىرعاندىعىن مالىمدەيدى. دەگەنمەن 2% تارگەتكە 2026 جىلى عانا قول جەتكىزۋ مۇمكىن دەگەن جورامالدىڭ دا جوق ەمەستىگىن, ياعني جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمە ۇزاق ۋاقىت بويى ساقتالادى دەگەن بولجام بار. ءبىزدىڭ ساۋداداعى تاعى ءبىر سەرىكتەسىمىز قىتايدا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ءالسىز كورسەتكىشتەرى جاعدايىندا ءۇش اي قاتارىنان 0,3% دەفلياتسيا بولعان.
«ينفلياتسيانى 5%-عا جەتكىزۋ تۋرالى ورتامەرزىمدى باستى ماقساتىمىزعا جەتۋ ءۇشىن وسى ارالىقتا ۇستامدى قاتاڭ اقشا-كرەديت شارتتارىن ساقتاۋ كەرەك. ءبىز جاڭادان تۇسەتىن دەرەكتەردى مۇقيات قاداعالاپ, ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنبەگەن جاعدايدا بازالىق مولشەرلەمەنى بىرتىندەپ تومەندەتۋدى جالعاستىرامىز. دەي تۇرعانمەن مولشەرلەمە بويىنشا شەشىمدەردە ۇزىلىستەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جوققا شىعارمايمىز. بۇل جەردە اتاپ وتەتىن جايت تومەندەۋ تسيكلى ۇزاق بولۋى مۇمكىن», دەيدى باس بانكير.
ءيا, اقشا-نەسيە ساياساتى كوميتەتىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 15,75%-دان 15,25%-عا تومەندەتۋى اقپان ايىنان باستاپ دەپوزيت مولشەرلەمەسى دە وسپەيتىندىگىن بىلدىرەدى. تالداۋ جۇرگىزگەن ساراپشى-ماماندار دەپوزيت اشىپ, جوعارى مولشەرلەمەنى ۇستاپ قالاتىن ۋاقىت كەلگەندىگىن, ەڭ جوعارى مولشەرلەمەلەرى بار جەكە دەپوزيتتەر نارىعىن ەكشەلەپ, اقشانى مەرزىمىنەن بۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن جيناق سالىمدارى, دەپوزيتتەردى تولتىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى. العاشقى التى ايدا ەڭ جوعارى ءتيىمدى مولشەرلەمە جىلىنا 17,8% بولسا, ونى «Home Credit Bank» (جيناق دەپوزيتى) ۇسىنىپ وتىر. ودان كەيىنگى ورىندا 17,7% مولشەرلەمەمەن كزي بانك. ال 17,5%-دىق مولشەرلەمەنى ۇسىنىپ وتىرعان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سانى تورتەۋ.
جىلدىق دەپوزيت سەگمەنتىندە ەڭ قولايلىسى «Home Credit Bank» (جتسم – 16,9%) پەن قازاقستان-زيراات حالىقارالىق بانكتەن (16%) بولەك, تاعى ءتورت ەكىنشى دەڭگەيلى بانك 15,7% ۇسىنىمدارىن بىلدىرەدى.
ەكى جىلعا دەپوزيت اشۋ كەزىندە «Home Credit Bank» 14,3% جتسم, «Halyk Bank» (14%) پەن «نۇربانك» (12,2%) بار.
«Bereke Bank» 17,6%-عا دەيىن, بىراق بانك قانداي مەرزىمدە جانە قانداي جاعدايدا جۇمىس ىستەيتىندىگى كورسەتىلمەگەن.
شولۋدا «ۆتب» بانك ونىمدەرى قاراستىرىلمادى. بۇل رەسەيلىك ەنشىلەس بانك, ونىڭ باس كومپانياسى سانكتسيالاردا, بىرقاتار شەكتەۋلەرگە اكەلەدى. ايتا كەتەرلىگى, بانكتەردە ارنايى ۇسىنىستار بار. ەگەر دەپوزيت سوماسى 10 ملن تەڭگەدەن اساتىن بولسا, ەۋرازيالىق بانك سەكتورىندا جاڭادان اشىلعان دەپوزيتتەر ءۇشىن جوعارىلاتىلعان مولشەرلەمە 6 اي مەرزىمگە 18% ەكەندىگىن كورسەتەدى.
نارىقتا ودان وزگە دە ارنايى ونىمدەردىڭ ىشىندە, ماسەلەن, دەپوزيتتىڭ ورنىنا دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتتى ساتىپ الۋ جاعى بار. سەرتيفيكاتتار بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمە دەپوزيتتەرگە قاراعاندا جوعارى. بىراق دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتقا قازاقستاندىق دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى جەكە تۇلعالاردى كەپىلدەندىرمەيتىندىگىن ەستە ۇستاعان ءجون.
سونىمەن «Home Credit Bank»-تە 60 اي – 17,25%, 36 اي – 18%, 24 اي – 18,5%, 12 اي – 17,5% يكەمدى (100 مىڭ تەڭگەدەن باستاپ) 24 اي – 16,5%. مۇنداعى مولشەرلەمە مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلعان جاعدايدا دا اياقتالمايدى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ينفلياتسيا تۇپكىلىكتى تۇردە تۇراقتاندى دەپ ايتۋعا دا نەگىز جوق ەمەس. سىرتقى ينفلياتسيالىق فون دا قولايلى ۇدەرىستە. ماماندار بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋىمەن قاتار, دەپوزيتتەر دە ارزاندايدى, سوندىقتان وسى ۋاقىتتا مولشەرلەمەلەردى بەكىتۋ ارقىلى ەڭ ءتيىمدى شارتتاردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك جەتكىلىكتى ەكەندىگىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالادى.
